Podstawy Zarzdzania RAMOWY PROGRAM WYKADU CZ I Nauka

Podstawy Zarządzania

RAMOWY PROGRAM WYKŁADU CZ. I Nauka o zarządzaniu Kierunki w nauce o zarządzaniu Istota nauki o zarządzaniu Cz. II Organizacja jako przedmiot zarządzania Cele Ludzie Środki i metody Struktura Otoczenie Cz. III Funkcje zarządzania Pojęcie zarządzania Planowanie Decydowanie Organizowanie Kierowanie Kontrolowanie

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA Ø Griffin R. W. , Podstawy zarządzania organizacjami, WN PWN Warszawa 2013. Ø Zarządzanie. Teoria i praktyka, red. A. K. Koźmiński, W. Piotrowski, WN PWN Warszawa 2013.

EGZAMIN 1. Forma – pisemna 2. Zakres przedmiotowy – treści przekazywane na wykładzie

NAUKA O ZARZĄDZANIU

OKRES PRZEDNAUKOWY W ZARZĄDZANIU

PROBLEMATYKA ZARZĄDZANIA NA TLE DZIEJÓW 1 500 000 pne 1450 476 Starożytność Średniowiecze Okres przednaukowy w dziedzinie zarządzania 1890 2018 Czasy nowożytne Nauka OZ

WYBRANE OSIĄGNIĘCIA OKRESU PRZEDNAUKOWEGO W DZIEDZINIE ZARZĄDZANIA u wielkie budowle: – piramidy egipskie – Wielki Mur Chiński u wielkie wyprawy: – wojenne (Aleksander Wielki) – wyprawy geograficzne u wielkie państwa i organizacje: – starożytne miasta-państwa (Uruk, Ur, Ateny, Sparta) – cesarstwa - królestwa (Sumer, Egipt, Babilonia, Asyria, Rzym) – wielkie organizacje religijne u wybrane dzieła: – Ksenofont „Oikonomikos” (ok. 435 -355 pne) – Platon „Państwo” (ok. 427 -347 pne) – Sun Tzu „Sztuka wojny” (ok. 310 -230 pne) – N. Machiavelli „Książę” (1532) – A. Gostomski „Gospodarstwo” (1588) – A. Smith „ Badania nad naturą i przyczynami bogacenia się narodów” (1776)

KIERUNKI W NAUCE O ZARZĄDZANIU 1) Naukowe Zarządzanie (NZ) 2) Naukowe Administrowanie (NA) 3) Kierunek Stosunków Międzyludzkich (KSM) 4) Kierunek Ilościowy (KI) 5) Kierunek Systemowy (KS) 6) Kierunek Sytuacyjny (KST)

GŁÓWNE KIERUNKI W NAUCE O ZARZĄDZANIU 1900 1914 1939 1945 1970 1890 1989 2018 1900 Naukowe zarządzanie 1925 Naukowe administrowanie 1940 Kierunek stosunków międzynarodowych 1960 Kierunek ilościowy Kierunek systemowy 1970 1890 Kierunek sytuacyjny

NAUKOWE ZARZĄDZANIE

GENEZA I ISTOTA NAUKOWEGO ZARZĄDZANIA u Fazy rozwoju kapitalizmu u Rewolucja naukowo-techniczna u Wzrost ekstensywny a wzrost intensywny u Przedmiot naukowego zarządzania

ADAM SMITH (1723 -1790) u podział pracy głównym motorem rozwoju społecznego i wzrostu bogactwa narodów u korzyści z podziału pracy: 1) łatwiej szkolić ludzi 2) możliwość osiągnięcia perfekcji, mistrzostwa 3) oszczędność czasu 4) możliwość konstruowania narzędzi i maszyn 5) efekt finalny – wyższa wydajność

FREDERICK W. TAYLOR (1865 -1915) u Osiągnięcia F. W. Taylora: 1) metoda badań organizacyjnych 2) system funkcjonalny zarządzania 3) zbiór zasad naukowego zarządzania

