LOJK DEVRELER Temel Lojik Kaplar Giri Lojik devrelerin

LOJİK DEVRELER Temel Lojik Kapılar

Giriş ü Lojik devrelerin en basit ve temel elemanı lojik kapılardır(Logic Gates). ü Lojik değişkenlerin değerlerini (gerilimleri (+5 V – 0 V)) giriş olarak kullanan, girişten aldığı değerler üzerinde işlemler yaparak lojik eşitliğin değerine uygun değerler (gerilim) üreten elektronik devre, ‘’lojik kapı’’ olarak isimlendirilir. ü Temel olarak beş farklı yapıda bulunan kapılar, basit bir sayısal elektronik devreden bilgisayara kadar cihazların temel yapı taşıdır. ü Flip-Flop, kaydedici, sayıcı vb. lojik devreleri oluşturmakta kullanılan kapılar; direnç, diyot, transistör, FET, MOSFET, vb. elektronik devre elemanları kullanılarak yapılırlar. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 2

Giriş ü Lojik kapılardan yaygın olarak kullanılanlar; VE (AND), VEYA (OR), DEĞİL (NOT), VEDEĞİL (NAND), VEYADEĞİL (NOR) kapılarıdır ve bu kapılar ‘temel lojik kapılar’ olarak isimlendirilir. ü Lojik kapıların kullanılması ile oluşturulan devreler, ‘lojik devreler’ olarak adlandırılır. ü Lojik kapılarla oluşturulan devreler, ‘donanım’ olarak ta tanımlanır. ü Donanım terimi ile genelde elektronik, manyetik ve mekanik devrelerin / birimlerin bir arada kullanılması durumu ifade edilmektedir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 3

VE Kapısı (AND GATE) ü Bir ‘VE(AND)’ kapısının çıkışı giriş değişkenlerinin çarpımına eşittir. ü ‘VE’ kapısının gerçekleştirdiği çarpma işlemi ‘. ’ veya ‘*’ işareti ile gösterilir ve kapının yaptığı işlem Q=A*B veya Q=A. B şeklinde tanımlanır. ü Normal çarpma işleminin gerçekleştirildiği ‘VE’ işleminde, giriş değişkenlerinin herhangi birisinin ‘ 0’(Lojik Düşük Seviye) değerini alması ile çıkış ‘ 0’ değerini alırken, girişlerin hepsinin ‘ 1’(Lojik Yüksek Seviye) olması durumunda çıkış ‘ 1’ değerini alır. ü ‘VE’ kapısının sembolü aşağıda verilmiştir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 4

VE Kapısı (AND GATE) ü ‘VE’ kapısının giriş değerlerinin aldığı duruma göre çıkışın alacağı değerlerin gösterildiği doğruluk tablosu aşağıda verilmiştir. A B Q 0 0 0 1 0 1 1 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 5

VE Kapısı (AND GATE) ü İki girişten fazla girişe sahip ‘VE’ kapıları için de; üç girişe sahip ‘VE’ kapısının çıkışı; Q=A*B*C şeklinde, dört girişe sahip ‘VE’ kapıların çıkışı; Q=A. B. C. D (Q=A*B*C*D) şeklinde gösterilir. A B C Q 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 1 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 6

Direnç ve Diyotlarla Yapılan AND Kapı Devresi ü Direnç ve diyotlarla yapılan AND kapısı bir RDL (Direnç-Diyot-Mantık) devresidir. ü Bu devrede diyotların anotları birleştirilip +5 V’a bağlanır. Giriş değişkenlerinin her ikisi lojik ‘ 0’’a(şase) bağlandığında diyotlar iletken olur ve +5 V kaynak voltajı şaseden devresini tamamlar. ü Bu anda çıkıştan voltaj alınmayıp, çıkış lojik ‘ 0’ dır. Girişlerden herhangi birinin lojik ‘ 1’ olması durumunda; +5 V’ bağlanan diyot iletken olacağından yine çıkış lojik ‘ 0’ olacaktır. Girişler lojik ‘ 1’ olduğunda ise diyotlar yalıtkan olur ve çıkışa bağlanan LED yanar. Çıkış lojik ‘ 1’ olur. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 7

