Sociale Media Actuele Jurdische Aspecten Pieter Jan Valgaeren

Sociale Media: Actuele Jurdische Aspecten Pieter Jan Valgaeren Iminds SMIT 29/01/2014 1

Sociale Media: Actuele juridische Aspecten § Pieter Jan Valgaeren, i. Minds SMIT, VUB § i. Minds ICRI, KULeuven § Intersentia Sociale Media: Actuele juridische problemen § 2013 + 2015 2/11/2020 2

Overzicht § § § § § Introductie SNS Legal do’s and don’ts Algemene voorwaarden Persoonsgegevens concreet Privacy in een breder kader SPAM en Direct Marketing SNS en Marketing Auteursrecht Social Gambling vs Social Gaming 2/11/2020 3

Sociale Media: Een oude bekende ? 2/11/2020 4

Een kleine geschiedenis 2/11/2020 5

De ‘technologische shift’ Phone Mail News Socialize 2/11/2020 Smartphone e. Mail e. News Social. net 6

Feiten en cijfers 2/11/2020 7

2/11/2020 8

2/11/2020 9

2/11/2020 10

2/11/2020 11

Populairder dan ooit ? § 1. 15 billion actieve Facebook gebruikers, met een stijging van 21 % in de laatste 12 maanden (groeilanden) § Water vs Internet § Een stijging van 60 % van het gebruik van mobiele SNS diensten § Hoewel een moeilijke start van Google+, reeds het tweede populairste platform in US (2014) § ‘Second screen’ applicaties maken Twitter populairer bij het grote publiek + sterke groei in hogere leeftijdscategorieen § Pinterest bepaald sterk het toekomstige webdesign (idem mobiele diensten) § 61% van de FB gebruikers hebben zelf ooit een FB-loze periode ingelast -> Facebook Fatigue 2/11/2020 12

Naar een nieuwe realiteit ? Differentiatie vs merkvastheid 2/11/2020 13

Legal, Content & Marketing do’s and don’ts 2/11/2020 14

Legal do’s and don’ts § Op SNS gelden dezelfde regels als in ‘real life’, je blijft ‘persoonlijk’ aansprakkelijk § Pininterest is een kruispunt van autersrecht inbreuken, let op met je CP beschermt materiaal ™ § Er is een ontzettend grote grijze zone, vaak hangt maar af van details. Twijfel je ? Niet posten § Sneller een kansspel dan een spel. Maak regels voor deelname zo kort en overzichtelijk mogelijk en probeer gebruikers (technisch) te dwingen de voorwaarden te lezen (en/of accepteren) § Quotes of overnames: Ofwel volledig met ververmelding ofwel vaag en in eigen bewoording. Gebruik steeds de correcte link! 2/11/2020 15

Content Do’s and don’ts § Wanneer je foto’s van je eigen events wil herbruiken vermeld je dit bij de (digitale uitnodiging) dat ‘attending’ -> ‘excepting’ is § Altijd, in welke context opletten met (foto’s) van minderjarigen § Elk SNS (forum) heeft zijn eigen regels mbt ‘content’, check dit voor simultane campagnes § ‘Take down policies’ zijn vaak subjectief of automatisch (FB: borsten – dragqueens) § De gevoeligheden van # of likes § Respecteer de vrijheid van meningsuiting, probeer van elke negatieve feedback een positieve te maken 2/11/2020 16

Marketing Do’s and don’ts § Creeër een reflextiemoment voor posten, probeer je in de ander (rechthebbende) zijn plaats te zetten § Snel opgezette campagnes (als reactie op de concurrentie) brengen vaak inbreuken met zich mee § Participatieprojecten brengen altijd IPR vragen met zich mee, werk pro-actief § Pas op met Social Media Marketing Tools, zijn niet alle conform de privacy wetgeving 2/11/2020 17

§ Algemene voorwaarden - Contractenrecht - Beacons vs cookies - Verplichtingen en aan sprakelijkheden 2/11/2020 18

Algemene voorwaarden: Contractenrecht § Elk platform heeft zijn eigenheid en eigen regels voor gebruik, herbruik, privacy en copyright. . § Keuze voor netwerk hangt af van oa. ‘targetgroups’, ‘businessgoals’, ‘consumerbehaviour and expectations’, feitelijk informatie, snelheid en ‘content’… § Verschillende doelstellingen dienen afgewogen te worden met privacydoelstellingen en met de terms and conditions § Gebruik cookies en web beacons -> data van jouw klanten (privacy) 2/11/2020 19 §