METODA BADAŃ ORGANIZACYJNYCH F. W. TAYLORA u Etapy metody: 1) obserwacja procesu pracy i pomiar czasu (chronometraż) 2) analiza i krytyczna ocena pracy 3) opracowanie najlepszego (wzorcowego) sposobu wykonania pracy 4) wdrożenie wzorca pracy

SYSTEM LINIOWY ZARZĄDZANIA KW M 2 M 1 R 2 R 3 KW – kierownik warsztatu M 1, M 2, M 3 – mistrzowie R 1. . . R 9 - robotnicy R 4 R 5 M 3 R 6 R 7 R 8 R 9

SYSTEM FUNKCJONALNY ZARZĄDZANIA KN mistrzowie administracyjni M 1 M 2 M 3 M 4 mistrzowie produkcyjni M 5 M 6 M 7 M 8 robotnicy R 1 R 2 R 4 R 5 R 3

ZASADY NAUKOWEGO ZARZĄDZANIA 1) wzorce pracy 2) właściwe warunki techniczne pracy 3) dobór i szkolenie pracowników 4) bodźce materialne 5) dyscyplina 6) nadzór 7) precyzyjne stawianie zadań

HENRY FORD (1863 -1947) u Zasady fordyzmu: 1) daleko posunięty podział pracy 2) masowa skala produkcji 3) typizacja produkcji 4) taśma produkcyjna 5) centralistyczne zarządzanie

FRANK B. GILBRETH (1868 -1924) u Osiągnięcia: 1) klasyfikacja mikroruchów (therbligów) 2) cyklografia 3) chronocyklografia 4) studium zmęczenia 5) podstawy normowania pracy

KAROL ADAMIECKI (1866 -1933) u Osiągnięcia: 1) prawa harmonii 2) harmonogram

EFEKTY NAUKOWEGO ZARZĄDZANIA EFEKTY POZYTYWNE u u u ogromny wzrost wydajności obniżenie kosztów wzrost jakości wzrost zysków wzrost płac rozwój cywilizacyjny EFEKTY NEGATYWNE u u u degradacja człowieka wyniszczenie fizyczne zmęczenie psychiczne wzrost wyzysku wzrost bezrobocia

NAUKOWE ADMINISTROWANIE

GENEZA I ISTOTA NAUKOWEGO ADMINISTROWANIA u Wzrost rozmiarów przedsiębiorstw i instytucji u Potrzeba aparatu administracyjnego u Przedmiot naukowego administrowania

HENRI FAYOL (1841 -1925) u Główne osiągnięcia: 1) klasyfikacja funkcji przedsiębiorstwa 2) definicja administrowania (zarządzania) 3) system sztabowo-liniowy zarządzania 4) zestaw narzędzi zarządzania 5) 14 zasad administrowania

KLASYFIKACJA FUNKCJI PRZEDSIĘBIORSTWA 1) Funkcje techniczne 2) Funkcje handlowe 3) Funkcje finansowe 4) Funkcje ubezpieczeniowe 5) Funkcje rachunkowe 6) Funkcje administracyjne

DEFINICJA ADMINISTROWANIA (ZARZĄDZANIA) Administrowanie to przewidywanie, organizowanie, koordynacja, rozkazodawstwo, kontrola.

SYSTEM SZTABOWO-LINIOWY ZARZĄDZANIA KN S S K 2 K 1 W S – Sztab W S W W W K 3 W W W S W

ZESTAW NARZĘDZI ZARZĄDZANIA 1) Plany i programy 2) Sprawozdania 3) Regulaminy organizacyjne 4) Posiedzenia, narady, konferencje 5) Okresowe przeglądy środków i ludzi

14 ZASAD ADMINISTROWANIA 1) podział pracy 2) autorytet i odpowiedzialność 3) dyscyplina 4) jedność rozkazodawstwa 5) jednolitość kierownictwa 6) podporządkowanie interesów osobistych interesowi firmy 7) sprawiedliwe wynagradzanie 8) centralizacja 9) hierarchia organizacyjna (droga służbowa) 10) ład materialny i społeczny 11) ludzki stosunek kadry do personelu 12) stałość kadry i personelu 13) inicjatywa 14) zgranie pracowników