Direnç ve Transistorla Yapılan AND Kapı Devresi ü Transistörlü AND(VE) kapısında transistorlar seri bağlı olduğundan, çıkışın alınabilmesi için transistorların iletimde olması gerekir. ü Herhangi birinin kesimde olması durumunda çıkış lojik ‘ 0’ olacaktır. ü Transistorların iletime geçmesi için Beyz uçlarının gerilimle yüklenmesi gerekir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 8

VE(AND) Kapısı Entegreleri ü 7408 TTL, 4081 CMOS entegreleridir. ü Her iki entegrenin iç yapısında 4 adet AND kapısı mevcuttur. ü Bir Ve(AND) gate(kapı)’in girişlerinin tümü 1 olduğunda çıkış 1, herhangi bir girişin ‘ 0’ olması durumunda çıkış 1 dir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 9

VE(AND) Kapısı Entegreleri ü Aşağıdaki şekilde 7408 entegresinin iç yapısı verilmiştir. Entegrenin 7 nolu ayağı GND(Toprak), 14 nolu ayağı +Vcc (5 V) olarak görülmektedir. Entegre içinde dört adet VE kapısı bulunmaktadır. Bu kapılar birbirinden bağımsızdır. İster tek isterseniz birbirine bağlantı yapılarak değişik ifadeler elde edebilirsiniz. ü Şema çizimlerinde VE kapıları üzerinde +5 V ve Gnd gösterilmez. Entegreyi kullanırken bu bağlantıları mutlaka yapınız. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10

VE(AND) Kapısı Entegreleri Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 11

VE(AND) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q 0 0 1 1 1 1 0 0 0 0 1 1 1 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0 0 1 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 12

VE(AND) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 13

VEYA Kapısı (OR GATE) ü Bir ‘VEYA(OR)’ kapısının çıkışı giriş değişkenlerinin toplamına eşittir. ü ‘VEYA’ kapısının gerçekleştirdiği toplama işlemi ‘+’ işareti ile gösterilir ve kapının yaptığı işlem Q=A+B şeklinde tanımlanır. ü ‘VEYA’ işleminin normal toplama işleminden farkı; iki değişkenli sistemde her iki girişin ‘ 1’ olması durumunda çıkışın Q=1+1=1 olmasıdır. ü Q eşit A veya B olarak ifade edilen çıkış ifadesinin 1 olması için, girişlerden herhangi birinin lojik ‘ 1’ olması yeterlidir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 14

VEYA Kapısı (OR GATE) ü ‘VEYA’ kapısının giriş değerlerinin aldığı duruma göre çıkışın alacağı değerlerin gösterildiği doğruluk tablosu aşağıda verilmiştir. A B Q 0 0 0 1 0 1 1 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 15

VEYA Kapısı (OR GATE) ü Üç girişe sahip ‘VEYA’ kapısının çıkışı; Q=A+B+C şeklinde, dört girişe sahip ‘VEYA’ kapıların çıkışı; Q=A+B+C+D şeklinde gösterilir. A B C Q 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 16

Direnç ve Diyotlarla Yapılan OR Kapı Devresi ü Direnç ve diyotlarla yapılan OR kapı devresinde giriş değişkenleri lojik ‘ 0’ olduğunda diyotlar yalıtımda olup çıkış lojik ‘ 0’ dır. ü Giriş değişkeninin +5 V (lojik 1) olduğu diyot iletimde olur ve çıkış lojik ‘ 1’ dir. ü Herhangi bir diyotun iletime geçmesi çıkışı lojik ‘ 1’ yapar. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 17

Direnç ve Transistorla Yapılan OR Kapı Devresi ü Transistorlarla yapılan OR kapı devresinde, transistorlar paralel bağlı olduğu için çıkışın lojik ‘ 1’ olabilmesi için transistorlardan birinin veya ikisinin iletimde olması yeterlidir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 18

VEYA(OR) Kapısı Entegreleri ü 7432 TTL, 4071 CMOS entegreleridir. ü Her iki entegrenin iç yapısında 4 adet OR kapısı mevcuttur. ü Bir Veya(OR) gate(kapı)’in çıkış matematiksel eşitliği, giriş değişkenlerinin toplamına eşittir. Herhangi bir girişin ‘ 1’ olması demek çıkışın ‘ 1’ olması demektir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 19

