Industrija i energetski izvori Aleksandra Krsti 83 Industrija

Industrija i energetski izvori Aleksandra Krstić 8/3

Industrija • Industrija je privredna delatnost u kojoj se obavlja prerada sirovina različitog porekla (energetskog, mineralnog, agrarnog ili veštačkog) u gotove proizvode. • Spada u najznačajnije grane privrede i predstavlja jedan od glavnih pokazitelja ekonomskog razvoja države.

Industrija

Industrija

Industijalizacija • Industijalizacija u Srbiji započeta je sredinom 19. veka, izgradnjom prvih fabrika i uvođenjem parne mašine i električne energije u proizvodnju. Razvoj industrije je tekao sporo , pa je Srbija do Prvog svetskog rata bila poljoprivredna zemlja. Između dva rata grade se industrijski kompleksi i nova preduzeća sa masovnom proizvodnjom.

Industralizacija • Posle Drugog svetskog rata pristupilo se intenzivnom razvoju teške industrije, a tokom vremena podsticana je i laka industrija. • Raspad SFRJ, blokada zemlje, rat i NATO bombardovanje usporili su razvoj industrije. Tokom 90 -godina proizvodnja je doživela nagli pad, a postepeni oporavak započet je nakon 2000 godine

Industrija • Industrija se prema predmetu rada deli na: ekstraktivnu i prerađivačku. • Ekstraktivna industrija obuhvata vađenje nafte, ruda i kamena. • Prerađivačka industrija podrazumeva preradu sirovina mineralnog i agrarnog porekla i obuhvata sve ostale grane.

Ekstraktivna industrija

Ekstraktivna industrija • Ekstraktivna industrija obuhvata : energetiku , rudarstvo, crnu metalurgiju, obojenu metalurgiju i industriju nemetala.

Prerađivačka industrija • Prerađivačka industrija obuhvata: metalo prerađivačku, mašinsku , elektrotehničku , tešku hemijsku, laku hemijsku , prehrambenu, tekstilnu, drvnu i papirnu, duvansku, grafičku, industriju građevinskog materijala i industriju kože, gume i obuće.

Prerađivačka industrija

Energetika • Proizvodnja energije jedan je od uslova privrednog razvoja i pokazatelj nivoa ekonomske razvijenosti države. Izvori energije mogu biti obnovljivi i neobnovljivi. U obnovljive spadaju energija sunca, vetra, morskih talasa, plime i oseke, hidroenergija i geoternalna. U neobnovljive spadaju: fosilna i nuklearna goriva.

Energetika

Nalazišta uglja • Prema energetskoj vrednosti razlikujemo : antracit , kameni ugalj, mrki ugalj, i lignit. Najveću energetsku vrednost ima antracit a najmanju lignit. Preko 95% ukupnih rezervi uglja Srbije čini lignit što je nepovoljno s obzirom na njegovu malu toplotnu moć.

Lignit • Najveći baseni lignita u našoj zemlji su : kosovski, kolubarski i kostolački basen. U okviru njih podignute su ternoelektrane : Kosovo A i Kosovo B, Nikola Tesla A i Nikola Tesla B i Kolubara, Kostolac A i Kostolac B. U ležištu K ovin na levoj obali Dunava u Banatu ugalj se eksploatiše podvodno

Lignit

Mrki ugalj • Najveći baseni mrkog uglja nalaze se u istočnoj Srbiji: senjsko-resavski, sokobanjski i bogovinski. Rudnici u kojima se jamski kopa mrki ugalj su: Rembas, Soko, Bogovina, Jasenovac itd. Termoelektrana “Morava” u Svilajncu koristi ugalj iz ovih rudnika.

Mrki ugalj

Kameni ugalj • Kameni ugalj se eksploatiše u ibarskim rudnicima u okviru ibarskog ugljonosnog basena. Rezerve postoje i u istočnoj Srbiji (timočki basen)ali je eksploatacija uglja u većini rudnika zamrla(Vrška čuka, Podvis, Tresibaba).

Kameni ugalj

Nafta i zemni gas • Nafta predstavlja važnu energetsku industrijsku sirovinu. Srbija godišnjom proizvodnjom od 1 000 t podmiruje mani deo sopstvenih potreba. Velike količine uvoze se iz Rusije, ukrajine, Rumunije itd. Najvažnija nalazišta nafte i gasa nalaze se u Banatu: Elemir, Kikinda, Mokrin, Velebit i Kikinda varoš.

Nafta i zemni gas

Nafta i zemni gas • Prerada sirove nafte odvija se u rafinerijama u Novom Sadu i Pančevu.

