USTRJ I ZADANIA ORGANW OCHRONY RODOWISKA dr Dorota

USTRÓJ I ZADANIA ORGANÓW OCHRONY ŚRODOWISKA dr Dorota Lebowa

Środowisko i jego ochrona są przedmiotem zainteresowania wielu dyscyplin naukowych. Przedmiotem rozważań będzie ujęcie prawne w zakresie tematyki wykładu.

TEMATYKA ZAJĘĆ: 1. Ochrona środowiska jako regulacja należąca do prawa administracyjnego: a) pojęcie prawa administracyjnego b) podział prawa administracyjnego c) cechy prawa administracyjnego 2. Administracja publiczna jako główny realizator zadań w zakresie ochrony środowiska – zagadnienia ogólne: a) podział administracji pub. b) administracja w ujęciu podmiotowym: a” pojęcie, cechy organów adm. b” cel, zadanie, właściwość organów adm. pub. c” podział organów adm. pub. d” struktura organów adm. pub.

3. Klasyfikacja zadań wykonywanych przez organy ochrony środowiska. 4. Organy ochrony środowiska zgodnie z art. 376 ustawy z dnia 27 kwietnia Prawo ochrony środowiska a) wójt, burmistrz lub prezydent miasta; b) starosta; c) sejmik województwa; d) marszałek województwa; e) wojewoda; g) minister właściwy do spraw środowiska; h) Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska; i) regionalny dyrektor ochrony środowiska.

POJĘCIE PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W. L. Jaworski „Prawo administracyjne reguluje działalność państwa, która jest kontrolowana przez jednostkę”.

W. S. Langrod Prawo administracyjne to „dział publiczno-prawnego wewnętrzno – państwowego porządku, obejmujący w szczególności ogół hierarchicznie zbudowanych norm, odnoszących się do ustroju i aktywności administracji, a w zasadzie stosowanych – względnie nadto i stanowionych – przez nią, z dwustronną mocą obowiązującą, twórczo, ale w granicach tego porządku i pod bezstronną kontrolą zachowania tych granic”.

F. Longchamps • „Prawo administracyjne dotyczy administracji publicznej i jest dla niej swoiste, tj. obejmuje to, co jest wytworzone właśnie dla organizacji i działania administracji publicznej, a nie zarazem dla innych dziedzin kultury społecznej”

PODZIAŁ PRAWA ADMINISTRACYJNEGO PRAWO ADMINISTRACYJNE MATERIALNE PROCESOWE USTROJOWE

CECHY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO - • część prawa publicznego • bezwzględnie obowiązujące - • reguluje sposób realizacji procesów administrowania w państwie - • instytucje realizujące proces administrowania mogą stosować przymus administracyjny

PODMIOTY ADMINISTRUJĄCE administracja państwowa rządowa samorządowa

OBSZAR DZIAŁANIA administracja centralna terenowa

ZAKRES KOMPETENCJI administracja ogólna specjalna

SPOSÓB ZORGANIZOWANIA administracja zespolona niezespolona

PRAWA MATERIALNEGO administracja celna oświaty ochrony środowiska bezpieczeństwa i porządku publicznego

WYODRĘBNIENIA RESORTOWEGO administracja spraw wewnętrznych wymiaru sprawiedliwości skarbowa

ADMINISTRACJA PUBLICZNA W UJĘCIU PODMIOTOWYM System organów i innych podmiotów publicznych powołanych do wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej, powiązanych różnymi więzami i podlegających różnym regulacjom prawnym.

PODMIOTY ADMINISTRUJĄCE podmioty publiczne wchodzące w skład aparatu administracyjnego podmioty niepubliczne wykonujące funkcje administracji publicznej

APARAT ADMINISTRACYJNY • organy administracji Podmioty publicznej publiczne • państwowe i realizujące samorządowe zadania jednostki administracji organizacyjne publicznej • instytucje publiczne

ORGAN PAŃSTWOWY T. Bigo „Osoba fizyczna, względnie kilka osób fizycznych stanowiących kolegium, które na podstawie normy organizacyjnej działają w imieniu osoby prawnej”.

ORGAN ADMINISTRACJI M. Jaroszyński, J. Starościak Elementami konstrukcyjnymi pojęcia organu administracji są: wyodrębnienie organizacyjne, prawnie określony zakres działania, działanie w imieniu państwa, substrat osobowy oraz właściwe (swoiste) formy działania.

ORGAN ADMINISTRACJI W. Dawidowicz Organ administracji jest organem państwowym wyposażonym w prawnie określoną możliwość jednostronnego i wiążącego wyznaczania zachowania się określonych podmiotów.

USTALENIA POJĘCIOWE CEL ZADANIE WŁAŚCIWOŚĆ

CEL – ZADANIE W DOKTRYNIE PRAWA ADMINISTRACYJNEGO CEL ZADANIE • skonkretyzowana czasowo ocena projektowanego stanu, faktu, zdarzenia - odnoszona do systemu wartości ustawodawcy • skonkretyzowana czasowo ocena realizowanego stanu, faktu, zdarzenia - odnoszona do systemu wartości ustawodawcy

RODZAJE WŁAŚCIWOŚCI ORGANU ADM. Właściwość miejscowa rzeczowa funkcjonalna

WŁAŚCIWOŚĆ MIEJSCOWA

Art. 21 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; dalej KPA § 1. Właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: 1) w sprawach dotyczących nieruchomości - według miejsca jej położenia; jeżeli nieruchomość położona jest na obszarze właściwości dwóch lub więcej organów, orzekanie należy do organu, na którego obszarze znajduje się większa część nieruchomości, 2) w sprawach dotyczących prowadzenia zakładu pracy - według miejsca, w którym zakład pracy jest, był lub ma być prowadzony,

WŁAŚCIWOŚĆ RZECZOWA

Art. 20 KPA Właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania.

Wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego w Warszawie z 10 listopada 2005 r. (I SA/Wa 1758/04) Z treści art. 20 k. p. a. wynika, że właściwość rzeczowa to upoważnienie bądź zobowiązanie określonego organu, wynikające z przepisów prawa, do załatwienia określonej kategorii spraw administracyjnych. Oznacza to, że organ administracji publicznej winien dokonać oceny podania wnoszonego przez stronę także pod kątem swojej właściwości do rozpoznania konkretnej sprawy. Z tych względów organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać treść żądania w celu ustalenia własnej właściwości, ewentualnie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

WŁAŚCIWOŚĆ FUNKCJONALNA

ART. 19 KPA Organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej.

Wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego w Warszawie z 23 lutego 2006 r. (I SA/Wa 1821/04) Wniesienie podania nie powoduje z mocy prawa wszczęcia postępowania przed organem administracji publicznej, do którego zostało złożone, gdyż organ bada swoją właściwość rzeczową, miejscową oraz instancyjną.

ART. 156 KPA § 1. Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 października 1982 r. (II SA 1119/82) W myśl art. 156 § 1 pkt 1 k. p. a. naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia.

SPORY O WŁAŚCIWOŚĆ dwa (lub więcej) organy jednocześnie uznają się za właściwe w sprawie • Spór pozytywny dwa (lub więcej) organy uważają się za niewłaściwe • Spór negatywny

Art. 22 KPA § 2. Spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej rozstrzyga sąd administracyjny.

ORGAN ADMINISTRACJIW UJĘCIU PRZEDMIOTOWYM (elementy) - • wyodrębnienie organizacyjne • sposób działania - • upoważnienie do stosowania środków władczych • działanie w interesie publicznym - • działanie w zakresie przyznanej przez prawo kompetencji

ORGAN ADM. W UJĘCIU PODMIOTOWYM

elementy ORGANU ADMINISTRACJI w sensie podmiotowym - • człowiek (lub grupa ludzi) • znajdujący się w strukturze organizacyjnej państwa lub samorządu terytorialnego • powołany w celu realizacji norm prawa administracyjnego w sposób i ze skutkami właściwymi temu prawu

ORGAN ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ cechy 1 2 • stanowi wyodrębnioną część aparatu administracji publicznej, tworzoną na podstawie prawa i w sposób przez prawo przewidywany • działa w imieniu i na rachunek państwa albo w imieniu i na rachunek jednostki samorządu terytorialnego, będącej odrębnym podmiotem władzy publicznej w państwie

3 • jest upoważniony do posługiwania się środkami władczymi 4 • wykonuje zadania publiczne z zakresu administracji 5 • działa w ramach przyznanych mu przez prawo kompetencji

POJĘCIE ORGANU ADM. PUB. W ROZUMIENIU KPA Art. 5 § 2. Ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. jest mowa o: 3) organach administracji publicznej – rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2;

ORGAN ADM. w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy z 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska Art. 3 pkt 14 ilekroć w ustawie jest mowa o organie administracji - rozumie się przez to: a) ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej, organy jednostek samorządu terytorialnego, b) inne podmioty, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do wykonywania zadań publicznych dotyczących środowiska i jego ochrony;

POJ. ORGANU OCHRONY ŚRODOWISKA (art. 3 pkt 15 ustawy Prawo ochrony środowiska) ilekroć w ustawie jest mowa o organie ochrony środowiska - rozumie się przez to organy administracji powołane do wykonywania zadań publicznych z zakresu ochrony środowiska, stosownie do ich właściwości określonej w tytule VII w dziale I

KLASYFIKACJA ORGANÓW ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ CENTRALNE Kryterium terytorialny zasięg działania TERENOWE

JEDNOOSOBOWE (MONOKRATYCZNE) Kryterium skład (struktura) organu KOLEGIALNE

Kryterium kategoria podmiotu, dla którego organ działa ORGANY ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ ORGANY SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

STANOWIĄCE Kryterium charakter kompetencji OPINIODAWCZO - DORADCZE KONTROLNE

Administracja publiczna państwowa centralna terenowa rządowa centralna samorządowa terenowa terytorialny specjalny gmina powiat województwo

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska; dalej u. p. o. ś. TYTUŁ VII ORGANY ADMINISTRACJI ORAZ INSTYTUCJE OCHRONY ŚRODOWISKA Dział I Organy administracji do spraw ochrony środowiska

Art. 376 u. p. po. ś. Organami ochrony środowiska, z zastrzeżeniem art. 377, są: 1) wójt, burmistrz lub prezydent miasta; 2) starosta; 2 a) sejmik województwa; 2 b) marszałek województwa; 3) wojewoda; 4) minister właściwy do spraw środowiska; 5) Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska; 6) regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Art. 377 u. p. o. ś. Organy Inspekcji Ochrony Środowiska działające na podstawie przepisów ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska wykonują zadania w zakresie ochrony środowiska, jeżeli ustawa tak stanowi.

