Monika Grottel Procedury handlu zagranicznego wykad 1 Procedura

  • Slides: 123
Download presentation
Monika Grottel Procedury handlu zagranicznego

Monika Grottel Procedury handlu zagranicznego

wykład 1 – Procedura - definicja • procedura – inaczej postępowanie (rodzaj czynności) •

wykład 1 – Procedura - definicja • procedura – inaczej postępowanie (rodzaj czynności) • procedura – inaczej przepisy prawne regulujące postępowanie • procedura w programowaniu — inaczej podprogram

Handel zagraniczny - definicje

Handel zagraniczny - definicje

Handel zagraniczny - definicje

Handel zagraniczny - definicje

Handel zagraniczny - definicja

Handel zagraniczny - definicja

Handel zagraniczny – hity eksportowe

Handel zagraniczny – hity eksportowe

Handel zagraniczny - definicja • odpłatna wymiana towarów lub usług z partnerami mającymi siedzibę

Handel zagraniczny - definicja • odpłatna wymiana towarów lub usług z partnerami mającymi siedzibę poza granicą celną państwa. • w wąskim znaczeniu odnosi się jedynie do dóbr materialnych sprzedawanych za granicę lub kupowanych za granicą. • w szerokim znaczeniu obejmuje obroty majątkowo-kredytowe oraz obroty bieżące (wymiana towarów, zakup i sprzedaż za granicę usług, dóbr niematerialnych, zobowiązania wynikające z ruchu ludności poza granicę, utrzymywania placówek dyplomatycznych za granicą i inne).

PLAN WYKŁADU 1. Motywy ekspansji przedsiębiorstw na rynki zagraniczne: – – – motywy wynikające

PLAN WYKŁADU 1. Motywy ekspansji przedsiębiorstw na rynki zagraniczne: – – – motywy wynikające ze strategii rozwoju przedsiębiorstwa motywy rynkowe motywy zaopatrzeniowe motywy kosztowe motywy polityczne

PLAN WYKŁADU 2. Sposoby pozyskiwania informacji o rynkach zagranicznych – informacje ogólnodostępne, nieodpłatne –

PLAN WYKŁADU 2. Sposoby pozyskiwania informacji o rynkach zagranicznych – informacje ogólnodostępne, nieodpłatne – wady i zalety, przykłady – informacje instytucjonalne – wady i zalety, przykłady – informacje komercyjne – wady i zalety, przykłady

PLAN WYKŁADU 3. Strategie wejścia na rynki zagraniczne: – bezpośrednia i pośrednia sprzedaż towarów

PLAN WYKŁADU 3. Strategie wejścia na rynki zagraniczne: – bezpośrednia i pośrednia sprzedaż towarów na rynku zagranicznym: cechy charakterystyczne, wady i zalety (koszty i korzyści), formy pośrednictwa: dealer, dystrybutor, hurtownik, komisant, konsygnatariusz, makler, broker, agent – formy współpracy przedsiębiorstw na rynkach zagranicznych: formy koncentracyjne, formy kooperacyjne – wady i zalety (koszty i korzyści), przykłady – networking – franchising

PLAN WYKŁADU 4. Oferta handlowa i kontrakt jako główne dokumenty handlowe: – elementy oferty

PLAN WYKŁADU 4. Oferta handlowa i kontrakt jako główne dokumenty handlowe: – elementy oferty handlowej i kontraktu – najczęściej popełniane błędy przy sporządzaniu oferty i kontraktu – postanowienia Konwencji Wiedeńskiej

PLAN WYKŁADU 5. Obsługa celna obrotu towarowego z zagranicą: – definicja polityki celnej, narzędzia

PLAN WYKŁADU 5. Obsługa celna obrotu towarowego z zagranicą: – definicja polityki celnej, narzędzia polityki celnej: cło, kontyngent taryfowy, plafon taryfowy – charakter i rodzaje cła – elementy kalkulacyjne cła – zgłoszenie celne – procedury celne – usługi celne: AEO, procedura uproszczona, CUDO, – struktura organizacyjna, funkcje i zadania polskiej administracji celnej.

Źródła: 1. Podstawy handlu zagranicznego, red. H. Treder, Wyd. Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 200 2.

Źródła: 1. Podstawy handlu zagranicznego, red. H. Treder, Wyd. Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 200 2. J. Bednarz, E. Gostomski, Działalność małych i średnich przedsiębiorstw na rynkach zagranicznych, Gdańsk 2009. 3. Poradnik dla eksportera z IP dla MSP, red. M. Bąk, P. Kulawczuk, KIG 2010 4. B. Stępień, Handel zagraniczny – poradnik dla praktyków, PWE, Warszawa 2015 5. Podręcznik Spedytora, red. D. Marciniak-Neider, J. Neider, Polska Izba Spedycji i Logistyki, Gdynia 2014. 6. https: //www. trade. gov. pl/pl/niezbednikeksportera/23633, Poradnik-eksportera. html

Monika Grottel Motywy ekspansji przedsiębiorstw na rynki zagraniczne

Monika Grottel Motywy ekspansji przedsiębiorstw na rynki zagraniczne

wykład 2 – MOTYW? 1. «powtarzający się element kompozycyjny lub zdobniczy w dziełach sztuki

wykład 2 – MOTYW? 1. «powtarzający się element kompozycyjny lub zdobniczy w dziełach sztuki lub przedmiotach użytkowych» 2. «idea, wątek lub postać utrwalone w kulturze, powtarzające się w utworach literackich różnych epok; też: najmniejszy niepodzielny element rzeczywistości przedstawionej w utworze» 3. «charakterystyczny fragment melodii, powtarzający się i rozwijany w utworze muzycznym» 4. «bodziec skłaniający do określonego działania» (Słownik języka polskiego, PWN, http: //sjp. pwn. pl/sjp/motyw; 2568522. html)

Od czego uzależnione są motywy ekspansji przedsiębiorstw na rynki zagraniczne? • • otoczenie rodzaj

Od czego uzależnione są motywy ekspansji przedsiębiorstw na rynki zagraniczne? • • otoczenie rodzaj prowadzonej działalności produkt strategia działalności przedsiębiorstwa

Motywy ekspansji 1. zewnętrzne 2. wewnętrzne 3. makroekonomiczne – sytuacja rynkowa 4. mikroekonomiczne –

