www travma org YANIK VE DONUK Ulusal Travma

www. travma. org YANIK VE DONUK Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org 1 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org AMAÇLAR § § Yanık sebebine uygun girişimin yönlendirilebilmesi, Olası komplikasyonların ön görülebilmesi, Kritik yaralının belirlenebilmesi, Uygun merkeze nakledilebilmesi. 2 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Yanmak § Dokuların absorbe edebileceğinin üzerinde enerji ile karşılaşması. § Sistemik hastalık (Deri, akciğer, böbrek, immun sistem. . ) § Fizik-psişik-ekonomik travma (çok ağrılı, en eski. . . ) § Birçok branş (cerrahi, plastik, mikrobiyoloji, hemşire. . . ) § Korunma, Eğitim. . . (En etkin tedavi yanmamaktır. ) 3 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Mortalite ve Morbidite § § Yaş Yandaş yaralanma ve hastalıklar Yanığın ciddiyeti Cerrahi müdahalelerin yerinde ve zamanında yapılması § Resüsitasyon kurallarının uygulanması ve uygun tedavi ortamının temini 4 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Muayene A. Anamnez – Etken – Yaralanma zamanı, kurtarılma biçimi – Özgeçmiş, alerji v. b. – 1. , 2. ve 3. derece yanıklar 5 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org B. Yanığın Derinliği 1. Epidermis’te açık kırmızı yara, eritem ve hafif ödem. Ayaktan tedavi uygulanır. 2. Epidermis ve dermis’in bir kısmını tutar (büller var). Pansumanla tedavi 3. Tüm deri katları yanmıştır. Eskar ve ağrısız. Debridman ve greftleme uygulanır. 6 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org II. Derece (Derin ve Yüzeyel) 7 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org C- Yanığın Genişliği %9 %9 % 4, 5 % 4, 5 Baş ve Kollar % 9, Gövde, Sırt ve Bacaklar % 18 8 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Yanık Yüzdesi Wallace'ın 9'lar kuralı: Baş: %9, Kol: %9, Bacak: %18, Gövde ön: %18, Gövde arka: %18, Perine: %1 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK) 9

www. travma. org Fizyopatoloji § Ödem-ŞOK § Solunum ve kalp yetmezliği § Metabolizma § Eritrosit kaybı § Paralitik ileus 10 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Ödem § Kısa süreli geçici lokal vazokonstrüksiyon § Lokal iskemi § Tüm vücutta vazodilatasyon (bunun sonucunda rölatif oligemi ve periferik dolaşım yetmezliği) § Genel mikrosirkülasyondan interstisyel boşluğa sıvı ve protein sızması 11 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Ödem § Ozmotik yansıma katsayısı § İnterstisyel hidrostatik basınç § Plazma kolloid basıncı § Kapiller filtrasyon katsayısı § Kapiller basınç § İnterstisyel kolloid basınç 12 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Paralitik İleus § %25 yanıkta elektrolit bozukluğu sonucu gastrik dilatasyon, kusma ve aspirasyon gelişebilir. § Nazogastrik dekompresyon uygulanır ve ortalama 1 -2 gün oral gıda verilmez. 13 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Yanık Tipleri 1. Termal (Alev, haşlanma, donma) Konveksiyon, radyasyon, doğrudan temasla. Hücresel yaralanma veya progresif dermal iskemidir. Protein denatürasyonu ve koagülasyon nekrozu 2. İnhalasyon 3. Elektrik 4. Kimyasal Yanıklar 14 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Güneş Yanığı (Ultraviyole Işını) § Güneşe maruz kalan ciltte oluşan açık kırmızı renk, ödem. § Ağrı, bulantı, ateş ve üşüme-titremede güneş çarpması. § 280 -320 nm dalga boyu UVB: Güneş yanıkları. § 320 -400 nm UVA: Bronzlaşma, erken yaşlanma, göz hasarı § Her ikisi birden cilt kanseri. § Etkilenme; cilt rengi, mevsim, saat ve süreye bağlı. 15 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Güneş Yanığı § Kum, su ve kar ışınları yansıtarak yoğunluğu arttırır. § Uzun kollu giysi, geniş kenarlı şapka, güneş gözlüğü § Koruyucu krem UV radyasyonuna karşı fiziksel ve kimyasal bariyer oluşturlar. Açık tenli 30, buğday tenli en az 20 koruma faktörlü kremi 2 mm ve güneşe çıkmadan 30 dak önce sürmeli, 3 saatte bir yenilemeli. 