INVESTIRANJE Doc dr Mirjana Oraanin Bijeljina 16 10

INVESTIRANJE Doc. dr Mirjana Orašanin Bijeljina, 16. 10. 2017.

Metode rasta i njihove implikacije na investicionu aktivnost preduzeća Opšti pojmovi o investicijama: - Akumulacija i investicije - Pojam i značaj investicija - Vrste investicija - Investicije sa stanovišta predmeta i oblika ulaganja: Realne investicije, Finansijske investicije, Kvazi finansijske investicije, Materijalna i finansijska aktiva, Tipovi finansijske aktive - Struktura investicija - Investiciona politika

Opšti pojmovi o investicijama Akumulacija i investicije q AKUMULACIJA ≠ INVESTICIJE - Kategorija raspodele DP i ND. - Porast DP i ND – pretpostavka za ostvarenje većeg nivoa akumulacije - Kategorija namjenske raspodjele DP i ND i dio ND namijenjen proširenoj reprodukciji

SREDSTVA INVESTICIJE IZVORI AKUMULACIJA FINANSIJSKI REZULTAT INVESTICIJE > AKUMULACIJE! ZAŠTO? AKUMULACIJA KREDITI DRUGI IZVORI

Akumulacija - Kategorija namjenske raspodjele ND, Investicije - kategorija njene finalne konačne upotrebe - Najvažniji, ali ne i jedini izvor investicija - Investicije predstavljaju upotrebu akumulacije - Investicije, po veličini, premašuju akumulaciju - Drugi izvori za investicije: Krediti, direktne investicije, lizing, zajednička ulaganja

Pojam i značaj investicija • INVESTICIJE - lat. Riječ: Investitio – Ulaganje kapitala u neki unosan posao ili preduzeće § MAKRO: determinanta privrednog razvoja § MIKRO: determinanta razvoja korporacija § Nezaobilazan element svake ekonomske politike § Neophodan uslov za ostvarenje progresa

DEFINICIJE INVESTICIJA § Dio tekućeg društvenog proizvoda uložen u sredstva za rad, bilo za zamjenu utrošenih ili dotrajalih sredstava ili za stvaranje novih sredstava za rad § Deo društvenog proizvoda koji se nije utrošio u procesu njegove konačne raspodjele i upotrebe, nego je upotrijebljen za zamjenu istrošenih i dotrajalih i za gradnju novih kapaciteta § Odricanje od potrošnje danas za koristi u budućnosti. . .

• Investicije sadrže 4 osnovna elementa: § subjekt koji investira § objekt u koji se investira § cijenu odricanja od potrošnje » (kamatna stopa) § cenu nade (diskontna stopa)

• Investicije podrazumijevaju sadašnja ulaganja koja se vrše u realna proizvodna dobra radi dobijanja određenih efekata u budućnosti i na taj način povećanje ukupne vrijednosti preduzeća • Važan elemenat: vrijeme • Od ideje, preko donošenja odluka i realizacije investicije, do njene eksploatacije koja treba da donese određenu korist • Dužina vremena investiranja i rizik da se ne ostvare očekivane koristi, odnosno neizvjesnost ostvarenja očekivanih koristi su u korelaciji. • Duže vrijeme investiranja = veća neizvjesnost

• Investicije u užem smislu: a) Novčana sredstva koja se ulažu u određena proizvodna dobra b) Proces transformacije novčanih sredstava u proizvodna dobra, odnosno proces ulaganja u proizvodna dobra, i c) Predmet (proizvodno dobro) u koje se investira, i koje se dobija kao rezultat procesa investiranja

• Investicije u širem smislu: § ulaganje u osnovna sredstva » objekte, opremu, postrojenja, instalacije, uređaje. . . § u obrtna sredstva § u HOV § u naučna istraživanja § u patente licence i sl. § u razvoj trgovačke mreže itd § u obuku kadrova

• Teorijski Investicije podrazumevaju: q Investicionu teoriju profita (osnovni cilj-profit) q teorija akceleracije (Δ proizvodnja / Δ stepen iskorišćenosti ) • Nedostaci ovih teorija (statičan karakter i kratkoročno posmatranje; privredni bum- u periodu recesije zbog postojanja viška kapaciteta može doći do usporavanja investicija) • Značaj investicija: q q q kontinuitet proizvodnje proširena reprodukcija (podizanje pr. kapaciteta na viši nivo) privredna stabilnost poželjna stopa privrednog rasta Uslovi za rekonstrukciju svih grana privrede

Vrste investicija • Prema nameni: q PRIVREDNE I § osnovna sredstva NEPRIVREDNE zdravstvo, školstvo… § obrtna sredstva - Investicijama u OS se povećava fizički obim i vrijednost sredstava, a investicijama u obrtna sredstva se iskazuje vrijednost predemeta rada - Podjela na makroaspekta