VEYA(OR) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q 0 0 1 1 1 1 0 0 0 0 1 1 1 0 1 0 0 1 1 1 1 0 1 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 20

VEYA(OR) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 21

DEĞİL Kapısı (INVERT/NOT GATE) ü Bir ‘DEĞİL(NOT)’ kapısının çıkışı giriş değişkeninin zıttına(tümleyenine) eşittir. ü ‘DEĞİL’ işlemi; ‘VE’, ‘VEYA’ işlemlerinden farklı olarak tek giriş ve tek değişken ile gerçekleştirilir. ü Örneğin; A değişkeni ile işlem yapılacaksa, ‘NOT’ işlemi sonucu Q=A’ olarak tanımlanır ve A üzerindeki çizgi, değili(barı) olarak isimlendirilir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 22

DEĞİL Kapısı (NOT(INVERT) GATE) ü ‘DEĞİL’ kapısının giriş değerlerinin aldığı duruma göre çıkışın alacağı değerlerin gösterildiği doğruluk tablosu aşağıda verilmiştir. A Q 0 1 1 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 23

Direnç ve Transistorla Yapılan NOT Kapı Devresi ü Anahtar ‘ 0’ konumunda iken transistör kesimde olacağından çıkış ‘ 1’ dir. ü Anahtar ‘ 1’ konumunda iken transistör iletimde olacağından, kısa devre hat üzerinden voltaj alınamayacağından dolayı çıkış ‘ 0’ olacaktır. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 24

DEĞİL(NOT) Kapısı Entegreleri ü 7404 TTL, 4049 CMOS entegreleridir. ü Her iki entegrenin iç yapısında 6 adet NOT kapısı mevcuttur. ü ‘NOT’ gate’in bir girişi bir çıkışı vardır. Çıkış matematiksel eşitliği giriş değişkeninin tersidir. Bu kapı aynı zamanda NAND(Ve değil) ve NOR(Veya değil) kapılarını gerçekleştirmek için kullanılır. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 25

DEĞİL(NOT) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A Q 0 0 1 1 1 1 0 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 26

DEĞİL(NOT) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A Q Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 27

VEDEĞİL Kapısı (NAND) ü Lojik’de yaygın olarak kullanılan bir kapı, ‘VE’ ile ‘DEĞİL’ kapılarının birleşmesinden oluşan ‘VEDEĞİL’ (NAND) kapısıdır. ü ‘VEDEĞİL’ kapısında, girişlerden birisinin ‘ 0’ olması durumunda çıkış lojik ‘ 1’olur. Giriş değişkenlerinin tümünün ‘ 1’ olması durumunda çıkış ‘ 0’ değerini alır. ü ‘VEDEĞİL’ işleminin çıkış fonksiyonu Q=(A. B)’ şeklinde yazılır ve ‘Q eşittir A ve B’nin değili’ diye okunur. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 28

VEDEĞİL Kapısı (NAND GATE) ü ‘VEDEĞİL’ işlemi ‘VE’ ile ‘DEĞİL’ kapılarının seri bağlanması şeklinde düşünülebilir. ü Bu mantık ile doğruluk tablosu ‘VE’ kapısının tamamen tersi olarak yazılabilir. A B Q(VE) Q’ 0 0 0 1 1 0 0 1 0 1 1 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 29

Diyot ve Transistorla Yapılan NAND Kapı Devresi ü Yandaki devrede girişler lojik ‘ 1’ olduğunda D 1 ve D 2 diyotları yalıtımda, D 3, 10 KΩ’luk direnç üzerinden alacağı pozitif polarma iletime geçer. NPN tipi transistör 33 KΩ’luk direnç üzerinden alacağı voltaj iletime geçerek çıkıştan lojik ‘ 0’ alınır. (Led Yanmaz. ) Transistör beyz polarması almadığından kesimde olur ve çıkıştan ‘ 1’ alınır (Led yanar). Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 30

Transistorla Yapılan NAND Kapı Devresi ü Şekilde transistorlar seri bağlı olduğundan çıkışın ‘ 1’ olabilmesi için transistörlerden herhangi birinin kesimde olması gerekir. ü Girişlerden her ikisinin veya birinin ‘ 0’ olması yeterlidir. ü Çıkışın ‘ 0’ olabilmesi için her iki transistörün aynı anda iletime geçmesi gerekir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 31