Beacons vs Cookies 2/11/2020 20

Algemene voorwaarden: Verplichtingen en aansprakelijkheden § Met gebruik van sociale media schrijft men zich in ‘verplichtingen en verwachtingen’ van SNS § Privacy -> spelletjes, wedstrijden, monitoring § Unfair and deceptive trade practices -> oneerlijke en misleidende handelspraktijken § Naast algemene voorwaarden natuurlijk ook de wettelijke context en de lokale context Bv. Vergelijkende reclame, consumenten bescherming, product placement 2/11/2020 21

Casus 1 2/11/2020 22

Persoonsgegevens § Privacy wet (Privacy richtlijn): persoonsgegevens: “iedere informatie betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon […]; als identificeerbaar wordt beschouwd een persoon die direct of indirect kan worden geïdentificeerd, met name aan de hand van een identificatienummer of van één of meer specifieke elementen die kenmerkend zijn voor zijn of haar fysieke, fysiologische, psychische, economische, culturele of sociale identiteit” (artikel 1 § 1, 1)” 2/11/2020 23

Toepasbaarheid Privacywetgeving § In contact brengen via ‘herkenbare’ informatie (evolutieve interpretatie) § Via ICT apparatuur § Niet enkel van gebruikers ook derden (gebruikers) § EU en Belgische privacywetgeving ook van toepassing gezien: “verwerking van persoonsgegevens gebruik gemaakt wordt van al dan niet geautomatiseerde middelen die zich op het (Belgisch) grondgebied bevinden” § Eindgebruikers PC of smartphone valt hier ook onder § Door EU headquarters (Dublin) EU wetgeving sowieso van toepassing (tax issue ) 2/11/2020 24

Verwerking en opslag § Structureren, verwerken, opslaan, klasseren, aanpassen, wissen, etc… § verantwoordelijke voor de verwerking (zie art 1 § 4) -> te bepalen per actie afhankelijk van doel en middelen § Bijvoorbeeld: SNS (opslag en indexatie) vs gebruiker (explotatie) § adverteerder verzamelt data van fans, deelnemers aan wedstrijden, App’s. Is op zijn beurt verantwoordelijke voor de verwerking met daaraan verbonden plichten 2/11/2020 25

Verwerking en opslag § Posten van data ≠ toestemming tot verwerking door derden § Steeds toestemming nodig § Enige andere grond = “gerechtvaardigd belang”, maar reclame valt daar wellicht niet onder § Rechten van de betrokkenen => § Recht om zich te verzetten tegen de verwerking van gegevens, om toegang en verbetering, om zich te verzetten tegen toekomstige verwerking, recht op informatie(via de privacy policy) 2/11/2020 26

Verzet § Recht is niet absoluut § Uitzondering verwerking voor artistieke en journalistieke doeleinden (vb. Online persarchieven, niet reclame) Actiemogelijkheden § klacht Privacycommissie § Stakingsprocedure (Voorz. Rb 1 ste Aanleg Brussel, 9 oktober 2012) § Procedure ten gronde (Rb 1 ste Aanleg Neufchâteau, 25 januari 2013) § Boetes tot 500. 000 euro § De grote vissen ontsnappen tot op heden al te vaak § Weinig boetes, weinig controle 2/11/2020 27

2/11/2020 28

Basisprincipes Privacywet § § § § Elke verwerking dient eerlijk en rechtmatig te zijn (artikel 4 § 1, 1 van de Privacywet). (Goede trouw) Verwerking dient te gebeuren in het kader van welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden (artikel 4 § 1, 2 van de Privacywet) (Linkedin vs Elitedating) Verwerking en opslag dient relevant te zijn (artikel 4 § 1, 3 van de Privacywet) (Site specific) Verwerking en opslag dient zo nauwkeurig mogelijk te zijn (artikel 4 § 1, 4 van de Privacywet) (Update verplichting? ) gegevensretentie te minimaliseren (artikel 4 § 1, 5 van de Privacywet) (Update verplichting? ) legitieme grondslag (artikel 5 van de Privacywet). (voor verwerking dient toestemming vrij, specifiek en geïnformeerd te zijn, maar niet ondubbelzinnig ->noodzakelijk? ) verwerking dient de rechten van de betrokkenen te respecteren(artikel 1012 van de Privacywet). 2/11/2020 29