Hidroenergija • Reke Srbije poseduju značajan hidropotencijal koji je delimično iskorišćen. Hidroelektrana sa najvećom snagom u Srbiji izgrađen je u Đerdapskoj klisuri u saradnji sa Rumunijom ( Đerdap 1). Nakon prve izgrađena je i druga manje snage (Đerdap 2). U dolini Drine Lima i Uvca izgrađene su hidrocentrale (Zvornik, Potpeć, Uvac , . . . )

Hidroelektrana

Mineralne sirovine • Mineralne sirovine mogu biti rude ( metali 9 i nemetali. Rude se dele na : rude crnih metala ( gvožnje i oplemenjivači čelika ) i rude obojenih metala( bakar , olovo , cink , aluminijum itd)

Nalazišta crnih metala • Nalazišta gvožđa se nalaze na Kopaoniku i Zlatiboru ali se ne ekspoatišu zbog siromaštva rude metalom. Gvožđe se najviše uvozi izt Ukrajine i Rusije. Oplemenjuvači čelika su metali koji se dodaju gvožđu da bi se poboljšala njegova tehnička svojstva ( hrom , nikal, volfram, molibden, kobalt itd).

Prerada i topljenje ruda • Proizvodnja gvožđa i čelika obavlaj se u železari u Smederevu.

Nalazišta obojenih metala • Najvažnija nalazišta bakra nalaze se u istočnoj Srbiji( Jama- borska reka, Majdanpek i Veliki Krivelj). Rudnike karakteriše nizak procenat metala u rudi koja se preradjuje u topionici u Boru. Rudarsko-topioničarski komleks RTB Bor proizvodi i prerađuje bakar i obojene metale. Topionica olova i cinka “Trepča” nalazi se u Zvečanu.

Nalazišta obojenih metala

Plemeniti metali • U plemenite metale spadaju: zlato, srebro, platina i živa. Zlato i srebro se dobijaju prilikom prerade rude bakra u RTB Boru. Zlata ima i u nanosima reka u istočnoj Srbiji(Mlava, Pek i Timok). Nalazišta žive su na avali.

Nalazišta nemetala • Po rasprostranjenosti ističu se sledeći minerali nemetala: magnezit, azbest, glina, kvarc. Najviše se koriste kao sirovine u gradjevinarskoj industriji.

Teška industrija • Teška industrija proizvodi sredstva za rad za druge grane industrije. Obuhvata energetiku, metalurgiju, metalsku, elektrotehničku, tešku hemijsku i industriju građevinskog materijala. • Metalska industrija se direktno nadovezuje na metalurgiju. Obuhvata metaloprerađivačku i mašinsku industriju.

Metalna industrija

Metalo prerađivačka industrija • Metalo prerađivačka industrija prerađuje metale u proizvode nižeg stepena prerade (kotrljajući ležajevi, odlivci, valjci, metalna užad. . . ). Bakarne cevi i žice proizvode se u RTB Bor i Valjaonici bakra u Sevojnu. Kablovi u Novom Sadu, Jagodini i Zaječaru. Poznata je i kompanija metalac koja proizvodi posudje a od nedavno i bojlere.

Metaloprerađivačka industrija

Mašinska industrija • Mašinska industrija proizvodi saobraćajne, poljoprivredne, građevinske, tekstilne, rudarske i alatne mašine. Najpoznatiji proizvođači saobraćajnih sredstava su”FIAT automobili Srbije”u Kragujevcu, “FAP” iz Priboja, ”IKARBUS” iz Zemuna. Rečna brodogradnja odvija se u Beogradu, Novom Sadu, Apatinu. . .

Mašinska indistrija

Elektrotehnička industrija • Elekrtotehnička industrija proizvodi mašine i uređaje za proizvodnju, prenos i potrošnju električne energije. Danas se nalazi u krizi, a proizvodi se uglavnom uvoze. Glavni centri elektroindustrije u Srbiji su : Beograd (transfotmatori), Smederevo(električni štednjaci) Niš i Čačak(aparati za domaćinstvo).

Elektrotehnička industrija

Teška hemijska industrija • Teška hemijska industrija proizvodi kiseline, veštačka đubriva, soli, sredstva za zaštitu bilja i brojne sirovine za dalju preradu. Sumporna kiselina se proizvodi i RTB Bor, veštačka đubriva proizvodi “Azotara”u Pančevu, henijska industrija “Zorka” Šabac. Proizvođači sredstava za zaštitu bilja su “Galenika” Zemun i “Župa” Kruševac

Teška hemijska industrija

Industrija građevinskog materijala • Industrija građevinskog materijala proizvodi : cement, keramiku, ciglu, crep, građevinski kamen, staklo itd. Cement se proizvodi u Beočinu, Popovcu i Kosjeriću. Cigla i crep proizvode se u Kikindi, staklo u Paraćinu i Pančevu. Keramika se proizvodi u Mladenovcu, Kanjiži, Bečeju itd.