DROGA SŁUŻBOWA KN ga Dro a ow b ż słu K 2 K 3 Dr og as łuż bo wa K 1 W 2 W 3 W 4 W 5 W 6 W 7 Kładka Fayola KN – kierownik naczelny K 1, K 2, K 3 – kierownicy szczebli pośrednich W 1. . . W 9 - wykonawcy W 8 W 9

MAX WEBER (1864 -1920) u Osiągnięcia: 1) Podstawy teorii władzy 2) Teoria biurokracji

DEFINICJA WŁADZY Władza to prawdopodobieństwo, że pewne lub wszystkie polecenia, pochodzące z danego źródła, znajdą posłuch w danej grupie osób. Władza stanowi możliwość podporządkowania zachowania innych osób swojej woli.

ŹRÓDŁA WŁADZY 1) Przemoc fizyczna 2) Przymus psychologiczny 3) Pochodzenie człowieka (urodzenie, stan) 4) Posiadanie pieniędzy 5) Posiadanie informacji 6) Przepisy 7) Kwalifikacje 8) Uczucia

IDEALNE TYPY WŁADZY 1) Typ charyzmatyczny 2) Typ tradycyjny 3) Typ racjonalny (legalny)

FORMY WŁADZY 1) Arystokracja 2) Plutokracja 3) Ochlokracja 4) Teokracja 5) Technokracja 6) Demokracja 7) Biurokracja

ELEMENTY TEORII BIUROKRACJI (zasady budowy i działania biura) 1) ciągłość organizacyjna biura 2) podział kompetencji 3) hierarchia organizacyjna 4) standardowy sposób zarządzania 5) oddzielenie pracy w biurze od prawa własności do biura 6) pisemny sposób porozumiewania się

ELEMENTY TEORII BIUROKRACJI (zasady członkowstwa) 1) dobór na zasadzie selekcji 2) tryb przyjmowania (umowa o pracę) 3) członek biura osobowo wolny, ale podlega bezosobowym rozkazom 4) wynagrodzenia (zależne od miejsca w hierarchii) 5) możliwość kariery 6) dyscyplina i kontrola

L. F. URWICK (1894 -1983) L. H. GULLICK u Osiągnięcia: 1) Rozwinięta klasyfikacja funkcji zarządzania 2) Zbiór zasad zarządzania

FUNKCJE ZARZĄDZANIA (wg Gullicka i Urwicka) 1) planowanie (planning) 2) organizacja (organizing) 3) kompletowanie załogi (staffing) 4) kierowanie (directing) 5) koordynacja (coordinating) 6) sprawozdawczość (reporting) 7) budżetowanie (budgeting)

ZASADY ZARZĄDZANIA (wg Gullicka i Urwicka) 1) podział pracy 2) koordynacja poprzez hierarchię 3) koordynacja poprzez programy, koncepcje 4) koordynacja poprzez zespoły (komisje) 5) decentralizacja 6) jedność rozkazodawstwa 7) sztab i linia 8) delegacja władzy (uprawnień) 9) rozpiętość kierowania

EFEKTY ROZWOJU BIUROKRACJI EFEKTY POZYTYWNE u warunki zarządzania wielkimi organizacjami u odciążenie menedżerów u racjonalizacja procesów decyzyjnych EFEKTY NEGATYWNE u wzrost kosztów zarządzania u biurokratyzm: – ociężałość (biuro = machina urzędnicza) – przerosty zatrudnienia – mitręga biurowa – papierkowa robota – bezduszny stosunek urzędnika do petenta

ZASADY ADMINISTROWANIA W KOMUNISTYCZNYM PAŃSTWIE I PRZEDSIĘBIORSTWIE 1) Kierownicza rola partii marksistowsko-leninowskiej 2) Jedność kierownictwa politycznego i gospodarczego 3) Centralizm demokratyczny 4) Udział mas w zarządzaniu 5) Polityka kadrowa partii 6) Planowanie centralne