• Prema izvoru sredstava za investiranje: q NETO INVESTICIJE (potiču iz ND, tj. Izvor je akumulacija) § Ni = A k q BRUTO INVESTICIJE (ukupna ulaganja u osnovne fondove, tj. sredstva i njihov izvor je akumulacija i amortizacija – iz novostvorene i prenesene vrijednosti) § Bi = A k + A m q NOVE INVESTICIJE (kategorija raspodjele novog proizvoda za proširenu reprodukciju i njihov izvor je akumulacija i akumulirana amortizacija umanjeni za troškove zamjene) § N = Ak + Am – Z (zamena) Nove investicije = neto investicijama ukoliko je cijela amortizacija potrošena na zamjenu OS.

• Prema obimu proizvodnje po stanovniku: q DEMOGRAFSKE I EKONOMSKE » Minimalni dio investicija koji je potrebno ulagati s obzirom na prirodni priraštaj stanovnika da bi se veličina ND, odnosno BDP po stanovnikiu ostala nepromijenjena » Obezbjeđuju porat DP, odnosno ND per capita • Prema tehničkoj strukturi: q Investicije u građevinske objekte, opremu i ostalo << (opšti uslovi za proizvodnju; vrijednost mašina, alata – uvećanje proizvodnog potencijala kapaciteta; višegodišnji zasadi u poljoprivredi, licence, obrazovanje kadrova)

• Prema društvenoj reprodukciji: q. Bruto privredne investicije ( sadrže neto fiksne investicije i amortizaciju; predstavljaju ukupna društvena ulaganja kako za održavanje i obnavljanje starih objekata, tako i za podizanje novih) i q Neto fiksne investicije (neposredno potiču iz ND i jednake su akumulaciji umanjenoj za ulaganja u zalihe) • Prema predmetu ulaganja: Kapitalne investicije (investiranje u projekte) Portfolio investicije (investiranje u HOV na finansijskom tržištu)

Prema načinu ulaganja i ostvarenju efekata: 1. Ulaganja u jednom trenutku (jednokratna) E t 0 tn I (drvo, vino) 2. Kontinuelna (višekratna) ulaganja – efekti u jednom trenutku E t 0 I 0 t 1 t 2 I 1 tm I 2 Im (industrijski procesi) 3. Ulaganja u jednom trenutku – Efekti kontinuelni E 1 E 2 t 0 t 1 I 0 t 2 En tn (Mašine, oprema)

• Prema tehničkoj strukturi: q Investicije u građevinske objekte (izgradnja noivih, rekonstrukcija i proširenje postojećih) q Investicije u opremu (mašine, postrojenja, instalacije) q. Ostalo (studije i istraživanja, priprema i obuka kadrova i dr. ) • 1. 2. 3. Prema motivaciji za investiranje: Investicije za zamjenu dotrajale i zastarjele opreme novom Investicije za proširenje radi zadovoljavanja porasta tražnje Investicije za modernizaciju da bi se smanjilin nproizvodni troškovi uvođenjem nove opreme i poboljšao kvalitet postoječih proizvoda 4. Strategijske investicije, da bi se smanjio rizik preduzeća koji stvara tehnološki proces i konkurencija

INVESTICIJE SA STANOVIŠTA PREDMETA I OBLIKA ULOGA q REALNE INVESTICIJE q FINANSIJSKE INVESTICIJE q KVAZI FINANSIJSKE INVESTICIJE (nekretnine) q MATERIJALNA I FINANSIJSKA AKTIVA q TIPOVI FINANSIJSKE AKTIVE (obv, ak, derivati)

Realne investicije - Ulaganje u opipljivu materijalnu imovinu, opremu, mašine. . . - Ali i u neopipljivu imovinu, patenti, licence, goodwill. . - Namjena produktivno korištenje za obavljanje određenih poslovnih aktivnosti - Ocjena finansijske efikasnosti je složenja zbog teškoća pri vrednovanju veličine realnih investicija i njihovih prinosa Finansijske investicije - Ulaganje u finansijsku imovinu, akcije, obveznice. . i dr. HOV - Visok stepen likvidnosti; laka identifikacija veličine investicije i njenih prinosa - Veličina finansijske investicije = trćišna cijena finansijskog instrumenta u trenutku kupovine - Prinosi: divende, kamate i dr. . . - Kapitalna dobit