Z regulacji art. 376 u. p. o. ś. wynika, że w zakresie organów ochrony środowiska możemy wyróżnić (w oparciu o 2 wcześniej wskazane kryteria): a) organy centralne b) organy terenowe a) organy rządowe b) organy samorządowe

NA SZCZEBLU CENTRALNYM działa: Minister Środowiska Przy nim działają 2 organy opiniodawczo-doradcze: • Państwowa Rada Ochrony Środowiska • Państwowa Rada Ochrony Przyrody

NA SZCZEBLU CENTRALNYM działają ponadto: GDOŚ, którego organem opiniodawczo-doradczym jest Krajowa Komisja do spraw Ocen Oddziaływania na Środowisko, Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, którego organem op. -dor. jest Krajowa Rada Gospodarki Wodnej, Prezes Państwowej Agencji Atomistyki, Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, Główny Inspektor Ochrony Środowiska

Przechodząc na szczebel TERENOWY należy wyróżnić: A. ORGANY ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ B. ORGANY ADMINISTRACJI SAMORZĄDOWEJ

A. ORGANY ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ: a) organy administracji zespolonej – wojewodowie; b) organy administracji niezespolonej – do których ustawa z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie zalicza 15 organów; wśród nich organami wykonującymi zadania w dziedzinie ochrony środowiska są:

-dyrektorzy okręgowych urzędów górniczych i dyrektor Specjalistycznego Urzędu Górniczego, -dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej, -dyrektorzy urzędów morskich, -okręgowi inspektorzy rybołówstwa morskiego, -regionalni dyrektorzy ochrony środowiska.

B. ORGANY ADMINISTRACJI SAMORZĄDOWEJ Nie ma wśród nich specjalistycznych organów ochrony środowiska, lecz są nimi organy administracji ogólnej:

na szczeblu wojewódzkim: sejmik województwa, marszałek województwa na szczeblu powiatowym: starosta na szczeblu gminnym: wójt

ZADANIA I FUNKCJE ORGANÓW ADM. PUB. W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA Organy administracji publicznej pełnią różnorodne funkcje i zadania w zakresie ochrony środowiska. Zadania i funkcje można podzielić na trzy grupy.

Po pierwsze, organy administracji publicznej wykonują zadania organizatorskie. Oznacza to, iż podejmują one czynności, które mają bezpośredni wpływ na stan środowiska, chronią środowisko przed naruszeniami przez podmioty korzystające ze środowiska. Ta grupa obowiązków spoczywa głównie na samorządzie gminy i jego organach.

Po drugie, do zadań organów administracji publicznej zalicza się te, które polegają na kształtowaniu sytuacji prawnej podmiotów korzystających ze środowiska (wydawanie decyzji, pozwoleń, ustalanie obowiązków korzystających ze środowiska, wyznaczanie granic legalnego korzystania ze środowiska itp. ).

Po trzecie, organy administracji publicznej wykonują zadania kontrolne i nadzorcze. Zadania te polegają m. in. na badaniu stanu środowiska, jak również na kontrolowaniu przestrzegania wynikających z przepisów prawa ochrony środowiska obowiązków ciążących na podmiotach korzystających ze środowiska. I tak, marszałek województwa, starosta oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawują kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym właściwością tych organów. Natomiast organy kontrolujące, wykonując kontrolę, są uprawniony m. in. do: wstępu wraz z rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem przez całą dobę na teren nieruchomości, obiektu lub ich części, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, a w godzinach od 6 do 22 – na pozostały teren, przeprowadzania badań lub wykonywania innych niezbędnych czynności kontrolnych

ODMIENNY PODZIAŁ ZADAŃ:

a) zadania wykonawcze polegające na podejmowaniu czynności mających bezpośredni wpływ na stan środowiska, zmierzające do jego zachowania, ochrony lub przywróceniu właściwego stanu, np. : budowa, modernizacja i utrzymanie urządzeń wodnych zabezpieczających przed powodzią,

b) zadania zobowiązująco-reglamentacyjne, których celem jest kształtowanie sytuacji prawnej podmiotów wpływających na środowisko lub z niego korzystających, w tym przypadku organ administracji w drodze decyzji kształtuje prawa i obowiązki podmiotu, którego działalność ma określony wpływ na środowisko lub ustala zakres korzystania z dóbr środowiska np. : określając zakazy wstępu do parku narodowego w pewnych okresach;

c) Zadania kontrolno-nadzorcze, które polegają na badaniu stanu środowiska i kontroli przestrzegania przepisów o jego ochronie; w ich ramach organ administracji jest uprawniony np. : do wydania decyzji wstrzymującej działalność prowadzoną z naruszeniem wymagań ochrony i korzystania ze środowiska;

d) zadania organizatorskie mają na celu stworzenie warunków niezbędnych do realizacji zadań z zakresu ochrony środowiska przez inne podmioty, polegają w szczególności na ustalaniu celów i priorytetów ekologicznych, rodzajów i harmonogramów działań proekologicznych oraz zapewnieniu środków niezbędnych do osiągnięcia tych celów.

