Psychologiczne mechanizmy uzalenienia Pi etapw w rozwoju psychoanalizy

Psychologiczne mechanizmy uzależnienia

Pięć etapów w rozwoju psychoanalizy - Przyczyną nerwicy są usunięte do nieświadomości, czyli pozornie zapomniane, traumatyczne wspomnienia połączone z dużym ładunkiem emocjonalnym. Leczenie to odkrywanie wspomnień. - Nieświadomość to m. in. pochodne wypartych, sfrustrowanych potrzeb i emocji. Leczenie to ich uświadamianie, tzn. przepracowanie mechanizmów obronnych – usuwanie za pomocą nowej interpretacji obron i oporów. - Usuwanie przeniesień w relacji do terapeuty. - Zmiany psychiczne są wynikiem niedojrzałości, słabości i złego rozwoju ego i/lub superego. Leczenie to analiza konfliktów ego/superego z id. - Zjawisko przeciprzeniesienia.

Każdy człowiek stosuje określone strategie zaradcze.

Vaillant – cztery poziomy dojrzałości mechanizmów obronnych. • Poziom I – najmniej dojrzały, polega na całkowitym odrzuceniu lub wymyślaniu rzeczywistości (zaprzeczanie, projekcja urojeniowa), • Poziom II – mechanizmy dojrzalsze – hipochondria i zachowania bierno-agresywne (zachowania acting-out). • Poziom III – intelektualizacja, izolacja, wyparcie, przemieszczenie. • Poziom IV – sublimacja (altruizm, humor, świadome tłumienie lub odraczanie gratyfikacji i impulsów). • Im dojrzalsze mechanizmy obronne, tym lepsze radzenie sobie w życiu. Ich cel to łagodzenie napięcia, niepokoju, poczucia zagrożenia i lęku.

Picie/ćpanie zmienia • Picie i ćpanie zmienia funkcjonowanie psychologiczne każdego człowieka. • Wpływa na jego sferę: - Emocjonalną - Poznawczą - Wolitywną

Mechanizmy uzależnienia są odpowiedzialne za: • Brak zdolności do skutecznego zapanowania nad piciem (słaba samokontrola), • Występowanie głodu alkoholowego, • Postępujące samozniszczenie alkoholika, • Koncentrację na zażywaniu pomimo destrukcji, • Uszkodzenie kontaktów społecznych pacjenta, • Gotowość do naruszania norm o ile stoją w konflikcie do potrzeby picia.

Co aktywizuje mechanizmy? • Psychologiczne mechanizmy uzależnienia tworzą całościowy system nałogowego funkcjonowania ukierunkowanego na samozniszczenie biologiczne i psychiczne. • Są aktywizowane przez: - przykre stany emocjonalne, stres, - pozytywne oczekiwania wobec picia. • Uruchamiają je w szczególności: - zaburzenia somatyczne i choroby psychiczne, - problemy osobiste, - czynniki środowiskowe, - deficyty umiejętności życiowych, - destrukcyjna orientacja życiowa.

Rozwój emocjonalny • Zmiany ilościowe i jakościowe • Interioryzacja źródeł emocji (zewnętrzne – wewnętrzne /oczekiwania, wyobrażenia, schematy poznawcze/) • Różnicowanie się reakcji emocjonalnych • Wzrost trwałości emocji i powstawanie uczuć • Wzrost samokontroli - Wzrost świadomości emocji - Dostosowanie ekspresji do wymagań społecznych - Względne zmniejszenie się wpływu emocji na działanie

Emocje a uczucie • Uczucie – względnie stały stosunek emocjonalny do określonego obiektu • Emocja – aktualny stosunek do czegoś

Uczucia wyższe • • Uczucia moralne Uczucia estetyczne Uczucia społeczne Uczucia poznawcze • Rozwój myślenia ma wpływ na wzrost procesu samokontroli emocjonalnej.

Dojrzałość emocjonalna • Dojrzałość emocjonalna to: • Bogaty i zróżnicowany repertuar emocji i uczuć wyższych • Możliwość świadomego ich przeżywania i kontrolowania • Zdolność do decydowania o ekspresji emocji

Zaburzenia regulacji emocjonalnej • Podstawowym i naturalnym źródłem stanów emocjonalnych są konkretne sytuacje życiowe i własna aktywność człowieka. • Każdy człowieka dąży do uzyskania pozytywnego bilansu emocjonalnego (dużo przyjemności, mało przykrości). Poszukuje sytuacji przyjemnych a unika nieprzyjemnych. • Daje to człowiekowi poczucie tożsamości i poczucie realności życia. • Uczucia to informacje na temat tego, co dla człowieka dobre, a co nie. • Istnieje jednak sztuczna droga ulepszania swoich stanów psychicznych. • Od jakiegoś momentu picie/ćpanie staje się podstawowym wzorem wpływania na stan własnych uczuć i zastępuje realistyczny kontakt ze światem, stąd wizja rozstania się z alkoholem jest bardzo zagrażająca i nie do przyjęcia. • Oczekiwania wobec picia stają się silniejsze niż oczekiwania wobec rzeczywistości.