PYTANIA I PROBLEMY DO OPRACOWANIA 1) Geneza i przedmiot naukowego administrowania. 2) Omów funkcje przedsiębiorstwa według H. Fayola. 3) Wyjaśnij fayolowskie zasady autorytetu, jedności rozkazodawstwa i drogi służbowej. 4) Scharakteryzuj weberowskie typy władzy. 5) Wskaż i objaśnij istotę głównych form władzy. 6) Przedstaw weberowski model biurokracji. 7) Omów pozytywne i negatywne skutki rozwoju biurokracji. 8) Na czym polega różnica pomiędzy biurokracją a biurokratyzmem? 9) Omów komunistyczne zasady administrowania państwem i zarządzania przedsiębiorstwem.

KIERUNEK STOSUNKÓW MIĘDZYLUDZKICH

GENEZA I ISTOTA KSM Dwie główne przyczyny powstania nowego kierunku w zarządzaniu: 1) Negatywne skutki naukowego zarządzania i naukowego administrowania 2) Zainteresowanie nauk społecznych problematyką zarządzania przedsiębiorstwem 3) Błędy teoretyczne i metodologiczne w badaniach twórców naukowego zarządzania

HUGO MÜNSTERBERG (1863 -1916) u Osiągnięcia: 1) Zastosowanie pojęć psychologii ogólnej do analizy zachowań ludzi w produkcji 2) Wykorzystanie metod badań psychologicznych w przedsiębiorstwie (testy, eksperymenty) 3) Określenie sposobów podnoszenia wydajności pracy

ELTON MAYO (1880 -1949) u Osiągnięcia: 1) Wykrycie czynnika psycho-społecznego wydajności pracy 2) Teoria stosunków międzyludzkich

BADANIA E. MAYO u miejsce - Western Electric Company w Hawthorne u cel – badanie czynników wydajności pracy u metoda – eksperyment u organizacja – 2 grupy badawcze (eksperymentalna, kontrolna) u przebieg – 2 fazy badań u rezultat – wykrycie czynnika psychospołecznego wydajności pracy (efekt Hawthorne)

TEZY GŁÓWNE TEORII STOSUNKÓW MIĘDZYLUDZKICH u człowiek ma bogaty świat przeżyć psychicznych (potrzeby niematerialne) u praca ludzi jest działalnością grupową, w jej ramach tworzą się grupy nieformalne (przywódcy, niepisane kodeksy) u postawy i wydajność pracowników są uwarunkowane wymaganiami grup nieformalnych (z zakładu pracy i spoza zakładu pracy) u grupy nieformalne są nakierowane na realizację własnych celów u oddziaływując na grupy nieformalne można wpływać na wydajność pracy

TOMASZ BATA (1876 -1932) u Prospołeczny fabrykant (neopaternalizm) u Zasady systemu T. Baty: 1) dobór i szkolenie 2) wewnętrzny rachunek gospodarczy 3) partycypacja pracowników w zyskach 4) demokratyzm w relacjach służbowych 5) akcja socjalna na rzecz załogi

NOWE ZASADY ZARZĄDZANIA 1) Idea humanizacji pracy: – rotacja pracy – rozszerzanie zadań – wzbogacanie pracy – grupy autonomiczne – rozwijanie inicjatyw (koła jakości, grupy ekspresji) – uelastycznianie czasu pracy 2) Rozwijać akcję socjalną wobec pracowników i ich rodzin 3) Budować w firmie system wewnętrznego komunikowania 4) Współpracować ze związkami zawodowymi (idea partnerstwa społecznego) 5) Partycypacja w zarządzaniu 6) Partycypacja w zyskach 7) Partycypacja w kapitale (akcjonariat pracowniczy)

EFEKTY KSM EFEKTY POZYTYWNE u u poprawa warunków pracy wzrost poziomu życia pracowników dowartościowanie człowieka w procesie pracy poprawa nastrojów społecznych EFEKTY NEGATYWNE u wzrost kosztów pracy u eskalacja żądań pracowniczych i postawy roszczeniowe

KIERUNEK ILOŚCIOWY

GENEZA I ISTOTA KIERUNKU ILOŚCIOWEGO u Początki - okres II wojny światowej u Geneza - metoda pracy zespołów operacyjnych