MINISTER ŚRODOWISKA Na szczeblu centralnym organem administracji ochrony środowiska jest Minister Środowiska, będący członkiem organu kolegialnego - Rady Ministrów i jednocześnie kierujący działem administracji rządowej

ZADANIA MINISTRA Podstawowe zadanie ministra to: inicjowanie i opracowywanie polityki Rady Ministrów w stosunku do działu, którym kieruje, oraz przedkładanie w tym zakresie inicjatyw i projektów aktów normatywnych na posiedzenia Rady Ministrów. W zakresie działu, którym kieruje, minister wykonuje politykę Rady Ministrów i koordynuje jej wykonywanie przez organy, urzędy i jednostki organizacyjne, które jemu podlegają lub są przez niego nadzorowane

ZAKRES DZIAŁANIA Szczegółowy zakres działania Ministra Środowiska, zgodnie z art. 33 ust. 1 i 1 a ustawy o Radzie Ministrów, określony został w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 2014 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Środowiska (Dz. U. z 2014 r. poz. 1267). Zgodnie z regulacją omawianego rozporządzenia, Minister Środowiska kieruje działami administracji rządowej gospodarka wodna i środowisko.

Dział gospodarka wodna (art. 11 ustawy o działach administracji rządowej), obejmuje sprawy: • kształtowania, ochrony i racjonalnego wykorzystywania zasobów wodnych, • utrzymania śródlądowych wód powierzchniowych, stanowiących własność Skarbu Państwa wraz z infrastrukturą techniczną związaną z tymi wodami, obejmującą budowle oraz urządzenia wodne, • budowy, modernizacji oraz utrzymania śródlądowych dróg wodnych, • ochrony przeciwpowodziowej, w tym budowy, modernizacji oraz utrzymania urządzeń wodnych zabezpieczających przed powodzią oraz koordynacji przedsięwzięć służących osłonie i ochronie przeciwpowodziowej państwa, • funkcjonowania państwowej służby hydrologiczno - meteorologicznej i państwowej służby hydrologicznej, z wyłączeniem zagadnień monitoringu jakości wód podziemnych, • współpracy międzynarodowej na wodach granicznych w zakresie zadań należących do działu.

Dział środowisko [art. 28 ust. 1 ustawy o działach administracji rządowej], obejmuje sprawy: • ochrony i kształtowania środowiska oraz racjonalnego wykorzystywania jego zasobów, • ochrony przyrody, w tym w parkach narodowych i krajobrazowych, rezerwatach przyrody, oraz ochrony gatunków roślin i zwierząt, prawem chronionych lasów, zwierzyny i innych tworów przyrody, • geologii, • gospodarki zasobami naturalnymi, • kontroli przestrzegania wymagań ochrony środowiska i badania stanu środowiska, • leśnictwa, • ochrony lasów i gruntów leśnych, • łowiectwa, • organizmów genetycznie zmodyfikowanych, z wyjątkiem spraw związanych z wydawaniem zezwoleń na wprowadzenie do obrotu żywności i środków farmaceutycznych oraz spraw organizmów genetycznie zmodyfikowanych przeznaczonych do użytku paszowego i pasz genetycznie zmodyfikowanych w zakresie niektórych zadań lub czynności określonych właściwymi przepisami.

Minister Środowiska sprawuje nadzór nad: • działalnością Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej oraz Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej (jako minister właściwy do spraw gospodarki wodnej - art. 11 ust. 2); • Prezesem Państwowej Agencji Atomistyki, Prezesem Wyższego Urzędu Górniczego i Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, a także nad działalnością narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Państwowego Gospodarstwa Leśnego "Lasy Państwowe" (jako minister właściwy do spraw środowiska - art. 28 ust. 3).

Należy podkreślić, że ustawa Prawo ochrony środowiska przewiduje szereg kompetencji dla Ministra Środowiska o znaczeniu państwowym ponadlokalnym oraz międzynarodowym (transgranicznym), w tym w szczególności: - opiniowanie projektów wojewódzkich programów ochrony środowiska, - ogłaszanie stawek opłat i administracyjnych kar pieniężnych, - ustalanie dopuszczalnego, docelowych i alarmowych poziomów substancji w powietrzu, - określanie standardów jakości gleby i ziemi, - ustalanie wartości wskaźników hałasu i dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, - powiadamianie innego państwa o wystąpieniu awarii przemysłowej, której skutki mogą wystąpić na terytorium tego państwa, - informowanie Komisji Europejskiej o poważnych awariach, ich skutkach i wynikach analizy tych zdarzeń oraz o zakładach mogących powodować poważne awarie

Minister Środowiska opracowuje ponadto projekt „Polityki ekologicznej państwa”, który po zaopiniowaniu przez marszałków województw uchwala Rada Ministrów i przedkłada Sejmowi celem przyjęcia w formie uchwały. Najważniejsze elementy „Polityki” to określenie: celów ekologicznych, priorytetów ekologicznych, rodzajów i harmonogramów działań proekologicznych oraz zapewnieniu środków niezbędnych do osiągnięcia tych celów.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska i regionalny dyrektor ochrony środowiska to organy ochrony środowiska ”utworzone” ustawą z dnia 3 października 2008 roku o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (wwż 15 listopada 2008 r. ).