Motywy ekspansji 1. zewnętrzne 2. wewnętrzne 3. makroekonomiczne – sytuacja rynkowa 4. mikroekonomiczne – konkurencja, sytuacja finansowa przedsiębiorstwa

Co, zdaniem przedsiębiorców, jest czynnikiem decydującym o ekspansji? 1. perspektywiczny rynek zbytu – eksport

Co, zdaniem przedsiębiorców, jest czynnikiem decydującym o ekspansji? 1. perspektywiczny rynek zbytu – eksport produktów specjalistycznych, art. , rolno-spożywczych 2. chłonność rynku – możliwości eksportowe 3. niskie koszty – produkcja art. . chemicznych, produkty wyspecjalizowane 4. warunki prowadzenia działalności gospodarczej oferowane w danym kraju – administracyjne i podatkowe 5. bezpieczeństwo 6. współpraca – kooperacja w produkcji, handlu z podmiotami zagranicznymi 7. osobiste kontakty! 8. dostęp do tanich surowców 9. preferencje w specjalnych strefach ekonomicznych 10. wykwalifikowani pracownicy

Motywy ekspansji STRATEGIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA 1. Kontynuacja działań ekspansywnych – monopolista na rynku krajowym

Motywy ekspansji STRATEGIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA 1. Kontynuacja działań ekspansywnych – monopolista na rynku krajowym 2. Konieczność podnoszenia efektywności prowadzonej działalności – minimalizacja kosztów działalności 3. Internacjonalizacja przedsiębiorstw

Motywy ekspansji 1. Motywy rynkowe 2. Motywy kosztowe 3. Motywy zaopatrzeniowe 4. Motywy polityczne

Motywy ekspansji 1. Motywy rynkowe 2. Motywy kosztowe 3. Motywy zaopatrzeniowe 4. Motywy polityczne

Motywy rynkowe – wynikają z sytuacji rynkowej w kraju producenta • • • produkt

Motywy rynkowe – wynikają z sytuacji rynkowej w kraju producenta • • • produkt w fazie nasycenia, ekspansja przedłuża tę fazę producent ma nie wykorzystane moce produkcyjne na rynku krajowym nasila się konkurencja rynki zagraniczne odnotowują wzrost na dotychczasowych rynkach nasilają się działania ochronne dotychczasowi odbiorcy i dostawcy poszerzyli działalność o rynki zagraniczne • konkurencja wchodzi na rynki zagraniczne • chęć uzyskania przewagi konkurencyjnej na rynkach zagranicznych

Motywy kosztowe – efektywność, rentowność 1. Konieczność podwyższenia rentowności i efektywności: • obniżenie kosztów

Motywy kosztowe – efektywność, rentowność 1. Konieczność podwyższenia rentowności i efektywności: • obniżenie kosztów działalności • wzrost produkcji • wzrost korzyści skali • wzrost obrotów • wzrost zysków Jak? ?

Motywy kosztowe – efektywność, rentowność Poprzez: a. dostępność tańszych: – surowców – energii –

Motywy kosztowe – efektywność, rentowność Poprzez: a. dostępność tańszych: – surowców – energii – zasobów pracy/ czynników produkcji/półproduktów b. eliminację kosztów transportu 2. Chęć wchłonięcia dostawców, odbiorców w celu zabezpieczenia dostaw i obniżenia kosztów działalności 3. Obniżenie ryzyka działalności na jednym rynku

Motywy zaopatrzeniowe • brak surowców • brak komponentów do produkcji • potrzeba/chęć zapewnienia ciągłości

Motywy zaopatrzeniowe • brak surowców • brak komponentów do produkcji • potrzeba/chęć zapewnienia ciągłości dostaw

Motyw polityczne • zagraniczna polityka handlowa: – umowy o preferencjach handlowych, strefach wolnego handlu,

Motyw polityczne • zagraniczna polityka handlowa: – umowy o preferencjach handlowych, strefach wolnego handlu, uniach celnych • polityka handlowa partnerów na rynku międzynarodowym: – np. : uznawanie programów wspierających przedsiębiorców, preferencje celne • • polityka rządu wobec krajowych przedsiębiorstw i ich działalności polityka wspierania ekspansji na rynki zagraniczne, np. : – wsparcie finansowe: ubezpieczenia należności eksportowych, gwarancje kredytów eksportowych, dofinansowanie udziału w zagranicznych targach, wystawach, misjach gospodarczych – dofinansowanie projektów promocyjnych dotyczących eksportu – finansowanie uzyskania informacji o rynkach zagranicznych – prowadzenie analiz rynków zagranicznych – szkolenie przedsiębiorców

Motyw polityczne • polityka wspierania ekspansji na rynki zagraniczne, np. : – monitorowanie polskiego

Motyw polityczne • polityka wspierania ekspansji na rynki zagraniczne, np. : – monitorowanie polskiego eksportu – inicjowanie współpracy między przedsiębiorcami a partnerami zagranicznymi – współpraca z instytucjami i organizacjami zrzeszającymi przedsiębiorców – promocja przedsiębiorstw i polskiej gospodarki za granicą: wydawnictwa, konferencje, seminaria – dofinansowanie kosztów uzyskania certyfikatów wymaganych na rynkach zagranicznych – wsparcie informacyjno-promocyjne ze strony WPHi. I, ambasad, konsulatów, regionalnych ośrodków rozwoju i promocji eksportu

wykład 3 – Strategie wejścia na rynki zagraniczne: – bezpośrednia i pośrednia sprzedaż towarów

wykład 3 – Strategie wejścia na rynki zagraniczne: – bezpośrednia i pośrednia sprzedaż towarów na rynku zagranicznym: cechy charakterystyczne, wady i zalety (koszty i korzyści), formy pośrednictwa: dealer, dystrybutor, hurtownik, komisant, konsygnatariusz, makler, broker, agent – formy współpracy przedsiębiorstw na rynkach zagranicznych: formy koncentracyjne, formy kooperacyjne – wady i zalety (koszty i korzyści), przykłady – inwestycje bezpośrednie – networking

RYZYKO - KONTROLA • najmniejsze ryzyko – eksport pośredni • ryzyko systematycznie rośnie –