• Alkohol jest depresantem, a jego działanie polega początkowo na hamowaniu, a później tłumieniu i uśmierzaniu. Z czasem dominującą rolę w związku z piciem odgrywają mechanizmy tłumiącouśmierzające (ból i cierpienie). • Potęgowanie przyjemności i hamownie przykrości to źródła pozytywnych doznań dla człowieka.

I Faza Norma Ból ---------------/--------------------Euforia III Faza Norma Ból -----/-------------------------------Euforia

System nałogowego regulowania uczuć • • Alkohol uszkadza ośrodek przyjemności, ponieważ utrudnia człowiekowi korzystanie z bezpośrednich źródeł przyjemności. Alkohol uszkadza wrodzoną skłonność do poszukiwania naturalnych źródeł przyjemności (zaniedbywanie alternatywnych do alkoholu źródeł przyjemności) i staje się podstawowym źródłem przyjemności. Alkohol działa tłumiąco na ośrodek bólu, dlatego przykre emocje uruchamiają poszukiwanie alkoholu (uszkodzenie instynktu samozachowawczego, zanik reakcji awersyjnych). Alkohol zamienia w ten sposób stany przykre w przyjemne. Czasami heroizm w życiu. Wytrzymam pomimo tego, że mnie boli, że już nie mam sił. Wytrzymam po to, aby przetrwać. W uzależnieniach jest zupełnie inaczej. Bolesny stan jest traktowany jako zapowiedź przyjemnej ulgi, jaka nastąpi po wypiciu alkoholu. Po wypiciu alkoholu człowiek doświadcza szybkiego przeskoczenia z bólu w uczucie przyjemności. Sprzyja temu lęk i strach, że nie wytrzyma się dłużej tego cierpienia. Z jednej strony panika, a z drugiej pokusa ulgi – to głód alkoholowy. Alkohol staje się głównym źródłem uczuć. Rozwija się nastawienie na wywołanie w sobie intensywnych i natychmiastowych zmian emocjonalnych. Monotonia emocjonalna staje się trudna do zniesienia. Stąd sięganie nawet po alkohole niekonsumpcyjne. Spada odporność na cierpienie.

Skutki dla pacjenta • Przestaję szukać rozwiązań dla moich problemów • Przestaję szukać innych poza alkoholem źródeł przyjemności • Spada moja odporność na cierpienie • Spada ilość przyjemności • Pojawia się coraz więcej cierpienia

Zniekształcenie procesów poznawczych • Nasza wizja świata jest zbudowana nie tylko w oparciu o fakty, ale również w oparciu o nasze o nich wyobrażenia i interpretacje. • Mają na to wpływ nasze obawy, pragnienia. • Pomaga to nam czasem nie dostrzegać przykrych spraw, a dostrzegać to, czego pragniemy. • Narastanie zniekształceń poznawczych stanowi centralny fakt uzależniania się. • Zniekształcenia poznawcze obejmują nie tylko to, co człowiek myśli, ale też to, co widzi i słyszy. • Ten tzw. system iluzji i zaprzeczenia obejmuje w coraz większym stopniu procesy spostrzegania i myślenia.

Typowe formy aktywności systemu iluzji i zaprzeczenia - Tendencyjne poprawianie przeszłości (zaprzeczenia, zniekształcenia wspomnień) - Izolacja od kłopotliwej teraźniejszości (zaburzenia percepcji) - Uciekanie w przyszłość (planowanie bezpiecznego picia, przewidywanie wypadków i załamań) - Unikanie odpowiedzialności (manipulacje interpersonalne) - Zabiegi magiczne (magiczne rytuały)

Formy zaprzeczenia • • Proste zaprzeczenie Minimalizowanie Obwinianie Racjonalizowanie Intelektualizowanie Odwracanie uwagi Fantazjowanie Koloryzowanie wspomnień • Marzeniowe planowanie

picie Konsekwencje/powody picie

Skutki • Powstawanie złudzeń na temat własnego funkcjonowania. • Funkcja tego systemu to przeszkodzenie osobie uzależnionej w uświadomieniu sobie faktu uzależnienia i ukrywaniu go przed innymi, uniemożliwia dostrzeżenie jak alkohol niszczy życie. • Zaburzone myślenie przyczynowo-skutkowe. • Dysonans poznawczy – konflikt: odrzucić picie albo rzeczywistość.

Co to jest świadomość? • Świadomość jest stopniowalna, tzn. nie mówimy o świadomości w ogóle, ale raczej o całym spektrum jej stanów. • Na jednym końcu mamy tzw. stan czuwania, a następnie kolejno stany coraz niższej świadomości – senność, drzemkę, głęboki sen aż do śpiączki. • W strumieniu świadomości można wyróżnić dwa aspekty: • tło • doznania bieżące.