PROCEDURA BADAŃ OPERACYJNYCH Postawienie problemu Budowa modelu rozwiązania problemu Wprowadzanie danych Symulacja modelu Rozwiązanie optymalne problemu Przetwarzanie danych

TYPOWE RODZAJE MODELI OPTYMALIZACYJNYCH u programowanie liniowe (nieliniowe, dynamiczne) u zagadnienie transportowe u planowanie sieciowe u teoria decyzji u teoria kolejek u teoria obsługi u teoria zawodności u teoria gier u teoria grafów

PRZYKŁADY ZASTOSOWANIA MODELI OPTYMALIZACYJNYCH u optymalizacja struktury produkcji u optymalizacja dróg transportowych u optymalizacja zapasów magazynowych u optymalizacja rozmieszczenia stanowisk pracy u optymalizacja przepływów materiałowych, towarowych u optymalizacja czasu realizacji przedsięwzięć u optymalizacja wyboru u optymalizacja zamówień u optymalizacja wielkości próby (kontrola jakości)

TWÓRCY METOD ILOŚCIOWYCH u Andriej A. Markow (1856 -1922) – matematyk; procesy stochastyczne u Leonid W. Kantorowicz (1912 -1986) – matematyk, ekonomista; programowanie liniowe u John von Neumann (1903 -1957) – matematyk; teoria gier

KIERUNEK SYSTEMOWY

GENEZA I ISTOTA KIERUNKU SYSTEMOWEGO u Początki - lata sześćdziesiąte XX wieku u Geneza - rozwój dwóch nauk: teorii ogólnej systemów i cybernetyki

TEORIA OGÓLNA SYSTEMÓW u Twórca: Ludwig von Bertalanffy (1901 -1972) u Istota: nauka o systemach, czyli rzeczach złożonych u Podstawowe pojęcia: 1) system 2) podsystem 3) relacja systemowa 4) otoczenie

CYBERNETYKA u Twórca: Norbert Wiener (1894 -1964) u Istota: nauka o sterowaniu w układach u Podstawowe pojęcia: 1) układ 2) wejście 3) wyjście 4) transformacja 5) sterowanie 6) sprzężenie zwrotne 7) regulacja

ORGANIZACJA JAKO UKŁAD CYBERNETYCZNY Wejście u u u u energia materiały, surowce, towary środki produkcji ludzie środki finansowe informacja technologia normy (przepisy) naciski wzory zachęty parametry i inne Wyjście ORGANIZACJA u u u transformacja (przekształcanie) wejść w wyjścia Sprzężenie zwrotne OTOCZENIE u u wyroby towary usługi środki finansowe informacja emisje i zanieczyszczenia zachęty wzory naciski i inne

CECHY PODEJŚCIA SYSTEMOWEGO u Traktowanie badanych obiektów: – w sposób całościowy – w ich relacjach z otoczeniem – w działaniu i rozwoju u Transfer wiedzy z nauki do nauki

TWÓRCY KIERUNKU SYSTEMOWEGO u Russell L. Ackoff u Fremont E. Kast i James E. Rosenzweig u Daniel Katz i Robert L. Kahn

PYTANIA I PROBLEMY DO OPRACOWANIA 1) Wyjaśnij genezę i przedmiot kierunku systemowego w zarządzaniu. 2) Jakie znaczenie dla rozwoju innych nauk, w tym teorii zarządzania, miała teoria ogólna systemów? 3) Wyjaśnij istotę „czarnej skrzynki” i „białej skrzynki” w cybernetyce zarządzania. 4) Jakie znaczenie mają pojęcia „sterowanie”, „sprzężenie zwrotne” i „regulacja” i jaki jest ich związek z zarządzaniem? 5) Scharakteryzuj przedsiębiorstwo jako układ cybernetyczny. 6) Omów cechy podejścia systemowego do organizacji i zarządzania.