VEDEĞİL(NAND) Kapısı Entegreleri ü 7400 TTL, 4011 CMOS entegreleridir. ü Her iki entegrenin iç yapısında 4 adet NAND kapısı mevcuttur. ü Çıkış matematiksel eşitliği, giriş değişkenlerinin çarpımlarının değiline eşittir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 32

VEDEĞİL(NAND) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q 0 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 1 1 1 0 1 0 1 1 1 0 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 33

VEDEĞİL(NAND) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 34

VEYADEĞİL Kapısı (NOR) ü Lojik’de yaygın olarak kullanılan bir kapı, ‘VEYA’ ile ‘DEĞİL’ kapılarının birleşmesinden oluşan ‘VEYADEĞİL’ (NOR) kapısıdır. ü ‘VEYADEĞİL’ kapısında, girişlerden birisinin ‘ 1’ olması durumunda çıkış lojik ‘ 0’olur. Giriş değişkenlerinin tümünün ‘ 0’ olması durumunda çıkış ‘ 1’ değerini alır. ü ‘VEYADEĞİL’ işleminin çıkış fonksiyonu Q=(A+B)’ şeklinde yazılır ve ‘Q eşittir A veya B’nin değili’ diye okunur. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 35

VEYADEĞİL Kapısı (NOR GATE) ü ‘VEYADEĞİL’ işlemi ‘VEYA’ ile ‘DEĞİL’ kapılarının seri bağlanması şeklinde düşünülebilir. ü Bu mantık ile doğruluk tablosu ‘VEYA’ kapısının tamamen tersi olarak yazılabilir. A B Q(VEYA) Q’ 0 0 0 1 1 1 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 36

Diyot ve Transistorla Yapılan NOR Kapı Devresi ü Girişlerden herhangi birisi veya ikisi lojik ‘ 1’ olduğunda ilgili diyot iletken olur. ü Transistör beyz polarmasını alır ve iletken olur. ü İletken olan transistörün C-E eklemi kısa devre olacağından LED yanmaz. Çıkıştan lojik ‘ 0’ alınır. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 37

Transistorla Yapılan NOR Kapı Devresi ü Transistorlarla yapılan NOR kapısında girişler lojik ‘ 0’ olduğunda transistorlar kesimde olacağından çıkıştan lojik ‘ 1’ alınır, yani LED yanar. ü Girişlerden herhangi birisi ‘ 1’ olduğundan girişi lojik ‘ 1’ olan transistör iletime geçerek çıkışı lojik ‘ 0’ yapar. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 38

VEDEĞİL(NAND) Kapısı Entegreleri ü 7402 TTL, 4001 CMOS entegreleridir. ü Her iki entegrenin iç yapısında 4 adet NOR kapısı mevcuttur. ü Çıkış matematiksel eşitliği, giriş değişkenlerinin toplamının değiline eşittir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 39

VEYADEĞİL(NOR) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q 0 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 40

VEYADEĞİL(NOR) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 41

ÖZEL VEYA Kapısı (EX-OR) ü ‘ÖZEL VEYA’ kapısında, iki giriş ve bir adet çıkış bulunur. ü ‘VEYADEĞİL’ kapısında, giriş değişkenlerinin birbirinin aynısı olduğu durumlarda çıkış ‘ 0’, giriş değişkenlerinin durumlarının farklı olduğu durumlarda ise çıkış ‘ 1’ olur. ü ‘ÖZEL VEYA’ işleminin çıkış fonksiyonu Q=(A㊉ B) şeklinde yazılır. ‘ÖZEL VEYA’ kapısı, yaptığı işlem referans alınarak ‘farklılık kapısı’ olarak tanımlanır. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 42

ÖZEL VEYA Kapısı (EX-OR GATE) ü Çıkış A ve B‘nin özel toplamına eşittir. ü Çıkışın ‘ 1’ olması A ve B’nin farklı olmasına bağlıdır. A B Q 0 0 0 1 0 1 1 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 43

ÖZEL VEYA(EX-OR) Kapısı Entegreleri ü 7486 TTL, 4070 CMOS entegreleridir. ü Her iki entegrenin iç yapısında 4 adet EX-OR kapısı mevcuttur. ü Çıkış matematiksel eşitliği, giriş değişkenlerinin özel toplamına eşittir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 44

