ANTHONY GIDDENS Yaplama Kuram Yaplama Kuramnn Temel Kavramlar

ANTHONY GIDDENS Yapılaşma Kuramı

Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları • Giddens’ın yapılaşma kuramı yapısalcı/işlevselci yaklaşımlar ile fenomenolojik/sembolik etkileşimci yaklaşımların eleştirisini içerir. • Bu yaklaşımların bir sentezini geliştirerek çağdaş sosyolojinin birey/toplum arasındaki gerilim ve kutuplaşmayı aşmaya çabalar. • Yapısal-işlevselci sosyolojiden (örn. Parsons) doğalcı ve nesnelci eğilimlerinden ötürü uzak durur. • Bütünün parçalar/bireyler/aktörler üzerinde baskın/dışsal/zorlayıcı bir etkide bulunduğu fikrine şüpheyle yaklaşır. • Fenomenolojik/sembolik etkileşimci yaklaşımların (Garfinkel/Goffman) humanist özne fikrini de benimsemez. • Bireyin ve onun anlam üretme kapasitesinin sarsılmaz önceliğini eleştirir. • Yine de, Giddens’ın yapılaşma kuramı bireyin yaratıcı kapasitesini başlangıç noktası olarak benimser.

Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları • DÜŞÜNÜMSELLİK (REFLEKTİVİTE) • Giddens’ın sosyolojisinde merkezi kavramlardan biridir. • Düşünümsellik; hem kendinin bilincinde olarak eyleyen rasyonel bir aktör fikrinin kavramıdır • Hem de toplumsal yaşamın olağan akışının farkında olan, onunla etkileşim içerisinde eylemlilikte bulunan bir aktörü varsayar. • Toplumsal pratiklerin onu eyleyenler nezdinde akıl yürütme ve amaçlılık içerisinde açıklanabilirliğini ifade eder. • Düşünümsellik bir süreç olarak toplumsal pratiklere ve etkileşimlere bakmayı gerektirir.

Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları • ORTAK BİLGİ – PRATİK BİLİNÇ • Giddens’ın fenomenolojik sosyolojiden ödünç aldığı bir terimdir. • Toplumsal pratiklerin akıl yürütme ve amaçlılık içerisinde • • • gerçekleştirildiğini savunurken bu süreçlerin pratik bilinç içerisinde şekillendiğini savunur. İnsanların akıl yürütmeleri ve amaçlılıkları doğrudan bilinç düzeyinde gözlenebilir değildir. Bu bilinçdışında olduğu anlamına da gelmez. Giddens’a göre PRATİK BİLİNÇ: Pratik bilinç’in geliştiği alan da ORTAK BİLGİ alanıdır: Gündelik yaşam alanı, pratiklerin olağan akışı içerisindeki seyrine ilişkin deneyim alanı. Giddens’ın bu terimi Schutz’un “bilgi stoğu” terimiyle büyük benzerlikler taşır.

Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları • ORTAK BİLGİ – PRATİK BİLİNÇ • Pratik bilinç kavramı yapılaşma sürecinin merkezinde yer alır. • Toplumsal yapılar aktörlerin pratik bilinçlerinin ve yapıp ettiklerinin sonucu olarak inşa edilir • Giddens toplumsal yapıların oluşumunda yaratıcı, etkin, aktif bir aktör’e kurucu bir rol atfeder. • Bu yaklaşımıyla dışsal/zorlayıcı bir yapı fikrine mesafe alır. • Belli bir toplumsal rolü tatbik eden ya da ideolojinin pasif taşıyıcısı bir toplumsal eylem kuramından da uzaklaşır.

Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları • YAPI • Giddens, sosyolojide yapı kavramı ve metaforik ifadelerinde (örn. Biyolojik bir organizma ya da bina iskeleti) öznelerden bağımsız bir varlık gösteren soyut bir ilişkiler ağının kastedildiğini savunur. • Bu anlayışa karşı eleştirel bir tutum geliştirir. • Kendi kullanımında bu terim, kabaca, kurallar ve kaynaklar bütününe gönderme yapar. • Ancak Giddens’ın kullanımında kurallar ve kaynaklar pratikleri dışsal olarak kuşatan ve sınırlayan bir güç tatbik etmez. • Giddens’a göre kurallar kurucu ve düzenleyicidir. • Pratikleri sadece kısıtlamaz, aynı zamanda mümkün kılar, üretir, var eder. • Satranç örneğinden hareketle, oyunun kurallarının aynı zamanda oyunun oynanışını da ürettiğinden bahseder.

Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları • YAPI • Öyleyse, kurallar özellikle ödül ve cezaları tanımladıkları ölçüde, eylem repertuvarını belirlerler. • Bu nedenle, eylemi düzenleyen sembolik sistemler olarak kavrayabiliriz. • Düzenleyicilik kuralların sadece kısıtlayıcı bir güç olmadığına özel bir vurgu içerir. • Kaynaklar ise, maddi kaynaklar (para, mülkiyet gibi), sembolik kaynaklar (prestij, itibar, tanınırlık), bilgi ve becerilerdir. • Aktörler için sahip olunan kaynakların stratejik kullanımı pratiklere yön ve şekil verir. • (Bkz. BOURDIEU) Bourdieu’nün habitus ve sermaye kavramları bu süreçler için daha incelikli bir kavramsal şema sağlar.

Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları • YAPI • Kaynaklar ise, maddi kaynaklar (para, mülkiyet gibi), sembolik kaynaklar (prestij, itibar, tanınırlık), bilgi ve becerilerdir. • Giddens iki tür kaynak arasında ayrım yapar: • DAĞITIMSAL KAYNAKLAR: Nesneler, mallar ya da bilgi ve beceriler • Bu kaynak biçimi “gerçek” bir varlık gösterir. • Belli bir zamanda ve mekanda gözlenebilen maddi bir gerçekliği vardır. • YETKESEL KAYNAKLAR: Denetlemeye, karar verme kapasitesine dayalı bir kaynaktır (iktidar)

Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları • YAPININ İKİLİĞİ • Giddens’a göre toplumsal eylemlerin sistemli karakteri pratiklerin zaman ve mekan boyunca yeniden üretilmesi sayesinde olur. • Toplumsal eylemler yapıları üretir. Yapılar da toplumsal eylemleri üretir. • Giddens’ın düşüncesinde buradaki yapı/eylem kavramları karşıtlığı değil ikiliği yansıtır. • Pratiklerin yinelenmesi yapıları ürettiği sürece yapılar oluşur; diğer yandan da pratikler yapıların sonucudur. • Bu nedenle; Giddens için yapı kısıtlayıcı değil, olanak verici bir ağ olarak kavramsallaştırılmıştır.