Basisprincipes Privacywet § verwerking dient transparant te zijn (artikel 9 van de Privacywet). (‘aan geselecteerde partners’) § verwerking dient afdoende beveiligd te zijn (artikel 16 van de Privacywet) (gevoelige info? ) § De doorgifte van persoonsgegevens naar landen die geen passend beschermingsniveau aanbieden is in principe verboden (artikel 21 en volgende) (standstill principe) 2/11/2020 30

Een moeilijk huwelijk tussen Privacy en SNS § Eindgebruiker is de grondstof van SNS § Eindgebruiker is de belangrijkste ‘target’ voor SNS § Eindgebruiker levert aan, controleert, domineert zijn eigen SNS gebruik ? § Eindgebruiker heeft te vaak (te) weinig notie van instellingen, gebruiken en achterliggende (commerciële) doelstellingen 2/11/2020 31

Privacy policies en toestemming § § § De privacy policy als ‘excuustruus’ Moeilijk te vinden, nog moeilijker te lezen Van 5 regels tot 5 pagina’s Toestemming -> toetreding (Linkedin) Toestemming -> specifiek (eigen actie nodig -> checkbox) § Toestemming -> geinformeerd (over wat ? ) § Toestemming -> eigen gegevens (Whatsapp) § Toestemming -> eenzijdige aanpassing (FB policy) 2/11/2020 32

Herbruik zonder toestemming § screen scraping: het scrapen van alle persoonsinfo van het scherp, sorteren en herbruiken. Vaak via malware (crawler of spider). Gebruik van identieke ‘structuren’ -> browerser ID’s. In de regel illegaal (gebrek aan toestemming en disproportioneel) behalve indien eigen belang (gebruikerscomfort ? ) gebruiker § Herbruik door derde: Minder kans op inbreuk databanken of AW maar ‘toestemming’ a priori. Enkel specifieke toestemming, verplichting van beschermingsmechanisme en niveau’s. § APIs of Application Programming Interfaces: App’s linken met SNS voor instroom PG, kan indien specifieke toestemming en voor het installeren (niet voor en tijdens -> social gaming). SNS nog steeds (mede-)verantwoordelijk voor PG. 2/11/2020 33

Tips voor de praktijk § Hou de evolutie van de drafts van de verordening in de gaten § Review je disclaimers, opt-ins, privacy policies, data controller/data processor contracten § Implementeer een “data breach notification readiness” § Implementeer een data processing documentatiesysteem § Data protection by design en data protection by default (zéker relevant in social media) § Bekijk of je een data protection officer zal moeten aanstellen + doe risico audit en data safety audit 2/11/2020 34

2/11/2020 35

SPAM § Wat betekent dit in het kader van social media? § Spamregels gelden voor alle elektronische communicatie § Dus ook voor direct messaging, mail- of communicatietools § Quid Facebook ad “vermomd” als post? Spam? 2/11/2020 36

Direct Marketing § § § Tools als Kméléo Remarketing/OBA tools Gebruiken geen cookies Lezen browser history net voor page landing Tonen dan advertenties gebaseerd op die browser history § Claimen geen persoonsgegevens te gebruiken § Claimen te ontsnappen aan cookiewet 2/11/2020 37

Online behavior Advertising 2/11/2020 38

Cookie time 2/11/2020 39

The legal small print “De opslag van informatie of het verkrijgen van toegang tot informatie die reeds is opgeslagen in de eindapparatuur van een abonnee of een gebruiker is slechts toegestaan op voorwaarde dat : 1° de betrokken abonnee of gebruiker, overeenkomstig de voorwaarden bepaald in de wet van 8 december 1992 tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens, duidelijke en precieze informatie krijgt over de doeleinden van de verwerking en zijn rechten op basis van de wet van 8 december 1992; 2° de abonnee of eindgebruiker zijn toestemming heeft gegeven na ingelicht te zijn overeenkomstig de bepalingen in 1°. Het eerste lid is niet van toepassing voor de technische opslag van informatie of de toegang tot informatie opgeslagen in de eindapparatuur van een abonnee of een eindgebruiker met als uitsluitend doel de verzending van een communicatie via een elektronische- communicatienetwerk uit te voeren of een uitdrukkelijk door de abonnee of eindgebruiker gevraagde dienst te leveren wanneer dit hiervoor strikt noodzakelijk is. De toestemming in de zin van het eerste lid of de toepassing van het tweede lid, stelt de verantwoordelijke voor de verwerking niet vrij van de verplichtingen van de wet van 8 december 1992 tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens die niet opgelegd worden in dit artikel. De verantwoordelijke voor de verwerking biedt de abonnees of eindgebruikers gratis de mogelijkheid om op eenvoudige wijze de gegeven toestemming in te trekken. “ 2/11/2020 40