16 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Resüsitasyon § § A, B, C, D, E, F, G Servikal travma…atel Ajan derhal uzaklaştırılmalı. Elbise ve takıları çıkar. Yara serum fizyolojik veya akan musluk suyu ile yıkanır. § Yanık yarasına buz veya buzlu su uygulanmaz. § Damar yolu sağlanır. 17 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Stabilizasyon A. Havayolu B. Solunum C. Dolaşım D. Takı (yüzük, bilezik, v. s. ) çıkarılmalı Sirküler yanıklarda: Eskarotomi-Fasyotomi 18 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org E. Fizik muayene F. Laboratuvar – Kan – İdrar – Radyoloji – EKG G. Kateterizasyon – Nazogastrik – İdrar sondası – Santral venöz basınç kateteri 19 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org H. Analjezi ve sedasyon I. Antibiyotik verilmesi J. Yara bakımı K. Takip formu 20 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Minör yanık: % 2’nin altında 3 o yanık % 10’un altındaki 2 o yanık: Ayaktan tedavi Orta yanık % 2 -10 arası 3 o yanık veya % 10 -25 arası 2 o yanık: Hastanın durumuna ve yaşına göre karar verilir. Majör Yanık: % 10’dan fazla 3 o yanık veya % 25’den fazla 2 o yanık: Hastane tedavisi Diğer: El, yüz, perine bölgesi yanıkları, inhalasyon hasarlı yanık, elektrik, kimyasal madde ve radyasyon yanıkları: Yüzdesine bakılmaksızın hastane tedavisi 21 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Minör Yanıklarda Tedavi § Ağrı kesici, bol sıvı gıda § Pansuman + Antibiyotikli yanık kremi § Sistemik profilaktik antibiyotik gereksiz § Tetanoz profilaksisi 22 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Parkland (Modifiye Baxter) Formülü İlk 24 saat § 4 x kg x % = Kristalloid (Laktatlı ringer şekersiz) § % 50’den fazla yanmış ise % 50 olarak hesapla § Yarısı 8 saatte, kalanı 16 saatte İkinci 24 saat § 2 x kg x %: § 1. 5 x kg x % = Kristalloid (Dekstroz-Na. Cl) § 0. 5 x kg x % = Kolloid (TDP, Human albumin…) 23 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org İlk 48 Saat Sonrası Sıvı Resüsitasyonu § Buharlaşma yoluyla kaybedilen sıvı § (25 x % yanık x m 2 vücut yüzeyi) § Nazogastrik kayıp § Bir gün önceki günlük idrar çıkışı § Toplam günlük sıvı resüsitasyonunu oluşturur § İlk 48 saatte glikojen depoları tükendiğinden ve ileri miktarda sodyum kaybı olduğundan %5 Dextroz Na. Cl solüsyonları 24 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Sıvı Daha az Daha fazla § 2 yaş altı § Yüksek voltajlı elektrik § 50 yaş üstü § Kardiyopulmoner hast. § Böbrek yetmezliği yanıkları § İnhalasyon § Resüsitasyonun geciktiği hastalar § Alkollüler 25 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Yara Örtüsü gggggg 26 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Özel Yanıklar A. Kimyasal B. Elektrik C. İnhalasyon yanıkları 27 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org İnhalasyon (Solunum) § § § § Siyah balgam Yüz boyun yanıkları Yüz kıllarında tütsülenme Farenkste enflamasyon Bilinç bozulma hikayesi Kapalı ortamda yangın Patlamalar CO zehirlenmesi 28 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org İnhalasyon § Trakeostomi/entübasyon § Baş - boyunda ödemi azaltmak için 30 derece yarı oturur pozisyon § Solunum yollarındaki sekresyonun temizlenmesi için nemlendirilmiş O 2 (5 -10 lt/dk) § Profilaktik sistemik antibiyotik ve steroid kullanımı gereksizdir. § Bronkospazmı önlemek için metaprotorenol gibi betasempatomimetikler inhalasyon yoluyla verilir. 29 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org İnhalasyonda CO Zehirlenmesi 30 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Kimyasal Yanık § Yaralanmanın derecesi ve yaygınlığı yakıcı ajanın sıcaklık derecesi ve büyüklüğü ile maruz kalma süresine bağlıdır. § Alkali yanıklarında 60 dak. , asit yanıklarında 30 dk. ılık SF veya çeşme suyu ile yıkanmalıdır. § Alkali, asit ve diğer kostik maddelerle ıslanan elbiseler derhal çıkarılmalıdır. § Gözler etkilendiğinde hemen su ile irrige edilmelidir. § Yanık fosforla olduğunda yara hemen ıslatılmış kumaşla örtülmelidir. 31 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Elektrik Yanıkları • % 5 -10’unda görülür. • Ark veya temas yanıkları olarak ikiye ayrılır. Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK) 32