RYZYKO - KONTROLA • najmniejsze ryzyko – eksport pośredni • ryzyko systematycznie rośnie – przy stosowaniu eksportu bezpośredniego i tworzeniu filii handlowej za granicą • największe ryzyko – w przypadku funkcjonowania własnego przedsiębiorstwa na rynku zagranicznym

RYZYKO – KONTROLA • najniższa kontrola – eksport pośredni • kontrola się zwiększa –

RYZYKO – KONTROLA • najniższa kontrola – eksport pośredni • kontrola się zwiększa – wraz z kolejnymi fazami internacjonalizacji • zakres kontroli stosunkowo duży – przekazanie licencji, joint venture • największy zakres kontroli – filia handlowa i własne przedsiębiorstwo za granicą

EKSPORT POŚREDNI • producent sprzedaje swoje produkty za granicą - korzystając z jednego pośrednika

EKSPORT POŚREDNI • producent sprzedaje swoje produkty za granicą - korzystając z jednego pośrednika lub większej ich liczby • stosowany gdy producent: – nie ma doświadczenia w działaniach na rynkach zagranicznych – nie dysponuje personelem ani środkami finansowymi koniecznymi do podjęcia bezpośrednich działań na rynkach zagranicznych – rynek zbytu jest mały i nie opłaca się podejmować na nim samodzielnych działań

EKSPORT POŚREDNI – ZALETY • producent NIE ponosi ryzyka związanego z: – badaniem rynku,

EKSPORT POŚREDNI – ZALETY • producent NIE ponosi ryzyka związanego z: – badaniem rynku, – wyborem kanałów dystrybucji na rynku zagranicznym, – sposobem promocji swoich produktów itp. • nie wymaga dużego zaangażowania kapitałowego i osobowego • nie wymaga nadmiernej rozbudowy struktury organizacyjnej o komórki handlu zagranicznego • nieduże koszty związane z przygotowaniem oferty i jej sprzedażą na rynku zagraniczny

EKSPORT POŚREDNI – WADY • • • nie daje kontroli nad przepływem towarów uniemożliwia

EKSPORT POŚREDNI – WADY • • • nie daje kontroli nad przepływem towarów uniemożliwia bezpośredni dostęp do nabywców towarów długi przepływ informacji o zmianach na rynku zagranicznym informacje mogą być zafałszowane lub mogą być niepełne niższe przychody ze sprzedaży ze względu na marże pośredników • uzależnienie od pośredników dostarczających produkty na rynek

Formy działalności pośredników w handlu zagranicznym 1. na własny rachunek i we własnym imieniu:

Formy działalności pośredników w handlu zagranicznym 1. na własny rachunek i we własnym imieniu: – hurtownik – dealer – dystrybutor 2. na cudzy rachunek i we własnym imieniu: – dystrybutor – komisant – konsygnatariusz 3. na cudzy rachunek i w cudzym imieniu: – agent handlowy – makler – broker

EKSPORT BEZPOŚREDNI • sprzedaży własnych produktów bezpośrednio odbiorcom (przedsiębiorstwom zagranicznym lub ostatecznym nabywcom) •

EKSPORT BEZPOŚREDNI • sprzedaży własnych produktów bezpośrednio odbiorcom (przedsiębiorstwom zagranicznym lub ostatecznym nabywcom) • stosowany, gdy przedsiębiorstwo: – nabiera doświadczenia w działaniach na rynkach zagranicznych, – posiada personel o odpowiednim wykształceniu, – dysponuje środkami finansowymi niezbędnymi do przejęcia na siebie dodatkowych obowiązków związanych z eksportem pośrednim (działania spedycyjne, transportowe, ubezpieczeniowe, budowa kanałów dystrybucji, dobór partnerów zagranicznych itp. )

ESKPORT BEZPOŚREDNI – ZALETY • możliwość szybszego dostosowania się do wymogów rynku zagranicznego •

ESKPORT BEZPOŚREDNI – ZALETY • możliwość szybszego dostosowania się do wymogów rynku zagranicznego • możliwość osiągnięcia większych przychodów ze sprzedaży (brak marży pośredników) • większa kontrola nad przepływem i sprzedażą towarów za granicą • umożliwia bezpośredni dostęp do nabywców towarów • szybki przepływ informacji o zmianach na rynku zagranicznym

ESKPORT BEZPOŚREDNI – WADY • większe ryzyko działania na rynku zagranicznym związane z: –

ESKPORT BEZPOŚREDNI – WADY • większe ryzyko działania na rynku zagranicznym związane z: – badaniem rynku, – wyborem kanałów dystrybucji, – sposobem promocji swoich produktów itp. • wymaga większego zaangażowania kapitałowego i personalnego • konieczność rozbudowy struktury organizacyjnej o komórki handlu zagranicznego

Kooperacja bez udziału kapitału • • przekazanie licencji, umowy franchisingowej, kontrakty na zarządzanie, inwestycje

Kooperacja bez udziału kapitału • • przekazanie licencji, umowy franchisingowej, kontrakty na zarządzanie, inwestycje kompleksowe. • partnerzy nie łączą swoich kapitałów = nie powstaje wspólne przedsiębiorstwo • strategia kontraktowa = współpraca z partnerem zagranicznym opiera się na zawartych kontraktach (np. sprzedaż licencji czy utworzenie sieci franchisingowej)

SPRZEDAŻ LICENCJI • sprzedaż za granicą prawa do częściowego lub pełnego korzystania z objętych

SPRZEDAŻ LICENCJI • sprzedaż za granicą prawa do częściowego lub pełnego korzystania z objętych patentem wynalazków, wzorów użytkowych, znaków towarowych i know-how. • realizowana (m. in. ), gdy: – utrudniony lub niemożliwy jest eksport, – samodzielne wdrożenie licencji niemożliwe ze względu na brak środków finansowych lub inne ograniczenia.