Podstawowy zakres powołanych organów to ochrona przyrody, a także prowadzenie lub uczestniczenie w procedurach ocen oddziaływania na środowisko

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. dokonały istotnych zmian w aspekcie podmiotowym i kompetencyjnym. I tak, np. : -liczne zadania w zakresie ochrony przyrody przejęli od wojewodów rdoś; -dotychczasowi wojewódzcy konserwatorzy przyrody ”przeszli” do regionalnych dyr. ochr. śr. i pod nazwą regionalnych konserwatorów przyrody są pierwszymi zastępcami rdoś; -dotychczasowe wojewódzkie rady ochrony przyrody działające przy wojewodach zostały przemianowane w regionalne rady ochrony przyrody i działają przy rdoś.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska jest centralnym organem administracji rządowej podległym ministrowi właściwemu do spraw środowiska. jest powoływany przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw środowiska.

Do zadań Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska należy m. in. : a) współudział w realizacji polityki ochrony środowiska w zakresie ochrony przyrody i kontroli procesu inwestycyjnego, b) kontrola odpowiedzialności za zapobieganie szkodom w środowisku i naprawę szkód w środowisku, c) gromadzenie danych i sporządzanie informacji o sieci Natura 2000 i innych obszarach chronionych oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, d) współpraca z właściwymi organami ochrony środowiska innych państw i organizacjami międzynarodowymi oraz Komisją Europejską, e) współpraca z Głównym Konserwatorem Przyrody i Państwową Radą Ochrony Przyrody w sprawach ochrony przyrody, f) współpraca z organami jednostek samorządu terytorialnego w sprawach ocen oddziaływania na środowisko i ochrony przyrody,

g) udział w strategicznych ocenach oddziaływania na środowisko, h) udział w postępowaniach w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, i) wykonywanie zadań związanych z siecią Natura 2000, o których mowa w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody, j) wykonywanie zadań związanych z udziałem organizacji w systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) na zasadach i w zakresie określonym w ustawie z dnia 12 marca 2004 roku o krajowym systemie ekozarządzania i audytu, k) współpraca z organizacjami ekologicznymi, l) prowadzenie bazy danych o ocenach oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz strategicznych ocenach oddziaływania na środowisko.

GDOŚ wykonuje swoje zadania przy pomocy GENERALNEJ DYREKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA

ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 12 listopada 2008 r. w sprawie nadania statutu Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska § 1. Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska nadaje się statut, stanowiący załącznik do rozporządzenia. § 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 15 listopada 2008 r. Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 listopada 2008 r. (poz. 1250) Statut Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska § 1. 1. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, zwana dalej "Generalną Dyrekcją", jest urzędem administracji rządowej obsługującym Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, zwanego dalej "Generalnym Dyrektorem", działającym pod jego bezpośrednim nadzorem i kierownictwem. 2. Siedzibą Generalnej Dyrekcji jest miasto stołeczne Warszawa.

§ 2. 1. • Generalny Dyrektor kieruje Generalną Dyrekcją przy pomocy zastępców Generalnego Dyrektora, dyrektora generalnego urzędu oraz dyrektorów komórek organizacyjnych, o których mowa w § 3 ust. 1. 2. • Zakresy czynności osób, o których mowa w ust. 1, z wyłączeniem dyrektora generalnego urzędu, ustala Generalny Dyrektor. 3. • Generalny Dyrektor może udzielać pełnomocnictw do dokonywania określonych czynności cywilnoprawnych lub faktycznych lub rodzajów czynności w zakresie jego właściwości. 4. • Generalny Dyrektor może powoływać zespoły opiniodawczodoradcze o charakterze stałym lub doraźnym, określając cel ich powołania, nazwę, skład osobowy, zakres zadań, tryb działania oraz zasady ich obsługi.

§ 3. 1. • W skład Generalnej Dyrekcji wchodzą następujące komórki organizacyjne: • 1) • Departament Informacji o Środowisku; • 2) • Departament Obszarów Natura 2000; • 3) • Departament Ocen Oddziaływania na Środowisko; • 4) • Departament Ochrony Przyrody; • 5) • Biuro Dyrektora Generalnego Urzędu;

6) Biuro Prawne; 7) Stanowisko do spraw Audytu Wewnętrznego; 8) Stanowisko do spraw Ochrony Informacji Niejawnych. 2. Organizację wewnętrzną i szczegółowy zakres zadań komórek organizacyjnych określa regulamin organizacyjny nadany przez Generalnego Dyrektora na wniosek dyrektora generalnego urzędu.

GDOŚ pełni funkcję organu wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska powołuje i odwołuje 16 regionalnych dyrektorów ochrony środowiska wykonujących swoje zadania na obszarach poszczególnych województw, a także pełni w stosunku do nich funkcję organu wyższego stopnia.

Regionalny dyrektor ochrony środowiska Jest organem administracji rządowej niezespolonej właściwym do realizacji zadań na terenie województwa. Jest powoływany przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (16 rdoś w każdym województwie) W przypadkach określonych w ustawie regionalny dyrektor ochrony środowiska wydaje akty prawa miejscowego w formie zarządzeń.