ÖZEL VEYA(EX-OR) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q 0 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 45

ÖZEL VEYA(EX-OR) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A B Q Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 46

ÖZEL VEYA DEĞİL Kapısı (EX-NOR) ü ‘ÖZEL VEYA’ kapısında, iki giriş ve bir adet çıkış bulunur. ü ‘ÖZEL VEYA DEĞİL’ kapısında, giriş değişkenlerinin birbirinin aynısı olduğu durumlarda çıkış ‘ 1’, giriş değişkenlerinin durumlarının farklı olduğu durumlarda ise çıkış ‘ 0’ olur. ü ‘ÖZEL VEYA DEĞİL’ işleminin çıkış fonksiyonu Q=(A㊉ B)’ şeklinde yazılır. ‘ÖZEL VEYA DEĞİL’ kapısı, yaptığı işlem referans alınarak ‘eşitlik kapısı’ olarak tanımlanır. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 47

ÖZEL VEYA DEĞİL Kapısı (EX-NOR GATE) ü Çıkış A ve B‘nin özel toplamının değiline eşittir. ü Çıkışın ‘ 1’ olması A ve B’nin aynı olmasına bağlıdır. A B Q 0 0 1 1 0 0 0 1 1 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 48

ÖZEL VEYA DEĞİL(EX-NOR) Kapısı Entegreleri ü 74266 TTL entegresidir. ü Entegrenin iç yapısında 4 adet EX-OR kapısı mevcuttur. ü Çıkış matematiksel eşitliği, giriş değişkenlerinin özel toplamının değiline eşittir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 49

ÖZEL VEYA DEĞİL(EX-NOR) Çıkış Dalga Şekli A B Q 0 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 1 0 0 1 1 0 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 50

ÖZEL VEYA DEĞİL(EX-NOR) Çıkış Dalga Şekli A B Q Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 51

BUFFER Kapısı (TAMPON) ü ‘TAMPON(BUFFER)’ kapısında, bir giriş ve bir adet çıkış bulunur. ü ‘TAMPON’(BUFFER) kapısı girişinden aldığı değeri çıkışına aynen aktarır. ü Katlar ve kapılar arasında empedans uygunluğunu sağlar. Empedans uygunsuzluğundan dolayı oluşacak kayıpları önler. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 52

BUFFER Kapısı (TAMPON GATE) ü Çıkış A’nın aynısına eşittir ü Çıkışın ‘ 1’ olması A’nın ‘ 1’ olmasına, çıkışın ‘ 0’ olması A’nın ‘ 0’ olmasına bağlıdır. A Q 0 0 1 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 53

BUFFER(TAMPON) Kapısı Entegreleri ü 7407 TTL, 4010 CMOS entegreleridir. . ü Entegrenin iç yapısında 6 adet BUFFER(TAMPON) kapısı mevcuttur. ü Çıkış matematiksel eşitliği, giriş değişkeninin aynısına eşittir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 54

BUFFER(TAMPON) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A Q 0 0 1 1 1 1 0 0 0 0 1 1 Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 55

BUFFER(TAMPON) Kapısı Çıkış Dalga Şekli A Q Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 56

KAPI GİRİŞ SAYILARINI ARTTIRMA ü Dijital lojik kapılar, INVERTER ve BUFFER’ın dışında, ikiden çok girişe sahip olacak şekilde genişletilebilir. ü Kapıyı temsil eden ikili işlemin birleşme ve dağılma özelliği olması halinde söz konusu kapı çoklu girişe sahip olacak şekilde genişletilebilir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 57

KAPI GİRİŞ SAYILARINI ARTTIRMA ü Şekildeki devreler kapı giriş sayısının genişletilmesine önek verilebilir. Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 58

İlgilendiğiniz için teşekkür ederim… Sefer KAYMAZ Bilişim Teknolojileri Alan Şefi KAYNAKÇA MEGEP Modülleri Dijital Elektronik Deneyleri ve Problemleri (Beta BASIM YAYIM DAĞITIM A. Ş. ) (1998) – Mustafa YAĞIMLI – Feyzi AKAR 2018 © OLTU Sefer KAYMAZ © 2018 – Bilişim Teknolojileri Alanı – Elektronik Uygulamaları – Oltu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 59