SPRZEDAŻ LICENCJI – zalety • • korzyści z tytułu uzyskanych opłat licencyjnych niewielkie zaangażowanie

SPRZEDAŻ LICENCJI – zalety • • korzyści z tytułu uzyskanych opłat licencyjnych niewielkie zaangażowanie kapitałowe i personalne za granicą niskie ryzyko dostęp do nowych rynków – rozszerzenie skali działania przedsiębiorstwa • licencjodawca nie musi podejmować działań związanych z pokonywaniem barier wejścia na nowe rynki i ryzykiem rynkowym • zwrot nakładów na badania i rozwój

SPRZEDAŻ LICENCJI – zalety • poszerzenie zakresu transferu techniki i sprzedaży w ramach umów

SPRZEDAŻ LICENCJI – zalety • poszerzenie zakresu transferu techniki i sprzedaży w ramach umów towarzyszących sprzedaży licencji • może nastąpić uzależnienie techniczne licencjobiorcy od licencjodawcy • rozpowszechnienie pozytywnego wizerunku licencjodawcy

SPRZEDAŻ LICENCJI – wady • brak pewności, że produkty wytwarzane przez licencjobiorców (na podstawie

SPRZEDAŻ LICENCJI – wady • brak pewności, że produkty wytwarzane przez licencjobiorców (na podstawie licencji) będą dobrej jakości • ryzyko konkurencji ze strony licencjobiorcy • wysokie koszty nadzoru nad realizacją umowy licencyjnej • trudności w rozwiązywaniu sporów między stronami umowy

FRANCHISING • przekazanie kooperantowi, w zamian za świadczenia pieniężne, określonych uprawnień, które może wykorzystywać

FRANCHISING • przekazanie kooperantowi, w zamian za świadczenia pieniężne, określonych uprawnień, które może wykorzystywać we własnej działalności • najczęściej jest to prawo do korzystania (w określonym zakresie terytorialnym) z: – – – – marki przedsiębiorstwa inicjującego nazwy firmy wzornictwa sposobów produkcji dystrybucji zarządzania czy programów marketingowych rozwiązań organizacyjnych

FRANCHISING • zbliżony do umowy sprzedaży licencji • stosowany jest przede wszystkim w sferze

FRANCHISING • zbliżony do umowy sprzedaży licencji • stosowany jest przede wszystkim w sferze handlu i usług • przykłady międzynarodowych sieci franchisingowych : – w branży hotelarskiej: Hilton, Sheraton, Holiday Inn, – w branży gastronomicznej: Mc. Donald`s, Pizza Hut, – w branży wynajmu samochodów: Hertz, Avis.

FRANCHISING – ZALETY • niewielkie nakłady kapitałowe na rozszerzenie programu działań marketingowych na kolejne

FRANCHISING – ZALETY • niewielkie nakłady kapitałowe na rozszerzenie programu działań marketingowych na kolejne rynki zagraniczne • wykorzystanie miejscowych zasobów i umiejętności • niewielkie zaangażowanie osobowe za granicą • stosunkowo szybki rozwój przedsiębiorstwa (obroty i zyski) • możliwość wejścia na nowe rynki terytorialne

FRANCHISING – ZALETY • stosunkowo łatwa i szybka kontrola partnerów – uczestników sieci franchisingowej

FRANCHISING – ZALETY • stosunkowo łatwa i szybka kontrola partnerów – uczestników sieci franchisingowej • możliwość szybkiego dostosowania się do lokalnych warunków każdego z rynków • wzmocnienie wizerunku i renomy międzynarodowej

FRANCHISING – WADY • problemy z doborem partnerów ze względu na konieczność posiadania wykwalifikowanego

FRANCHISING – WADY • problemy z doborem partnerów ze względu na konieczność posiadania wykwalifikowanego personelu • trudności w monitorowaniu jakości świadczonych usług i zgodności działań marketingowych partnera z przedmiotem umowy franchisingowej • możliwość pogorszenia międzynarodowej renomy firmy, w tym: – spadek wartości sprzedawanych praw na skutek obniżenia jakości usług, stosowania odmiennych działań promocyjnych lub ich braku

FRANCHISING – WADY • możliwość zrezygnowania przez uczestników ze współpracy w ramach sieci po

FRANCHISING – WADY • możliwość zrezygnowania przez uczestników ze współpracy w ramach sieci po zdobyciu wiedzy i doświadczenia • możliwość ograniczeń prawnych franchisingu • różnice kulturowe

KONTRAKT MENEDŻERSKI (kontrakt na zarządzanie) • przedsiębiorstwo przekazuje do dyspozycji swojemu partnerowi na zagranicznym

KONTRAKT MENEDŻERSKI (kontrakt na zarządzanie) • przedsiębiorstwo przekazuje do dyspozycji swojemu partnerowi na zagranicznym rynku zespół osób dysponujących określoną wiedzą i doświadczeniem w zakresie kierowania firmą. Stosowany jest wówczas, gdy przedsiębiorstwo: • realizuje inwestycję za granicą na zlecenie i po jej ukończeniu (do czasu nabycia doświadczenia przez lokalny personel) pozostawia swój zespół - zarządzający wykonanym obiektem • przekazuje licencję i aż do zdobycia doświadczenia przez lokalny personel - zarządza wykorzystaniem licencji przez własny zespół • utworzyło z partnerem zagranicznym joint venture i z powodu braku doświadczenia w zarządzaniu przez lokalny personel - oddało do dyspozycji własny zespół zarządzający • zleca innym - ze względu na trudności ekonomiczne - kierowanie przez określony czas swoją firmą

KONTRAKT MENEDŻERSKI (kontrakt na zarządzanie) • zalety – niewielkie ryzyko – brak nakładów finansowych

KONTRAKT MENEDŻERSKI (kontrakt na zarządzanie) • zalety – niewielkie ryzyko – brak nakładów finansowych po stronie oferującego usługi menedżerskie; • wady – brak rozumienia przez menedżerów odmiennej kultury biznesu w danym kraju, – brak efektywnej komunikacji

INWESTYCJE KOMPLEKSOWE • całościowa realizacja inwestycji za granicą, z wykorzystaniem własnego sprzętu, wyposażenia, know-how

INWESTYCJE KOMPLEKSOWE • całościowa realizacja inwestycji za granicą, z wykorzystaniem własnego sprzętu, wyposażenia, know-how oraz personelu wykonawczego inwestycji. • działania przedsiębiorstwa obejmują: – – – studia przed-inwestycyjne, przygotowanie projektu technicznego, wykonanie inwestycji, rozruch, szkolenie załogi, kontrakt na zarządzanie. To jedna z najbardziej rozwiniętych form działania na rynku zagranicznym.