RDOŚ kieruje Regionalną Dyrekcją przy pomocy zastępców oraz naczelników komórek organizacyjnych Minister Środowiska szesnastoma niemal identycznymi co do treści rozporządzeniami nadał STATUTY regionalnym dyrekcjom ochrony środowiska

województwo lubelskie

Dz. U. 2008 nr 202 poz. 1258 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2008 r. w sprawie nadania statutu Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Lublinie • § 1. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Lublinie, zwana dalej „RDOŚ”, działa na podstawie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227), zwanej dalej „ustawą”, oraz niniejszego statutu. • § 2. 1. RDOŚ jest urzędem administracji rządowej, obsługującym Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Lublinie, zwanego dalej „Regionalnym Dyrektorem”. • 2. RDOŚ jest państwową jednostką budżetową, działającą na obszarze województwa lubelskiego. • 3. Siedzibą RDOŚ jest Lublin.

• § 3. 1. Regionalny Dyrektor kieruje RDOŚ przy pomocy zastępców Regionalnego Dyrektora oraz naczelników komórek organizacyjnych, o których mowa w § 4 ust. 1. • 2. Pierwszym zastępcą Regionalnego Dyrektora jest regionalny konserwator przyrody, który sprawuje nadzór nad komórkami organizacyjnymi, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 i 4— 8. • 3. Zakresy czynności zastępców Regionalnego Dyrektora oraz naczelników komórek organizacyjnych, o których mowa w § 4 ust. 1, ustala Regionalny Dyrektor. • 4. W przypadku nieobecności lub czasowej niezdolności do wykonywania obowiązków przez Regionalnego Dyrektora jego funkcje sprawuje zastępca Regionalnego Dyrektora wyznaczony przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. • 5. Regionalny Dyrektor może udzielać pełnomocnictw do dokonywania określonych czynności cywilnoprawnych lub faktycznych lub rodzajów czynności w zakresie jego właściwości.

• § 4. 1. W skład RDOŚ wchodzą następujące komórki organizacyjne: • 1) Wydział Ocen Oddziaływania na Środowisko; • 2) Wydział Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000; • 3) Wydział Zapobiegania i Naprawy Szkód w Środowisku oraz Informacji o Środowisku i Zarządzania Środowiskiem; • 4) Wydział Spraw Terenowych I; • 5) Wydział Spraw Terenowych II; • 6) Wydział Spraw Terenowych III; • 7) Wydział Spraw Terenowych IV; • 8) Wydział Spraw Terenowych V; • 9) Wydział Organizacyjno-Finansowy. • 2. Komórki organizacyjne kierowane są przez naczelników.

• § 5. Przy Regionalnym Dyrektorze działają: • 1) Regionalna Rada Ochrony Przyrody — realizując zadania określone w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody; • 2) Regionalna Komisja do spraw Ocen Oddziaływania na Środowisko — realizując zadania określone w ustawie. • § 6. Regionalny Dyrektor może powoływać zespoły opiniodawczodoradcze o charakterze stałym lub doraźnym, określając cel ich powołania, nazwę, skład osobowy, zakres zadań, tryb działania oraz zasady ich obsługi. • § 7. Organizację wewnętrzną i szczegółowy zakres zadań komórek organizacyjnych RDOŚ, o których mowa w § 4 ust. 1, określa regulamin organizacyjny nadany przez Regionalnego Dyrektora, po zatwierdzeniu przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. • § 8. Spory kompetencyjne pomiędzy regionalnymi dyrektorami ochrony środowiska rozstrzyga Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.

Podstawowe zadania Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Lublinie • współudział w realizacji polityki ochrony środowiska w zakresie ochrony przyrody i kontroli procesu inwestycyjnego, w tym: • strategicznych ocen oddziaływania na środowisko, • przeprowadzanie ocen oddziaływania przedsięwzięć na środowisko lub udział w tych ocenach, • tworzenie i likwidacja form ochrony przyrody oraz wydawanie decyzji na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,

wykonywanie zadań związanych z: • siecią Natura 2000 - opracowywanie projektu listy obszarów, nadzorowanie funkcjonowania tych obszarów i prowadzenie ewidencji, składanie raportów i notyfikacji do Komisji Europejskiej, • sporządzanie projektu krajowej strategii ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej oraz programu działań w tym zakresie, • opracowywanie programów ochrony zagrożonych wyginięciem gatunków roślin, zwierząt i grzybów,

wydawanie zezwoleń, w tym m. in. : • o odstępstwach od zakazów na terenie parków narodowych oraz rezerwatów przyrody, • dotyczących hodowli i rozmnażania zwierząt i roślin, zezwoleń na wywóz za granicę meteorytów i kopalnych szczątków roślin i zwierząt, pozyskiwania gatunków objętych ochroną gatunkową i innych, • na utworzenie i prowadzenie ogrodu botanicznego lub zoologicznego, a także ośrodka rehabilitacji zwierząt.

Do jego zadań należy: udział w strategicznych ocenach oddziaływania na środowisko, b) przeprowadzenie ocen oddziaływania przedsięwzięć na środowisko lub udział w tych ocenach, c) tworzenie i likwidacja rezerwatów przyrody w trybie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody, d) ochrona i zarządzanie obszarami Natura 2000 i innymi formami ochrony przyrody, na zasadach i w zakresie określonym ustawą o ochronie przyrody, e) wydawanie decyzji na podstawie ustawy o ochronie przyrody w sprawach dotyczących np. zezwolenia na odstępstwa od zakazów obowiązujących na terenie rezerwatu przyrody, zezwolenia na realizację działań mogących znacząco oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub zezwolenia na odstępstwa od zakazów obowiązujących w strefie ochrony roślin i zwierząt objętych ochroną gatunkową,

f) przeprowadzanie postępowań i wykonywanie innych zadań, o których mowa w ustawie z dnia 13 kwietnia 2007 roku o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, g) przekazywanie danych do bazy danych o ocenach oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz strategicznych ocenach oddziaływania na środowisko, i) wykonywanie zadań związanych z udziałem organizacji w systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) na zasadach i w zakresie określonym w ustawie z dnia 12 marca 2004 roku o krajowym systemie ekozarządzania i audytu, j) współpraca z organami jednostek samorządu terytorialnego w sprawach ocen oddziaływania na środowisko i ochrony przyrody, k) współpraca z organizacjami ekologicznymi. .

