UPRAVLJAKO RAUNOVODSTVO Doc dr Mirjana Oraanin Bijeljina 23

UPRAVLJAČKO RAČUNOVODSTVO Doc. dr Mirjana Orašanin Bijeljina, 23. 12. 2019.

Donošenje poslovnih odluka na bazi podataka upravljačkog računovodstva - Analiza trošak-prihod-dobit (CVP analiza) • • Uticaj promjene obima poslovanja na prelomnu tačku Uticaj promjene prodajnih cijena na prelomnu tačku Uticaj promjene fiksnih troškova na prelomnu tačku Uticaj promjene varijabilnih troškova na prelomnu tačku - Poslovno odlučivanje na bazi podataka upravljačkog računovodstva

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit - Jedan od osnovnih alata za planiranje i poslovno odlučivanje - Fiksni troškovi Prihodi Varijabilni troškovi Kontribuciona marža (marža pokrića)

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Troškovi 1. Fiksni 2. Varijabilni • Fiksni troškovi u određenom periodu nastaju bez obzira na aktivnosti preduzeća, po karakteru troškova kao opšti fiksni troškovi: A) primarni troškovi (amortizacije, osiguranja, eksternih usluga servisa itd), i B) sekundarni troškovi (usluge režije pogona, usluge uprave, usluge grijanja kotlarnice i sl. troškovi). • Izazivači: Organizaciono tehnička sposobnost

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit • Varijabilni troškovi nastaju sa obavljanjem aktivnosti preduzeća koji su u srazmjeri sa OBIMOM AKTIVNOSTI preduzeća i nastaju kao: A) pojedinačni vt. (troškovi osnovnog i pomoćnog materijala i posebni troškovi - npr. troškovi pripreme proizvodnje) B) opšti varijabilni troškovi: • Primarni vt: (troškovi plata izrade, pogonske energije, maziva itd. ) i • Sekundarni vt: usluge održavanja, usluge kotlarnice-”para za punjenje boca” i sl. • Izazivači troškova: proizvodne usluge i nosioci troškova

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Šta određuje ponašanje troškova? * Ponašanje troškova je odnos troškova prema aktivnostima koje izazivaju troškove Šta su to izazivači troškova ? • Mjere trošenja resursa ili aktivnosti (časovi rada, broj proizvedenih jedinica, troškovi rada po času, mašinski časovi i sl. )

Izazivači troškova Primjer proizvodnog funkcionalnog područja Primjeri troškova: Zarade zaposlenih Zarade menadžera za nadgledanje proizvodnje Zarade zaposlenih na održavanju Amortizacija Energija Izazivači troškova: Broj časova rada Broj ljudi koje nadgleda Broj mehaničarskih časova Broj mašinskih časova 7 Kilowatt

Komparacija varijabilnih i fiksnih troškova Varijabilni troškovi mijenjaju se proporcionalno Sa promjenom u izazivaču troškova (OBIM PROIZVODNJE I PRODAJE). Fiksni troškovi se ne mijenjaju kada dođe do Promjene u izazivaču 8

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Troškovi – Pravila 1) O fiksnim troškovima misliti u ukupnom iznosu. 2) Ukupni fiksni troškovi se ne mijenjaju bez obzira koliko se mijenja obim aktivnosti nekog izazivača troškova. 3) Izuzetak npr: • Funkcionalni metod obračuna amortizacije 4) Misliti o varijabilnim troškovima po jedinici 5) Varijabilni troškovi po jedinici se ne mijenjaju bez obzira koliko se mijenja aktivnost nekog izazivača troška. Ukupni varijabilni troškovi se mijenjaju.

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Prihodi • Nadoknada fiksnih i varijabilnih troškova može se izvršiti samo ostvarenjem prihoda, odnosno realizacijom proizvoda. • Visina prihoda direktno zavisi od visine cijena i obima realizacije • Ukoliko su prodajne cijene veće od varijabilnih troškova po jedinici proizvoda preduzeće iz ostvarenih prihoda može nadoknaditi sve varijabilne troškove i da preostali iznos koristi za naknadu fiksnih troškova. Koliko će se nadoknaditi fiksnih troškova zavisi od: • Iznosa fiksnih troškova • Od razlike između prodajnih cijena i varijabilnih troškova po jedinici proizvoda, i • Obima realizacije

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit 1. Preduzeće prodajnom cijenom ne može da nadoknadi ni varijabilne troškove po jedinici proizvoda (preduzeće iskazuje gubitak i kontribucioni gubitak) 2. Ukolko, razlika između prodajne cijene i varijabilnih troškova po jedinici proizvoda nije dovoljno velika ili nije prodato dovoljno proizvoda, pa se ne mogu pokriti svi fiksni troškovi (preduzeće iskazuje gubitak, iznos kontribucionog dobitka manji je od iznosa fiksnih troškova) 3, Ukoliko je razlika između prodajne cijene i varijabilnih troškova po jedinici proizvoda dovoljno velika da se mogu pokriti svi fiksni troškovi (preduzeće ostvaruje dobitak, a iznos kontribucionog dobitka je veći od iznosa fiksnih troškova). . .

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit • Podrazumjeva utvrđivanje tzv. Prelomne tačke. • To je obim prodaje na kome su prihodi i troškovi jednaki, odnosno preduzeće posluje sa nultim dobitkom.