Kooperacja z udziałem kapitału - koncentracja • obie strony uczestniczą we wspólnym przedsięwzięciu poprzez

Kooperacja z udziałem kapitału - koncentracja • obie strony uczestniczą we wspólnym przedsięwzięciu poprzez wkłady kapitałowe • tworzenie wspólnych przedsiębiorstw (joint venture) • tworzenie aliansów strategicznych z przedsiębiorstwami zagranicznymi

Kooperacja z udziałem kapitału – koncentracja wady/ zalety • • • konsorcjum alians strategiczny

Kooperacja z udziałem kapitału – koncentracja wady/ zalety • • • konsorcjum alians strategiczny holding fuzje i przejęcia joint venture

wykład 4 – Oferta handlowa i kontra na rynku międzynarodowym

wykład 4 – Oferta handlowa i kontra na rynku międzynarodowym

Oferta • wiążąca propozycja sprzedaży lub kupna towarów lub usług • w treści oferty

Oferta • wiążąca propozycja sprzedaży lub kupna towarów lub usług • w treści oferty określone są istotne warunki przyszłego kontraktu • elementy oferty • rodzaje oferty • akceptacja oferty • najczęściej popełniane błędy

Elementy oferty • • • nazwa firmy, dane teleadresowe baza dostawy warunki płatności termin

Elementy oferty • • • nazwa firmy, dane teleadresowe baza dostawy warunki płatności termin dostawy nazwa towaru i jego specyfikacja (próbki, szkice, katalogi) • ilość towaru • warunki dodatkowe

Rodzaje oferty • • • wywołana niewywołana wiążąca niewiążąca ogólna szczegółowa • otwarta (bez

Rodzaje oferty • • • wywołana niewywołana wiążąca niewiążąca ogólna szczegółowa • otwarta (bez terminu ważności) • zamknięta • uzupełniająca • warunkowa • bezwarunkowa • kontroferta • zapytanie ofertowe

Akceptacja oferty • pełna i bezwarunkowa • tylko taka forma akceptacji jest wiążąca dla

Akceptacja oferty • pełna i bezwarunkowa • tylko taka forma akceptacji jest wiążąca dla oferenta • zobowiązuje oferenta do wykonania dostawy zgodnie z warunkami określonymi w ofercie • zamówienie – najczęstsza forma akceptacji oferty

Kontrakt • rodzaje kontraktów • elementy kontraktu: – – klauzule formalno-porządkowe klauzule podstawowe klauzule

Kontrakt • rodzaje kontraktów • elementy kontraktu: – – klauzule formalno-porządkowe klauzule podstawowe klauzule uzupełniające klauzule techniczne

Rodzaje kontraktów • swobodne • zorganizowane • z natychmiastową dostawą • z późniejszym terminem

Rodzaje kontraktów • swobodne • zorganizowane • z natychmiastową dostawą • z późniejszym terminem dostawy • wielodokumentowe • jednodokumentowe • na podstawie oględzin, wzoru, próbki • wolnodewizowe • clearingowe • specyficzne (kompensacyjne, wiązane) • kredytowe • gotówkowe • typowe (zrzeszenia branżowe)

Klauzule formalno-porządkowe • • • Nazwy stron Data i miejsce sporządzenia kontraktu Data i

Klauzule formalno-porządkowe • • • Nazwy stron Data i miejsce sporządzenia kontraktu Data i miejsce podpisania kontraktu Numer ewidencyjny kontraktu Podpisy stron

Klauzule podstawowe • • Przedmiot umowy Ilość towaru Termin dostawy Warunki dostawy Cena towaru

Klauzule podstawowe • • Przedmiot umowy Ilość towaru Termin dostawy Warunki dostawy Cena towaru Termin płatności Warunki odbioru towaru

Klauzule uzupełniające • Kar umownych/konwencjonal nych • Arbitrażowa • Prawa właściwego • Postępowania reklamacyjnego

Klauzule uzupełniające • Kar umownych/konwencjonal nych • Arbitrażowa • Prawa właściwego • Postępowania reklamacyjnego • Kraju przeznaczenia lub reeksportu • Wyłączności/monopolow a • Waloryzacyjna (ryzyko kursowe) • Zmiany cen • Siły wyższej • Awarii wspólnej • Zastrzeżenia wejścia w życie kontraktu od otrzymania pozwolenia wywozu lub przywozu

Klauzule techniczne • Instrukcje dotycząca montażu maszyn • Opisy techniczne • Wytyczne dotyczące pierwszego

Klauzule techniczne • Instrukcje dotycząca montażu maszyn • Opisy techniczne • Wytyczne dotyczące pierwszego uruchomienia maszyn • Wymogi określone dla pracowników obsługujących maszyny (kwalifikacje, szkolenia) • Zasady serwisowania i napraw gwarancyjnych

Kontrakt – umowa sprzedaży w handlu międzynarodowy

Kontrakt – umowa sprzedaży w handlu międzynarodowy

Konwencja Wiedeńska Konwencja Narodów Zjednoczonych o Międzynarodowej Sprzedaży Towarów (Konwencja Wiedeńska) podpisana 1980 r.

Konwencja Wiedeńska Konwencja Narodów Zjednoczonych o Międzynarodowej Sprzedaży Towarów (Konwencja Wiedeńska) podpisana 1980 r. obowiązuje od 1988 r. CISG, Convention on Contracts for the International Sale of Goods

Konwencja Wiedeńska • wielostronna umowa międzynarodowa, • ujednolicenie zasad prawa handlowego międzynarodowego, • dotyczy

Konwencja Wiedeńska • wielostronna umowa międzynarodowa, • ujednolicenie zasad prawa handlowego międzynarodowego, • dotyczy umów zawieranych w celu międzynarodowej sprzedaży towarów.

Konwencja Wiedeńska Konwencja ma zastosowanie do umów międzynarodowej sprzedaży towarów i rzeczy ruchomych, dotyczy

Konwencja Wiedeńska Konwencja ma zastosowanie do umów międzynarodowej sprzedaży towarów i rzeczy ruchomych, dotyczy sprzedaży w ramach prowadzonej działalności. Stronami tej konwencji są 74 państwa Polska: ratyfikowała Konwencję 13 marca 1995, Konwencja weszła w życie 1 czerwca 1996, opublikowana w Dz. U. z 1997 r. Nr 45, poz. 286

Konwencja nie dotyczy sprzedaży: • • • nieruchomości, energii, statków, praw, sprzedaży na użytek

Konwencja nie dotyczy sprzedaży: • • • nieruchomości, energii, statków, praw, sprzedaży na użytek osobisty, postępowań sądowych, nawet gdy dotyczy to działalności gospodarczej np. od syndyka czy licytacja.