WOJEWODA jest przedstawicielem Rady Ministrów w województwie (art. 152 Konstytucji RP). Jego status prawy reguluje ustawa z dnia 23 stycznia 2009 roku o wojewodzie i administracji rządowej w województwie. Wojewoda jest zwierzchnikiem zespolonej administracji rządowej, organem nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego, organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów o postępowaniu administracyjnym oraz reprezentantem Skarbu Państwa w sprawach określonych w odrębnych przepisach.

W zakresie ochrony środowiska zadania wojewody zostały dotychczas określone ogólnie jako dotyczące przedsięwzięć i zdarzeń mających wpływ na środowisko, a zachodzące na terenach zamkniętych, to jest terenach (a w szczególnych przypadkach obiektach budowlanych lub ich częściach) dostępnych wyłącznie dla osób uprawnionych oraz wyznaczonych w sposób wskazany w ustawie z dnia 17 maja 1989 roku - Prawo geodezyjne i kartograficzne

JEDNAKŻE na mocy ustawy z dnia 3 października 2008 roku o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko powyższe zadania wojewody zostały przekazane regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska. Obecnie obowiązki wojewody dotyczą podejmowania działań i stosowania środków niezbędnych do usunięcia poważnych dla ludzi i środowiska awarii oraz jej skutków; jest w tym zakresie uprawniony do określania obowiązków organów administracji i podmiotów korzystających ze środowiska. Jedyną kompetencją w ochronie przyrody, którą zachował wojewoda, jest KONTROLA PRZEPISÓW O OCHRONIE PRZYRODY W TRAKCIE GOSPODARCZEGO WYKORZYSTANIA ZASOBÓW I SKŁADNIKÓW PRZYRODY

B. ORGANY ADMINISTRACJI SAMORZĄDOWEJ Nie ma wśród nich specjalistycznych organów ochrony środowiska, lecz są nimi organy administracji ogólnej:

na szczeblu wojewódzkim: sejmik województwa, marszałek województwa na szczeblu powiatowym: starosta na szczeblu gminnym: wójt

Podstawowe zadania z zakresu ochrony środowiska wykonuje starosta, kompetencje pozostałych organów mają charakter wyłączeń opartych na kryteriach przedmiotowo- podmiotowych.

STAROSTA • Status starosty reguluje ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym. • Starosta jest przewodniczącym zarządu powiatu, kieruje bieżącymi sprawami powiatu, reprezentuje powiat na zewnątrz, organizuje pracę starostwa powiatowego, sprawuje zwierzchnictwo nad powiatowymi służbami, inspekcjami i strażami.

Starosta jest w zakresie ochrony środowiska organem właściwym do np. : - wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, - przyjmowania wyników pomiarów wielkości emisji od prowadzących instalacje i użytkowników urządzeń, - nakładania na prowadzących instalacje lub użytkowników urządzeń obowiązku prowadzenia w określonym czasie pomiarów wielkości emisji, - wydawania pozwoleń emisyjnych,

- zobowiązania podmiotu korzystającego ze środowiska i prowadzącego instalację do sporządzenia i przedłożenia przeglądu ekologicznego, - nałożenia obowiązku ograniczenia oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia lub przywrócenia środowiska do stanu właściwego, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziałuje na środowisko, - zobowiązania podmiotu korzystającego ze środowiska do uiszczenia na rzecz właściwego gminnego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej kwoty pieniężnej odpowiadającej wysokości szkód wynikłych z naruszenia stanu środowiska.

We wskazanych sprawach starosta działa jako organ pierwszej instancji. Organem odwoławczym od wydawanych przez niego decyzji jest samorządowe kolegium odwoławcze.

Starosta ponadto wykonuje zadania o charakterze nadzorczo-kontrolnym dotyczące badania przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym jego właściwością. Organ ten wykonuje powierzone mu funkcje za pośrednictwem pracowników starostwa powiatowego. Podstawowe uprawnienia kontrolne to prawo: wstępu na teren nieruchomości, dokonywania stosownych badań, żądania wyjaśnień i przedstawienia dokumentów.