www. travma. org Eskarotomi-Fasyotomi 33 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Yüksek Voltaj-Yıldırım 34 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Elektrik Yanıklarında Tedavi § İdrar rengi normal % 0. 9 Na. Cl ile idrar 0, 5 -1 ml/kg §İdrar rengi kırmızı (Myoglobulinüri) % 20 Mannitol ve 44 m. Eq Na. HCO 3 ile ozmotik diürez sağlanır. § EKG. . ventriküler fibrilasyon. . . § Eskarotomi, fasyotomi 35 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Transfer Kriterleri § 10 yaşından küçük, 50 yaşından büyük § % 10’ dan fazla II. derece çocuk § % 30’dan fazla II. derece erişkin § % 5’den fazla III. derece § % 20’den fazla II. derece ve yer III. derece 36 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org § Yüz, göz, kulak, el, ayak, eklem, perine veya genital bölge § Elektrik, kimyasal, inhalasyon yanıkları § Yandaş hastalık (travma, diyabet, üremi, v. s. ) 37 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Yanık Komplikasyonları 1. Enfeksiyonlar (yara, solunum, idrar, kateter, sepsis. . . ) 2. Süpüratif tromboflebit 3. Curling, Marjolin ülseri ggggg g 4. Kontraktür 38 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Donma § Soğuğun derecesi § Maruz kalma süresi § Çevre şartlarına bağlıdır 39 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Arttıran Faktörler § Düşük ısı § Hareketsizlik § Sürenin uzunluğu § Nem § Periferik damar hastalığı § Açık yara 40 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Yaralanma Türleri § Soğuk ısırması (frost bite) § Birinci derece: Ödem § İkinci derece: Hiperemi ve parsiyel deri nekrozu ile birlikte ödem § Üçüncü derece: Deri ve deri altı dokuda nekroz § Dördüncü derece: Deri, kas, kemikte nekroz § Dondurucu olmayan yaralanmalar § Siper ayağı § Chilblain veya pernio § Hipotermi 41 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Soğuk Isırması ve Dondurucu Olmayan Yaralanmalarda Tedavi § Islak elbise çıkarılır, battaniyeye sarılır. § Sıcak içecek içirilir (Alkol hariç). § Donmuş bölüm 40 -45 o C suya batırılmalı. § Donuk yarası § Nekrotik doku kuru ise debridman bekleyebilir. § Yaralı bölgenin elevasyonu § Lokal antibakteriyel uygulanır. 42 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Hipotermi § 3 grupta incelenir: A. Hafif (32 - 35 o C) B. Orta (30 - 32 o C) C. Ciddi (30 o C ve aşağısı) 43 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Hipotermi § Vücut ısısında düşüş ve bilinç bozulması § Cildin soğuk, kül renginde ve siyanotik olması § Tansiyon - nabız - solunum değişiklikleri 44 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Hipotermi Tedavisi § İntravenöz damar yolu § Soğuk ortamdan uzaklaştırılmalı. § Sıcak battaniye-oda § Maske ile oksijen § Kan örneği ve EKG § Tekrar ısıtma tekniklerinden uygun olan kullanılmalı. 45 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Tekrar Isıtma Teknikleri § Pasif tekrar dış ısıtma (hafif ve orta dereceli hipotermi) § Sıcak oda § Sıcak battaniye § Sıcak intravenöz sıvı § Aktif tekrar iç ısıtma (ciddi hipotermi) § Periton lavajı § Torasik lavaj § Hemodiyaliz § Kardiyopulmoner by-pass 46 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Yanıklar - Özet § Genişlik ve derinlik tanımlanır. § Sıvı miktarı § Takip formu ve radyoloji § Sirküler ve elektrik yanığı: Eskaratomifasyotomi § Transfer ? 47 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)

www. travma. org Donuklar - Özet § Yaralanmanın tipi § Vücut ısısının doğru ölçülmesi § Takip formu § Tekrar ısıtma tekniklerinin başlatılması § Tekrar ısıtmadan sonra yaşayıp yaşamadığının belirlenmesi 48 Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği – Travma ve Resüsitasyon Kursu (TRK)