Konwencja Wiedeńska Strony, osoby które zawierają umowę muszą mieć siedziby w dwóch różnych państwach,

Konwencja Wiedeńska Strony, osoby które zawierają umowę muszą mieć siedziby w dwóch różnych państwach, które Konwencję ratyfikowały. Istnieje możliwość zastrzeżenia przez państwa, że forma umowy musi być pisemna.

Konwencja reguluje 1. 2. 3. 4. w jaki sposób dochodzi do zawarcia umowy, sposób

Konwencja reguluje 1. 2. 3. 4. w jaki sposób dochodzi do zawarcia umowy, sposób interpretowania wykładni woli stron, prawa i obowiązki stron umowy sprzedaży, odpowiedzialność na rzeczach - szkody.

Konwencja nie reguluje 1. zdolności do zawarcia umowy - jest ona określona na podstawie

Konwencja nie reguluje 1. zdolności do zawarcia umowy - jest ona określona na podstawie umów prywatnych międzynarodowych, 2. kwestii własności towaru sprzedawanego, 3. odpowiedzialności za towar niebezpieczny, 4. odpowiedzialności za szkody na osobie.

Prawa i obowiązki stron umowy 1. 2. 3. istotne naruszenie umowy - kiedy jedna

Prawa i obowiązki stron umowy 1. 2. 3. istotne naruszenie umowy - kiedy jedna ze stron na skutek działania lub zaniechania drugiej strony ponosi uszczerbek polegający na tym, że traci ona coś, czego zgodnie z umową miała prawo oczekiwać, np. otrzymania towaru, (traci możliwość kontynuacji produkcji) odstąpienie od umowy - następuje poprzez złożenie oświadczenia - zawiadomienia drugiej strony umowa może być zmieniona lub rozwiązana w drodze porozumienia stron, jeśli przewiduje formę pisemną dla jej zmiany lub uzgodnionego rozwiązania, nie może być zmieniona lub rozwiązana w inny sposób.

Obowiązki sprzedającego 1. dostarczenie towaru w określonym terminie - może on być określony w

Obowiązki sprzedającego 1. dostarczenie towaru w określonym terminie - może on być określony w umowie, jeżeli nie jest to musi być dostarczony w rozsądnym terminie 2. dostarczenie towaru w określonym terminie i w miejsce należy do sprzedawcy, chyba że umowa stanowi inaczej 3. ilość i jakość – towaru powinna być zgodna z określoną w umowie

Obowiązki sprzedającego 4. wydanie towaru przewoźnikowi - określony w umowie 5. ubezpieczenie - chyba

Obowiązki sprzedającego 4. wydanie towaru przewoźnikowi - określony w umowie 5. ubezpieczenie - chyba że kupujący sam odbiera towar, to on sam a nie sprzedawca jest odpowiedzialny za towar 6. certyfikaty, sposoby obsługi itp. homologację instrukcję obsługi – wydać kupującemu

Gdy sprzedający nie wywiąże się z obowiązków, kupujący: 1. może się powoływać na niezgodność

Gdy sprzedający nie wywiąże się z obowiązków, kupujący: 1. może się powoływać na niezgodność towaru z umową, ale musi o tym niezwłocznie powiadomić sprzedawcę 2. może domagać się wymiany lub naprawy towaru i obniżenia ceny za towar niezgodny z umową 3. może odstąpić od umowy, domagać się zwrotu pieniędzy które zapłacił w przypadku, gdy: · doszło do istotnego naruszenia umowy · mimo wezwania sprzedawca nie dostarczył towaru w dodatkowym terminie

Gdy sprzedający nie wywiąże się z obowiązków, kupujący: 4. kupujący nie może odstąpić od

Gdy sprzedający nie wywiąże się z obowiązków, kupujący: 4. kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli nie może zwrócić towaru w stanie nienaruszonym 5. kupujący, gdy poniósł straty majątkowe może domagać się odszkodowania - odszkodowanie obejmuje stratę oraz utracone zyski 6. sprzedawca może się zwolnić od odpowiedzialności, gdy nie wykonał umowy w skutek okoliczności siły wyższej, np. powódź, wojna

Obowiązki kupującego 1. zapłata ceny, cena zwykle jest ustalona w umowie 2. umowa powinna

Obowiązki kupującego 1. zapłata ceny, cena zwykle jest ustalona w umowie 2. umowa powinna określać miejsce i termin zapłaty, jeżeli nie jest ustalone, to miejscem zapłaty jest siedziba sprzedawcy, jeżeli termin nie jest oznaczony to przyjmuje się go w momencie postawienia towaru do dyspozycji kupującemu

Obowiązki kupującego W umowie może być zastrzeżone że kupujący może towar zbadać, wtedy kupujący

Obowiązki kupującego W umowie może być zastrzeżone że kupujący może towar zbadać, wtedy kupujący może zapłacić dopiero po zbadaniu towaru. • odebranie towaru w miejscu i czasie ustalonym • sprzedawca może też odstąpić od umowy, jeżeli kupujący w istotny sposób naruszył umowę np. nie sprecyzował konkretnie parametrów towaru.

Sprzedawca może: 1. żądać zapłaty ceny 2. odstąpić od umowy, jeżeli kupujący dopuszcza się

Sprzedawca może: 1. żądać zapłaty ceny 2. odstąpić od umowy, jeżeli kupujący dopuszcza się szczególnych naruszeń 3. domagać się odszkodowania na skutek strat, w związku z nie wykonaniem ustaleń przez kupującego

Przedawnienie roszczeń następuje na podstawie Konwencji Nowojorskiej o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towaru i

Przedawnienie roszczeń następuje na podstawie Konwencji Nowojorskiej o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towaru i wynosi 4 lata, nie dotyczy szkód towaru na osobie tylko na towarze.

wykład 5 – Dokumenty w handlu zagranicznym • dokumenty podstawowe: – – – •

wykład 5 – Dokumenty w handlu zagranicznym • dokumenty podstawowe: – – – • handlowe przewozowe ubezpieczeniowe finansowe celne dokumenty uzupełniające: – – – świadectwo pochodzenia, certyfikaty i świadectwa towarzyszące towarom, fakturę konsularną, świadectwo antydumpingowe, deklarację statystyczną.