Industrija građevinskog materijala

Laka industrija • Laka industrija proizvodi robu za široku potrošnju. Obuhvata: laku hemijsku, prehrambenu, tekstilnu, drvnu i papirnu, industriju duvana i industriju gume kože i obuće.

Laka hemijska industrija • Laka hemijska industrija proizvodi lekove, kozmetičke proizvode, sredstva za higijenu itd. Poznati proizvođači u farmaceutskoj industriji su: “ Galenika” , “Hemofarm”. Sredstva za higijenu i deterdženti proizvode se u “ Beohemiji” , “Henkel Merimi” , a kozmetika u “ Auri”.

Laka hemijska industrija

Prehrambena industrija • Prehrambena industrija spada u najrazvijenije grane orivrede Srbije i locirana je uglavnom u agrarnim reonima. U prehrambenu industriju spadaju: mlinska industrija, industrija šećera, klanična industrija, industrija mleka i mlečnih proizvoda, industrija piva, industrija alkoholnih pića.

Prehrambena industrija

Mlinska industrija • Mlinska industrija obuhvata mlevenje brašna, proitvodnju testenina, peciva i skroba. Najveće skrobare su u Zrenjaninu i Pančevu.

Industrija šećera • Industrija šećera zasniva se na preradi šećerne repe a za proizvodnju ulja koriste se suncokret, soja i sl. Šećerane i Uljare uglavnom se nalaze u Vojvodini. Na industriju šećera nadovezuje se konditorska industrija(proizvodnja keksa, čokolada i bombona). Poznati proizvođači su “ Pionir” i “ Bambi Banat”.

Industrija šećera

Klanična industrija • Klanična industrija se javlja u stočarskim reonima u blizini velikih gradova. U proizvodnji mesa i mesnih prerađevina ističu se: “Carnex”, “Neoplanta”, “Juhor”.

Industrija mleka i mlečnih proizvoda • U proizvodnji mleka i mlečnih proizvoda ističu se: “Imlek”, “Mlekara Subotica” i “ Mlekoprodukt”.

Industrija piva • Industrija piva ima dugu tradiciju, a danas su najpoznatije “Apatinska pivara” i “Carlsberg Srbija”.

Industrija alkoholnih pića • Industrija alkoholnih pića koristi proizvode voćarstva i vinogradarstva kao sirovinsku bazu. Poznati proizvođači su: “Navip”. “Rubin”, “Vino Župa”. Preradom voća i proizvodnjom soka bave se kompanije. “Fresh &Co” i “Nectar”.

Industrija alkoholnih pića

Drvna i papirna industrija • Drvna industrija obuhvata primarnu preradu drveta i proizvodnju finalnih proizvoda (nameštaj, stolarija). Poznati proizvođači su : “Simpo”, “Forma Ideale” i “Jela” a drvnih ploča”Kronospan”. Proizvodnja celuloze i papira poslednjih godina je u krizi, a neke fabrike su zatvorene. Veći proizvodni centri su: Sremska Mitrovica, Beograd, Umka, Loznica, . . .

Drvna i papirna industrija

Tekstilna industrija • Tekstilna industrija obuhvara proizvodnju tkanina i odevnih predmeta preradom uvoznih sirovina(pamuk, vuka, veštačka vlakna). Predstavlja jednu od najstarijih industrijskih grana u Srbiji. Poznati tekstilni brendovi Srbije su “Legend Worldwide”, ”Tiffany Production”, ”Todor”, ”Martini Vesto”

Tekstilna industrija

Duvanska industrija • Duvanska industrija je tradicionalna industrijska grana u Srbiji. Fabrike duvana smeštene su u područjima proizvodnje (dolina Južne Morave, zapadna Srbija, Vojvodina)i privatizovane su(“Duvanska industrija Niš”, ”Duvanska industrija Vranje”)

Duvanska industrija

Industrija gume kože i obuće • Prerada kože u zanatskom obliku bila je prisutna na teritoriji Srbije pre pojave industrijskih preduzeća. Industija obuće je mlađa industrijska grana. Fabrike za proizvodnju obuće nalaze se u Beogradu, Rumi, Vranju, Knjaževcu. Sirovine za industriju gume se uvoze a centri gumarske industrije su Pirot i Kruševac (“Tigar” i “Trayal”)

Industrija gume, kože i obuće

KRAJ