Cookies § § § § § Altijd opt-in Behalve voor functionele cookies: Absoluut nodig om technische redenen Absoluut nodig voor communicatie Belgische wet bevat geen detail over Hoe waarschuwing gegeven moet worden Hoe opt-in bekomen moet worden Hoe opt-out mogelijkheid gegeven moet worden De wet is vaag, onduidelijk en laat ruimte voor interpretatie > anders dan EU, buurlanden en working party 29. § Sector wacht op duidelijkheid door privacycommissie of BIPT/IBPT (najaar 2014? ) 2/11/2020 41

Cookies: Synthese EU, BE, adviezen Opt-in moet § Vrij zijn (i. e. mogelijkheid bestaan om website te bezoeken zonder opt-in) § Expliciet zijn (vereist actieve daad van bezoeker) § Geïnformeerd zijn (vereist voorafgaande informatie aan bezoeker) § Voorafgaandelijk aan het plaatsen van cookies zijn § Intrekbaar zijn § Informatie over gebruik van cookies, type cookies, doel of werking van cookies in privacy policy § Duidelijke warning bij eerste visit + link naar informatie in privacy policy § Duidelijke vrije keuze om al of niet opt-in te geven (kan ook gelaagd) § Duidelijke info in privacy policy over opt-out of wissen van cookies 2/11/2020 42

DUS ? ? § § § Pop-up? Splash screen? Waarschuwing in banner of footer? “Impliciete opt-in”? Alles kan in se, zolang er een actieve beslissing genomen is door de bezoeker en zolang zijn keuze vrij is zonder mogelijkheid om website te bezoeken te beperken (Dit lijkt volgende uit te sluiten “by visiting this website you accept…”) 2/11/2020 43

MAAR…. § Als cookies gebruikt worden om persoonsgegevens te verzamelen of verwerken, is een bijkomende afzonderlijke opt-in onder de privacywet vereist… § Aangifte bij privacycommissie § Recht om data in te kijken, te verbeteren, wissen § Informatieplicht in privacy policy § Geen transfer van data uit EU, tenzij onder zeer strikte voorwaarden § Waarschuwing: ook IP address, browser history, enz zijn persoonsgegevens… 2/11/2020 44

Alternatieven ? § Browser fingerprinting § Gebruikt geen cookies § Leest browser history net voor page landing § toont advertisements op basis van die browser history § Beweert geen persoonsgegevens te verzamelen of verwerken § Beweert te ontsnappen aan cookiewet 2/11/2020 45

Casus 2 2/11/2020 46

2/11/2020 47

2/11/2020 48

Sponsered content en product placement § Vlaanderen: Vlaams media decreet -> niet van toepassing op SNS (hosting service – gebruiker) § Product placement – sluikreclame (commerciële boodschap) § Nederland -> nieuwe richtlijnen 2014 § Belgie -> Wet marktpraktijken en consumentenbescherming: weglaten van informatie + verkoopsbevorderend =>bedrieglijk, besluit nemen dat hij anders niet zo nemen, zwarte lijst: Bezwarend voor bedrijf maar moeilijk te bewijzen 2/11/2020 49

Casus 3 2/11/2020 50

2/11/2020 51

2/11/2020 52

2/11/2020 53

2/11/2020 54

2/11/2020 55

2/11/2020 56

Brand en Username squatting § Merkenrecht en misbruik: Username Squatting - First come first serve policy (Sunrice periode) - In principe geen verkoop - Geen specialisatiebeginsel (klassering) of territorialiteitsbeginsel -> co-existentie niet altijd even evident 2/11/2020 57

2/11/2020 58

Username Squatting § Verified pages 2/11/2020 59

Username Squatting § #Apple gekocht door HP 2/11/2020 60

Username Squatting 2/11/2020 61

Art 4 wet van 26 juni 2003 betreffend het wederrechtelijk registeren : het wederrechtelijk registreren van een domeinnaam wordt beschouwd, het, zonder enig recht of legitiem belang jegens die domeinnaam, en met het doel een derde te schaden of er een ongerechtvaardigd voordeel uit te halen 2/11/2020 62