Kvazi finansijske investicije - Ulaganje u utržive oblike imovine, nekretnine, zlato, srebro, plemeniti metali - Imaju sve karakteristike finansijske investicije - Osim ukoliko se koriste u proizvodne poslovne djelatnosti Materijalna i finansijska aktiva - Materijalna aktiva: materijalno bogatstvo, proizvodni kapaciteti, zemlja, objekti, mašine, infrastruktura - Korisi se za proizvodnju roba i usluga - Finansijska aktiva: HOV, akcije, obveznice. . . - Komad papira ili elektronski zapis. . - Ne doprinose proizvodnim kapacitetima privrede, već sredstvo pomoću kojeg pojedinci polažu pravo na materijalnu aktivu - Materijalna aktiva stvara neto prihod u privredi, a finansijska aktiva određuje raspodjelu prihoda ili bogatstva među investitorima

Tipovi finansijske aktive - Finansijska aktiva koja donosi fiksni prihod (obveznice, trezorski zapisi, bankarski depozitni certifikati; kamata, rizik. . . ) - Akcije (vlasnički udio, dividenda, kapitalna dobit, uspješnost poslovanja preduzeća) - Finansijski derivati (izvedene HOV, smanjenje rizika, prenošenje rizika na druge investitore, opcije, terminski ugovori: fjučersi, svopovi. . . , špekulativna investiciona pozicija)

Struktura investicija - Dinamika rasta i razvoja privrede zavisi od usklađene kompozicije i strukture investicija - Izbor investicija, sa dva aspekta: 1. Makroekonomski nivo: raspored investicija na nivou privrede između pojedinih grana i djelatnosti i njihov regionalni razmještaj po principu ravnomjernog regionalnog razvoja 2. Izbor investicije, tj. formiranje strukture investicije: određena vrsta proizvodnje, izbor odrešenih investicionih alternativa na nivou preduzeća

q GLOBALNA EKONOMSKA STRUKTURA INVESTICIJA (raspodjelom investicionih sredstava na nivou privrede, po privrednim sektorima i granama, po privrednim djelatnostima; ciljevi ekonomskog razvoja se postižu adekvatnom alokacijom investicija na one proizvodne sektore privrede koji daju najveći podsticaj razvoju; komparativne prednosti; ravnomjeran regionalni razvoj) q TEHNIČKA STRUKTURA INVESTICIJA (zavisi od nivoa razvoja i razvojnih ciljeva; zemlje na nićem nivou razvoja više investiraju u izgradnju građevinskih objekata; viši nivo razvoja povlaši za sobom investicije u tehnološki progres) q REPRODUKTIVNA STRUKTURA INVESTICIJA (zasniva se na učešću određenih izvora investicija u njihovoj reprodukciji; Izvori: ND, inostrana sredstva – izvor za proširenu reprodukciju i amortizacija – izvor za zamjenu)

Investiciona politika • Investiciona politika je dio razvojne politike koja definiše • kritrijume i modele ulaganja • Osnovna načela investicione politike: q Načelo proporcionalnog razvoja privrede q --//-- prioriteta proizvodnje i potrošnje q --//-- stalnog povećanja životnog standarda…

Osnovna načela investicione politike: q Usklađenost sa osnovnim ciljevima društva kao cjeline q Usklađenost sa osnovnim ciljevima preduzeća q Potpuna konzistentnost sa razvojnom politikom preduzeća q. Istraživanje kao osnova za vošenje investicione politike q. Objektivnost u odlučivanju o najpovoljnijim investicionim rješenjima q. Usklađenost sa politikom rasta životnog standarda

Faktori koji određuju investicionu politiku: • • • Tržište, Nauka i tehnologija, Kadrovske i finansijske mogućnosti preduzeća, Institucionalni uslovi i Organizacione mogućnosti preduzeća

Pitanja za diskusiju 1. Povucite paralelu između pojmova akumulacija i investicije. 2. Navedite osnovne elemente investicija? 3. Šta obuhvataju investicije u širem smislu? 4. U čemu se ogleda značaj investicija? 5. Podjela investicija prema namjeni? 6. Objasnite podjelu investicija prema izvoru? 7. Podsjela prema obimu proizvodnjeper capita? 8. Podjela prema tehničkoj strukturi? 9. Podjela prema predmetu ulaganja? 10. Podjela prema kriterijumu namjene sa mikroekonomskog aspekta?

Pitanja za diskusiju 11. Podjela investicija prema kriteijumu ulaganja sredstava i ostvarenja efekata? 12. Objasnite realne investicije? 13. Objasnite finansijske investicije? 14. Objasnite kvazi finansijske investicije? 15. Razlika između materijalne i finansijske aktive? 16. Definišite materijalnu aktivu? 17. Definišite finansijsku aktivu? 18. Struktura investicija? 19. Definišite investicionu politiku?