KIERUNEK SYTUACYJNY

GENEZA I ISTOTA KIERUNKU SYTUACYJNEGO (nowa fala w zarządzaniu) u Początki - lata siedemdziesiąte XX wieku u Geneza - teza, że nie da się zbudować jednej teorii zarządzania

PRZYKŁADY ZMIENNYCH SYTUACYJNYCH ORGANIZACJI a) zmienne charakteryzujące sytuację wewnętrzną organizacji: u Przedmiot działania u Wielkość u Lokalizacja u Forma prawna u Etap rozwoju u Struktura własności u Posiadane zasoby u Poziom techniki i technologii b) zmienne charakteryzujące sytuację zewnętrzną organizacji (otoczenie): u Przepisy prawa u Koniunktura w branży u Postęp naukowy i techniczny w branży u Dostawcy u Odbiorcy u Partnerzy u Konkurenci

PRZYKŁADY ZMIENNYCH SYTUACYJNYCH PROCESU ZARZĄDZANIA a) zmienne charakteryzujące osobę kierownika: u Wiedza kierownika u Doświadczenie kierownika u Umiejętności kierownika u Predyspozycje osobowościowe b) zmienne charakteryzujące podwładnych: u Wiedza podwładnych u Doświadczenie podwładnych u Umiejętności podwładnych u Predyspozycje osobowościowe c) zmienne charakteryzujące otoczenie procesu zarządzania: u Typ organizacji u Stan organizacji u Presja czasu u Swoboda decydowania u Styl kierowania zwierzchnika

CECHY PODEJŚCIA SYTUACYJNEGO 1) Relatywizm w formułowaniu twierdzeń 2) Metoda badawcza: case study 3) Postulat budowy wielu teorii zarządzania

TWÓRCY KIERUNKU SYTUACYJNEGO u Thomas Peters i Robert Waterman u Joan Woodward u Paul Lawrence i Jay Lorsch

ISTOTA NAUKI O ZARZĄDZANIU

DEFINICJA NAUKI Znaczenie czynnościowe Nauka to zespół czynności poznawczych zmierzających w sposób metodyczny, czyli uporządkowany, do osiągnięcia wiedzy o czymś Znaczenie rezultatowe Nauka to uporządkowany zbiór zdań (czasem pytań) zawierających wiedzę: interesującą, komunikatywną - sensowną, sprawdzalną Znaczenie rzeczowe Nauka to dział kultury, działalność społeczna wraz z uprawiającymi ją ludźmi, instytucjami i aparaturą

POZNANIE POTOCZNE A NAUKOWE Cechy cel istota (metoda) motyw podmiot Poznanie Potoczne Naukowe służy celom praktycznym służy celom teoretycznym (uzyskanie wiedzy) a potem praktycznym zlepek różnych ujęć, podejść, punktów widzenia systematyczne rozpatrywanie podmiotu poznania pod danym kątem często umotywowane czynnikami emocjonalnymi (subiektywizm poznania) uzyskanie wiedzy obiektywnej każdy człowiek badacz, znający metody poznania naukowego

CECHY ISTOTNE NAUKI u przedmiot - to co jest badane, czym nauka się zajmuje u aspekt - punkt widzenia, z którego rozpatrywany jest przedmiot u cel - to, czemu nauka służy u metody - w jaki sposób nauka stawia pytania i jak szuka na nie odpowiedzi

KLASYFIKACJA NAUK (ze względu na przedmiot i aspekt poznania) NAUKA Nauki filozoficzne Nauki niefilozoficzne Nauki realne Nauki formalne Nauki przyrodnicze Nauki humanistyczne

KLASYFIKACJA NAUK (ze względu na cel) NAUKA Nauki teoretyczne Nauki praktyczne (stosowane)

KLASYFIKACJA NAUK (ze względu na metodę) NAUKA Nauki dedukcyjne Nauki empiryczne

TEORIA ZARZĄDZANIA JAKO NAUKA u przedmiot (organizacje) u aspekt (struktura i zarządzanie) nauka niefilozoficzna, realna, społeczna u cel (wskazówki dla praktyki) - nauka praktyczna u metoda – obserwacja – ankieta – wywiad – analiza dokumentów – eksperyment – case study - nauka empiryczna

Dziękuję za uwagę.