Tło to: • • poczucie odrębności jako osoby świadomość własnego ciała poczucie miejsca w przestrzeni i czasie poczucie sprawowania kontroli nad własnym ciałem i umysłem • poczucie realności otaczającego nas świata • odróżnianie rzeczywistości od urojeń

Doznania bieżące to: • • konkretne procesy psychiczne tj. odbieranie wrażeń i spostrzeganie myślenie zapamiętywanie przeżywanie emocji, uczuć i potrzeb życzenia, zamierzenia i akty woli uwaga

Struktura Ja • Psychologiczne funkcjonowanie człowieka koncentruje się wokół struktury Ja, obrazu własnej osoby. • System Ja jest centralnym elementem osobowości i spełnia podstawowe funkcje samoregulacyjne związane z podejmowaniem decyzji i dokonywaniem wyborów.

Picie powoduje: - Głęboką zmianę stanu świadomości i tożsamości, - Negatywne reakcje otoczenia, kary i sankcje moralne, - Unikanie odpowiedzialności i iluzoryczne poczucie mocy i kontroli

• Ludzie piją, by poczuć się kimś innym, uwolnić się od ograniczeń. • Alkohol, narkotyki potrafią „rozproszyć” tożsamość człowieka. • W miarę picia staje się ona coraz mniej zwarta, a tym samym coraz mniej skuteczna w radzeniu sobie z sobą samym i z życiem.

Mechanizm rozpraszania i rozdwajania Ja • W okresach abstynencji kształtuje się negatywna wizja własnej osoby (skutek negatywnych konsekwencji picia i reakcji otoczenia). • Pojawiają się negatywne uczucia i stany takie jak: wstyd, poczucie winy, poniżenia, które przekształcają się w pragnienie picia. • Coraz większa polaryzacja na skutek intensywnych doświadczeń związanych z piciem i funkcjonowaniem w okresie abstynencji. • Odmienne funkcjonowanie w trzech stanach: pijany, trzeźwy i na kacu. • Umiejętności i wzory nabyte w stanie nietrzeźwości nie przenoszą się na stan trzeźwości i odwrotnie. • Wahanie się pomiędzy krańcowo odmiennymi wersjami Ja przyczynia się do dezintegracji Ja.

• Ważny aspekt systemu Ja to wartościowanie własnej osoby (samoocena, poczucie własnej wartości). • To zawsze wypadkowa ocen innych osób i samookreślania się. • Picie prowadzi do bardzo negatywnej oceny samego siebie. • U osoby uzależnionej pojawia się jednak „naturalna” potrzeba dowartościowania własnej osoby, neutralizowania negatywnych ocen. „Poradzę sobie sam” • Temu służą fantazje alkoholowe, pozytywne wizje na temat swojej osoby, która jest niedoceniana przez innych.

• • Negowanie związku między własnym piciem a szkodami uniemożliwia zmianę i odzyskanie samokontroli. Osoba uzależniona usuwa za pomocą alkoholu przykre stany emocjonalne i uzyskuje w ten sposób złudne poczucie kontroli nad własnym życiem. Poczucie szerokich możliwości towarzyszy jej szczególnie w stanie nietrzeźwości. Próby kontrolowania picia służą utrzymaniu złudzenia o możliwości kontroli w życiu. Skrajne doświadczenia własnej osoby przeszkadzają w odpowiedzi na pytanie „Kim i jaki jestem? ”. System Ja przestał pełnić funkcję ośrodka konsekwentnie sterującego postępowaniem. Nie mogąc znaleźć pozytywów w swoim życiu alkoholik zaczyna się chlubić swoim upadkiem. Chce imponować sobie i innym głębią własnego upadku. Przekształca zło w dobro, a bezsilność w moc. Fantazje, wyobrażenia to główne terytorium, na którym osoba uzależniona zaspokaja wiele swoich pragnień, ambicji i dążeń. Większość zmagań o utrzymanie poczucia mocy rozgrywa się w świecie iluzji i magicznych wyobrażeń na temat własnego Ja. Jedynie jedna walka jest realna – walka o utrzymanie wymykającej się kontroli nad alkoholem i skutkami picia. Alkoholik szuka reguły, która pozwoli mu kontrolować picie.

• Okrywam, że za pomocą alkoholu mogę wpływać na moje myślenie. Ale kiedy przestaję pić i nie mogą pić z różnych powodów, jest pytanie, jak mogą zmienić myślenie o sobie: • przez nasilenie kontroli, • wyszukiwanie niedoskonałości u innych ludzi, • poczucie wyjątkowości, • próby kontrolowania picia.

Skutki • Rozluźnienie się granic struktury Ja. • Powstanie biegunowo odmiennych wyobrażeń na temat własnej osoby, co uniemożliwia skuteczne kierowanie sobą. • Kontrola na stanem własnych emocji staje się podstawowym źródłem mocy, a panowanie nad alkoholem staje się ostatnią formą obrony poczucia mocy. • Próba ratowania się przed upadkiem przez subiektywne wywyższanie się. • Obrona przed innymi staje się źródłem mocy.

• Wszystkie te mechanizmy nazywamy psychologicznymi mechanizmami uzależnienia. • Mamy do czynienie z człowiekiem, który: - chce pić - nie widzi skutków picia - myśli, że poradzi sobie sam