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Utvrđivanje prelomne tačke • Iz navedene definicije proizilazi da se prelomna tačka uvijek utvrđuje za: • Određeni vremenski period i može se iskazati: 1) u vrijednosnoj jedinici mjere (kao vrijednosni iznos) – prihoda 2) količinskoj jedinici mjere kao obim prodaje

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Prelomna tačka iskazana u vrijednosnim jedinicama PTv = FT x 100 / 100 - %VT • PTv – prelomna tačka u novčanim jedinicama • FT – fiksni troškovi • %VT – procentualno učešće varijabilnih troškova u prodajnoj cijeni ili ukupnim prihodima

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Prelomna tačka iskazana u količinskoj jedinici mjere PTk = FT / KDj • PTk – prelomna tačka u količinskoj jedinici mjere • FT – fiksni troškovi • KDj – kontribucioni dobitak po jedinici mjere, izračunava se kao razlika prodajne cijene i varijabilnih troškova po jedinici mjere

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Prelomna tačka iskazana u količinskoj jedinici mjere PTk = FT / KDj • u količinskoj jedinici mjere prelomna tačka, (PTk) se iskazuje, ako se proizvodi i prodaje samo jedna vrsta proizvoda, ili • Ako je u pitanju veći broj proizvoda, neophodan je uslov da postoji mogućnost da se ona iskaže u uslovnoj ekvivalentnoj jedinici.

Grafički prikaz PT Prelomna tačka 8, 000 jed ili $ 40, 000 p ku U o i tr n D 26. 000 i v o šk i d o h i r p ni p u k U C A Fiksni troškovi B 17

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Procedure Nacrtaj horizontalnu i vertikalnu osu • Odaberi neki nivo prodaje na primer 4, 000 jedinica i ucrtaj tačku A za ukupan prihod na tom nivou prodaje (4, 000 x $5= $20, 000) (nacrtaj liniju ukupnih prihoda od tačke O do tačke A) • Ucrtaj tačku B koja predstavlja fiksne troškove od $10, 000 • Fiksni troškovi su horizontalna linija koja ide iz tačke B • Ucrtaj tačku C koja predstavlja ukupne troškove na tom nivou aktivnosti – Varijabilni troškovi (4, 000 x $4 = $ 16, 000), – Dodaj fiksne troškove na varijabilne (10, 000+16, 000= $26, 000) – Ucrtaj liniju ukupnih troškova koja ide od tačke B – Nađi prelomnu tačku (D)

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Tehnika jednačine (prihodi – rashodi = dobitak) Prihodi od prodaje -Varijabilni troškovi = Kontribucioni dobitak (marža) -Fiksni troškovi = Nulti neto dobitak (prelomna tačka)

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Izračunavanje dana kada će PT biti dostignuta PTd = PTv x 365 / Pop PTd = PTk x 365 / Orop - PTd – dan kada će PT biti dostignuta - Pop – planirani prihod obračunskog perioda - Orop - Obim poslovanja pri kom se dostiže PT

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Uticaji promjena na PT • • Promjena prodajnih cijena Promjena iznosa fiksnih troškova Promjena varijabilnih troškova Promjena obima poslovanja

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Uticaji promjene prodajnih cijena na PT • Ako se prodajna cijena proizvoda poveća: -snižava se PT -snižava se dan dosezanja PT -povećava se stopa KD -povećava se stopa dobitka -povećava se marža sigurnosti

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Promjene u kontribucionoj marži • Prelomna tačka može biti na nižem nivou zbog promjene u kontribucionoj marži po jedinici (smanjenje varijabilnih troškova ili povećanje prodajnih cena) • Varijabilni troškovi po jedinici $ 3 • Kontribuciona marža = $5 -$3=$2 • Fiksni troškovi (početni nivo) = $10, 000 PT jedinice = $10, 000/ $2= 5, 000 jedinica • PT $ = $ 10, 000/Učešće KM u prodajnoj ceni = $10, 000/0. 4= $ 25, 000 • Odnos KM i prodajne cene = $2/$5=0. 4 ili 40%

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit • • Početne pretpostavke Prodajna cena = $5 Varijabilni troškovi= $4 Fiksni troškovi= $10, 000 Pretpostavke: – Nema promene u efikasnosti i produktivnosti – Broj proizvedenih jedinica jednak je broju prodatih jedinica (nema zaliha) – Linearni odnos troškova i prihoda u relevatnom rasponu aktivnosti – Svi troškovi su podeljeni na fiksne i varijabilne – Prodajni mix je konstantan

Ciljni dobitak Menadžeri koriste prelomnu Tačku kako bi obračunali obim Prodaje koji treba postići da bi Se ostvario ciljni dobitak. 26

Ciljni dobitak Tehnika kontribucione marže Ciljni obim prodaje u jedinicima= Fiksni troškovi +Ciljni dobitak Kontribuciona marža po jedinici 27

CVP analiza Analiza trošak-prihod-dobit Poslovni leveridž • Odnos fiksnih i varijabilnih troškova naziva se operativni ili poslovni leveridž. • U kompanijama koje imaju visoke fiksne troškove mali obim promene u prodaji dovodi do značajnog pada kontribucione marže i brža je mogućnost ulaska u zonu gubitka (nema dovoljno dobitka da se pokriju fiksni troškovi)

Kako se PT koristi ? Osnovni cilj menadžera je da kontroliše Troškove. To nije moguće postići bez Prelomne tačke. 29

Pitanja za diskusiju