2/11/2020 63

2/11/2020 64

Malware of scrapping 2/11/2020 65

Vrijheid van meningsuiting en merkenrecht 2/11/2020 66

www. dieterensucks. com § Brussel 9 oktober 2012 -> artikel 2. 20. 1. d. BVIE ("het gebruik van een merkteken anders dan ter onderscheiding van waren en diensten"). 2/11/2020 67

Nijntje 2/11/2020 68

Negatieve commotie 2/11/2020 69

Kit. Kat vs Nestle 2/11/2020 70

Casus 4 2/11/2020 71

2/11/2020 72

2/11/2020 73

2/11/2020 74

2/11/2020 75

2/11/2020 76

2/11/2020 77

Auteursrecht § Normale content -> commerciele doeleinde § User Generated Content -> SNS § Nog geen algemene uitzondering voor "transformatief gebruik” § Europese Commissie onderzoekt de mogelijkheden in het kader van de evolutie van SNS § Specifieke uitzonderingen citaatrecht, recht op karikatuur, parodie en pastiche 2/11/2020 78

Citaatrecht § “de omvang van het ontleende dient beperkt te blijven” § Afhankelijk van medium en lengte § Moeilijker voor digitale media § Mits de juiste verwijzingen toegestaan 2/11/2020 79

Mashup’s 2/11/2020 80

Karikatuur, parodie, pastiche § zelf een origineel werk zijn; § een kritische functie uitoefenen die erop gericht is te spotten met het originele werk (of diens auteur) § voldoende onderscheiden zijn van het originele werk; § een “humoristische” toon zetten § niet meer elementen overnemen uit het originele werk dan strikt noodzakelijk § geen louter commercieel doel nastreven § niet de intentie hebben om schade toe te brengen aan het originele werk of diens auteur. 2/11/2020 81

2/11/2020 82

Selectie foto materiaal voor SNS § 1. Fair Use Check: uitzonderingsregime (US/EU) • doel en karakter van het gebruik (commerciële toets => perceptie) • type van de content, gebruik en vervangbaarheid • invloed op de waarde van het object § 2. Use Creative Commons Material: gebruik foto’s uit de commons section van Flickr of bijvoorbeeld via de Creative Commons site. § 3. Koop via Stock Photo Site: bekijk ook hier de algemene voorwaarden 2/11/2020 83

Selectie foto materiaal voor SNS § 4. Zoek naar afbeelding uit het publieke domein, die zijn vrij te gebruiken en te herbruiken (referentie) § 5. Contacteer de eigenaar: Vaak zijn ze geflateerd, zorg voor de juiste referentie § 6. Openbaar: twitterfoto 2/11/2020 84

2/11/2020 85

Case 5 2/11/2020 86

2/11/2020 87

2/11/2020 88

Social Games vs Social Gambling § § § Social network games 73, 5 miljard dollar in 2013 Wet op Kansspelen + oude wet lotterijen Spel, kansspel, behendigheidspel, lotterij Alea (onzekerheid) - inzet – behendigheid (snelste en beste ? of statistiek) – materieel voordeel § Casino spelen online § Lotterijen ‘winst door middel van het lot’ § Sweeptakes (reader’s digest) 2/11/2020 89

Social Games vs Social Gambling § § § Onduidelijkheid voor consumenten Deelnemen met persoonsgegevens ? Verslavingsgevoeligheid en tolerantie 15 % - 16 jarige speelt SNG Gratis casino’s -> trucken van de foor ? Promotionele acties op SNS -> zoveel likes en u wint…. . -> lotterij ? ? ? § Geen inzet, geen behendigheid? , gratis deelname, lot beslist ? , vooropgestelde prijs 2/11/2020 90

Social gaming vs Social gambling § Schiftingsvragen ? ? ? Minder behendigheid § Of is het net berekend gokken en toch behendigheid ? § Het antwoord al door een tip te vinden ? § Regels van het platform -> stricter en stricter (niet gewoon liken) en meer controle § Aparte plugin’s of app voor SNS -> grotere controle ? 2/11/2020 91

pieterjan. valgaeren@iminds. be 2/11/2020 92