Dokumenty handlowe w transakcji handlu zagranicznego: • • • dokumenty podstawowe dokumenty transportowe dokumenty

Dokumenty handlowe w transakcji handlu zagranicznego: • • • dokumenty podstawowe dokumenty transportowe dokumenty ubezpieczeniowe dokumenty finansowe dokumenty uzupełniające

Dokumenty podstawowe • Faktura – invoice – prowizoryczna (dostawy częściowe) – ostateczna – pro

Dokumenty podstawowe • Faktura – invoice – prowizoryczna (dostawy częściowe) – ostateczna – pro forma (fikcyjna, przed dostawą) • SAD (Single Administrative Document) • INTRASTAT

Dokumenty transportowe Wydawane przez spedytora – dokument transportu lotniczego (Air Transport Document) – dokument

Dokumenty transportowe Wydawane przez spedytora – dokument transportu lotniczego (Air Transport Document) – dokument transportu drogowego, kolejowego, żeglugi śródlądowej (Road, Rail or Inland Waterway Transport Document) – poświadczenie wysyłki przesyłek kurierskich i pocztowych (Courier and Post Receipts) – zlecenie spedycyjne

Umowa spedycji Regulowana w Kodeksie Cywilnym, art. 794 -804 Art. 794 [Pojęcie] § 1.

Umowa spedycji Regulowana w Kodeksie Cywilnym, art. 794 -804 Art. 794 [Pojęcie] § 1. Przez umowę spedycji spedytor zobowiązuje się za wynagrodzeniem w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do wysyłania lub odbioru przesyłki albo do dokonania innych usług związanych z jej przewozem. § 2. Spedytor może występować w imieniu własnym albo w imieniu dającego zlecenie.

Zlecenie spedycyjne • dokument określający zakres usługi, rodzaj i właściwości przesyłki, ciężar, wymiary etc.

Zlecenie spedycyjne • dokument określający zakres usługi, rodzaj i właściwości przesyłki, ciężar, wymiary etc. • na tej podstawie spedytor wykonuje powierzone mu czynności

Dokumenty transportowe Wystawiane przez przewoźnika – – – – – konosament morski konosament żeglugi

Dokumenty transportowe Wystawiane przez przewoźnika – – – – – konosament morski konosament żeglugi śródlądowej międzynarodowy morski list przewozowy kwit sternika kwit dokowy recepis pocztowy międzynarodowy samochodowy list przewozowy – CMR międzynarodowy kolejowy list przewozowy – CIM międzynarodowy kolejowy list przewozowy SMGS międzynarodowy lotniczy list przewozowy – AWB (Air Waybill)

Międzynarodowy samochodowy list przewozowy – CMR na podstawie Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego

Międzynarodowy samochodowy list przewozowy – CMR na podstawie Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów CMR sporządzonej w Genewie dnia 19 maja 1956 r. Polska ratyfikowała ją w 1962 r. Konwencja CMR opublikowana została w załączniku do Dziennika Ustaw Nr 49, poz. 238 z 14. 09. 1962 r. Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road

Międzynarodowy kolejowy list przewozowy – CIM na podstawie Jednolitych przepisów o umowie międzynarodowego przewozu

Międzynarodowy kolejowy list przewozowy – CIM na podstawie Jednolitych przepisów o umowie międzynarodowego przewozu towarów kolejami, będących integralną częścią Konwencji o międzynarodowym przewozie kolejami (COTIF), sporządzonej w Bernie dnia 9 maja 1980 r.

Międzynarodowy kolejowy list przewozowy SMGS na podstawie umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej z

Międzynarodowy kolejowy list przewozowy SMGS na podstawie umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej z 1 listopada 1951 r. – SMGS dotyczy krajów niebędących stroną Konwencji COTIF

Międzynarodowy lotniczy list przewozowy – AWB (Air Waybill) • opracowany przez IATA – International

Międzynarodowy lotniczy list przewozowy – AWB (Air Waybill) • opracowany przez IATA – International Air Transport Association (Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych) • światowa organizacja handlowa z siedzibą w Monteralu i Genewie

Dokumenty ubezpieczeniowe • polisa ubezpieczeniowa – pojedyncza – generalna • certyfikat ubezpieczeniowy

Dokumenty ubezpieczeniowe • polisa ubezpieczeniowa – pojedyncza – generalna • certyfikat ubezpieczeniowy

Dokumenty finansowe • • weksel czek dyspozycja blokady środków zlecenie polecenia wypłaty polecenie przelewu

Dokumenty finansowe • • weksel czek dyspozycja blokady środków zlecenie polecenia wypłaty polecenie przelewu zlecenie otwarcia akredytywy akredytywa inkaso

Dokumenty uzupełniające • • • świadectwo pochodzenia faktura konsularna świadectwo antydumpingowe certyfikaty jakościowe świadectwo

Dokumenty uzupełniające • • • świadectwo pochodzenia faktura konsularna świadectwo antydumpingowe certyfikaty jakościowe świadectwo weterynaryjne, fitosanitarne, zdrowotne • kwit składowy • warrant

Świadectwo pochodzenia • • • potwierdza kraj pochodzenia towaru i uprawnia importera do zastosowania,

Świadectwo pochodzenia • • • potwierdza kraj pochodzenia towaru i uprawnia importera do zastosowania, właściwej dla kraju pochodzenia towaru, stawki celnej wystawiają izby handlowe lub przemysłowo-handlowe w kraju eksportera. W Polsce jest to Krajowa Izba Gospodarcza. wypełnia eksporter podając w nim wymagane informacje na temat towaru wypełnione świadectwo musi być przedstawione instytucji, która je wystawiła, w celu weryfikacji zadeklarowanych przez eksportera informacji na temat towaru musi być potwierdzone przez organ celny dopuszczający towar do procedury wywozu z kraju pochodzenia (www. kig. pl)

Świadectwo pochodzenia • EUR 1 • FORM A • deklaracja na fakturze

Świadectwo pochodzenia • EUR 1 • FORM A • deklaracja na fakturze

Certyfikaty i świadectwa towarzyszące towarom • wystawiane są przez eksportera na wniosek importera •

Certyfikaty i świadectwa towarzyszące towarom • wystawiane są przez eksportera na wniosek importera • zalicza się do nich min. : – zaświadczenia potwierdzające jakość towarów, świadczące o warunkach zdrowotnych produkcji żywności, – certyfikaty potwierdzające spełnianie norm sanitarnych i weterynaryjnych, – certyfikaty bezpieczeństwa i zaświadczenia potwierdzające spełnianie norm technicznych.