Starosta występuje ponadto w charakterze oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia przeciwko przepisom o ochronie środowiska oraz wnioskuje do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o podjęcie stosownych działań w razie stwierdzenia naruszenia prawa lub uzasadnionego podejrzenia jego naruszenia

WÓJT (BURMISTRZ, PREZYDENT MIASTA) Status prawny wójta, burmistrza i prezydenta miasta reguluje ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym. Wójt, burmistrz i prezydenta miasta są organami wykonawczymi gminy. Jeżeli siedziba władz znajduje się na terytorium gminy, to na jej czele stoi burmistrz. W miastach powyżej 100000 mieszkańców oraz tych, w których do dnia wejścia w życie powyższej ustawy prezydent miasta był organem zarządzająco-wykonawczym, organem wykonawczym gminy jest prezydent. Wójt (burmistrz i prezydenta miasta) kieruje bieżącymi sprawami gminy, reprezentuje ją na zewnątrz, organizuje pracę urzędu gminy, gospodaruje mieniem komunalnym, wykonuje budżet gminy

W zakresie ochrony środowiska zadania wójta zostały ograniczone w szczególności do zagadnień zwykłego korzystania ze środowiska przez osoby fizyczne i dotyczą np. : - decyzji w sprawie obowiązku prowadzenia dodatkowych pomiarów wielkości emisji z instalacji, - decyzji w sprawie wymagań w zakresie ochrony środowiska dotyczących eksploatacji instalacji, z których emisja nie wymaga pozwolenia, jeżeli jest to uzasadnione koniecznością ochrony środowiska, - przyjmowania wyników pomiarów wielkości emisji z instalacji, - przyjmowania zgłoszenia instalacji nie wymagającej pozwolenia emisyjnego.

SEJMIK WOJEWÓDZTWA oraz MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA Status prawny sejmiku województwa i marszałka został uregulowany w ustawie z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie województwa

Sejmik województwa jest organem stanowiącym, kontrolnym i do jego kompetencji należy m. in. stanowienie aktów prawa miejscowego, uchwalanie strategii rozwoju województwa oraz programów wojewódzkich, uchwalanie planu zagospodarowania przestrzennego województwa, uchwalanie budżetu województwa.

Sejmik województwa został włączony do katalogu organów ochrony środowiska od 1 stycznia 2008 roku. Przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska przewidują kompetencje prawotwórcze dla tego organu takie jak: przyjmowanie programów naprawczych dotyczących ochrony powietrza i ochrony przed hałasem, ustalanie rodzajów lub jakości paliw dopuszczonych do stosowania oraz ustanawianie obszarów ograniczonego użytkowania i stref przemysłowych.

Marszałek województwa jest przewodniczącym zarządu województwa, organizuje pracę zarządu województwa i urzędu marszałkowskiego, kieruje bieżącymi sprawami województwa, reprezentuje województwo na zewnątrz, jest kierownikiem urzędu marszałkowskiego, zwierzchnikiem służbowym pracowników tego urzędu i kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych. Ponadto marszałek województwa może wydawać decyzje administracyjne w indywidualnych spawach z zakresu administracji publicznej.

W zakresie ochrony środowiska marszałek województwa jest właściwy w szczególności w sprawach: a) przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zakładów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest zakwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 roku o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko, c) opłat i opłat podwyższonych za korzystanie ze środowiska, d) podejmowania działań przygotowujących podjęcie przez sejmik uchwały w sprawie programu naprawczego w zakresie ochrony powietrza,

e) podejmowania działań związanych z ryzykiem wystąpienia lub wystąpieniem przekroczeń dopuszczalnych albo alarmowych poziomów substancji w powietrzu, f) wydawania decyzji nakładających na podmiot korzystający ze środowiska, który prowadzi działalność powodującą wprowadzenie substancji do powietrza, obowiązku prowadzenia pomiarów tej substancji w powietrzu, g) przyjmowania informacji o wykorzystywanych substancjach stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska.

Ponadto zadania o charakterze nadzorczo-kontrolnym dotyczące badania przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska sprawują: marszałek województwa oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta w zakresie objętym właściwością tych organów. Organy te wykonują powierzone im zadania za pośrednictwem pracowników podległych im urzędów marszałkowskich, miejskich, gminnych lub funkcjonariuszy straży gminnych. Uprawnienia kontrolne zostały ukształtowane w analogiczny sposób, jak w przypadku starosty.

ŹRÓDŁA: • Barczak A. , Zadania samorządu terytorialnego w zakresie ochrony środowiska, Warszawa 2006. • Górski M. (red. ), Prawo ochrony środowiska, Warszawa 2014. • Radecki W. (red. ), Instytucje prawa ochrony środowiska. Geneza, rozwój, perspektywy, Warszawa 2010. • Rudnicki M. (red. ), Organizacja ochrony środowiska, Lublin 2011. • Stelmasiak J. (red. ), Prawo ochrony środowiska, Warszawa 2010. • Ura E. , Prawo administracyjne, Warszawa 2010. • Wierzbowski B. , Rakoczy B. , Prawo ochrony środowiska. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 2012. • Zimmermann J. , Prawo administracyjne, Warszawa 2014.

• • • • Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) Ustawa z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. ) Ustawa z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 520 ze zm. ) Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 594 ze zm. ) Ustawa z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 392 ze zm. ) Ustawa z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 812) Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 595 ze zm. ) Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 596 ze zm. ) Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1232 ze zm. ) Ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1235 ze zm. ) Ustawa z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 525 ) Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2008 r. w sprawie nadania statutu Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Lublinie (Dz. U. Nr 202, poz. 1258) Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 12 listopada 2008 r. w sprawie nadania statutu

• www. mos. gov. pl • www. gdos. gov. pl • lublin. rdos. gov. pl Opracowanie obejmuje stan prawny na kwiecień 2015 r.