Certyfikat jakości • wydawany przez przedsiębiorstwo rzeczoznawstwa i kontroli ładunków, rzeczoznawców urzędowych lub inne

Certyfikat jakości • wydawany przez przedsiębiorstwo rzeczoznawstwa i kontroli ładunków, rzeczoznawców urzędowych lub inne instytucje i osoby do tego upoważnione • uzyskanie certyfikatu jakości w przypadku wielu towarów jest warunkiem dopuszczenia ich do obrotu na danym rynku (Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, http: //www. ijhar-s. gov. pl/index. php/chronione-oznaczeniegeograficzne. html)

Certyfikaty jakości w UE • certyfikaty przyznawane w ramach unijnego systemu ochrony i promocji

Certyfikaty jakości w UE • certyfikaty przyznawane w ramach unijnego systemu ochrony i promocji tradycyjnych produktów regionalnych: – Chroniona Nazwa Pochodzenia (Protected Designation of Origin) – Chronione Oznaczenie Geograficzne (Protected Geographical Indications) – Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (Traditional Speciality Guaranted - TSG)

Chroniona Nazwa Pochodzenia • gwarantuje, że jedynie produkty rzeczywiście pochodzące z danego regionu mogą

Chroniona Nazwa Pochodzenia • gwarantuje, że jedynie produkty rzeczywiście pochodzące z danego regionu mogą nosić nazwę miejsca pochodzenia • system prawny, który chroni wiele narodowych przysmaków

Szampan francuski

Szampan francuski

Włoska szynka Parma

Włoska szynka Parma

Francuski ser Roquefort

Francuski ser Roquefort

Chronione Oznaczenie Geograficzne • odnosi się do nazwy regionu, określonego miejsca, a w niektórych

Chronione Oznaczenie Geograficzne • odnosi się do nazwy regionu, określonego miejsca, a w niektórych przypadkach również kraju • stosowana w opisie artykułu rolnego lub spożywczego, w celu jego potwierdzenia • produkt oznaczone Chronionym Oznaczeniem Geograficznym wyróżniają się specyficzną jakością i cechami charakterystycznymi dla pochodzenia z danego obszaru geograficznego.

Scotch Whisky

Scotch Whisky

Marcepany Niederergger Lubeck

Marcepany Niederergger Lubeck

Polska woda mineralna „Muszynianka”

Polska woda mineralna „Muszynianka”

Gwarantowana Tradycyjna Specjalność • zgodnie rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012, przyznawany

Gwarantowana Tradycyjna Specjalność • zgodnie rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012, przyznawany jest produktom bądź środkom spożywczym, których skład, proces produkcji lub przetwarzania jest zgodny z tradycyjną praktyką, a także produktom, które zostały wytworzone z surowców lub składników, które są tradycyjnie stosowane

Truskawka kaszubska

Truskawka kaszubska

Rogal świętomarciński

Rogal świętomarciński

Certyfikat jakości Gost-R • certyfikat jakości i zgodności z normami i wymogami Federacji Rosyjskiej

Certyfikat jakości Gost-R • certyfikat jakości i zgodności z normami i wymogami Federacji Rosyjskiej • potwierdza, że produkcja towaru przeszła wszelkie procedury certyfikacji i odpowiada wymaganiom jakości, normom technicznym i normom bezpieczeństwa ustalonym w określonej branży • wystawiany jest przez organy, które posiadają akredytacją GOSSTANDARTA Rosji. • jest odpowiednikiem innych systemów certyfikacji stosowanych w poszczególnych krajach jak np. : CE, czy Ukr. Sepro. • http: //certyfikatgost. pl/

Certyfikat jakości Gost-R

Certyfikat jakości Gost-R

Certyfikat CE (Conformité Européenne) • potwierdza, że dany produkt spełnia wymagania dyrektyw tzw. "Nowego

Certyfikat CE (Conformité Européenne) • potwierdza, że dany produkt spełnia wymagania dyrektyw tzw. "Nowego Podejścia" Unii Europejskiej • dyrektywy te dotyczą zagadnień związanych z bezpieczeństwem użytkowania, ochroną zdrowia i ochroną środowiska, określają zagrożenia, które producent powinien wykryć i wyeliminować • producent oznaczając swój wyrób znakiem CE deklaruje, że wyrób ten spełnia wymagania wszystkich odnoszących się do niego dyrektyw.

Certyfikat CE (Conformité Européenne)

Certyfikat CE (Conformité Européenne)

Certyfikat Ukr. Sepro

Certyfikat Ukr. Sepro

Certyfikat Halal 1. Zakład, który posiada zaświadczenie potwierdzające przystosowanie do produkcji w zgodzie z

Certyfikat Halal 1. Zakład, który posiada zaświadczenie potwierdzające przystosowanie do produkcji w zgodzie z wymogami Systemu Halal, występuje do upoważnionego, Muzułmańskiego Związku Wyznaniowego działającego na terenie Polski, z pisemną prośbą o wydanie certyfikatu Halal dla konkretnej partii produkcyjnej. 2. Podczas produkcji konkretnej partii musi być obecna osoba wyznania muzułmańskiego, uczestnicząc w produkcji/uboju. Musi legitymować się licencją na przeprowadzenie uboju wydaną przez upoważniony, Muzułmański Związek Wyznaniowy działający na terenie Polski. Wzory licencji (zaświadczeń) przekazywane są do Głównego Inspektoratu Weterynarii.

Certyfikat Halal

Certyfikat Halal

Produkty Halal

Produkty Halal

Dziękuję za uwagę

Dziękuję za uwagę