YANIK HASTASINA YAKLAIM YAKIN DOU NVERSTES SHMYO LK

YANIK HASTASINA YAKLAŞIM YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

Yanık • Herhangi bir ısıya maruz kalma sonucu oluşan doku bozulmasıdır – İnhalasyon yanıkları – Kimyasal yanıklar – Elektrik yanıkları – Termal yanıklar

İnhalasyon Yanıkları • Partiküller terminal bronşiolleri tıkayarak ödem ve enflamatuar yanıta neden olurlar. • Hastaların %50 de ARDS gelişmektedir. • İnhalasyon yaralanmaları mortalitenin ana sebeblerindendir. • Direk termal yaralanma üst solunum yollarında sınırlı kalırken , buhar inhalasyonunda vokal kord altında da termal yaralanma oluşur.

İnhalasyon Yaralanmalarında Patofizyoloji • • Mukozal ödem Mukus ve kül tıkaçları Surfaktan kaybı Bronkospazm Pulmoner kapiller sızıntı Mukozal silial paralizi Koyu mukozal sekresyonların artışı Bakteriyal pnömoniye predispozisyon

İnhalasyon Yanıkları • Üst hava yolunda ödem hızla oluşurken , alt hava yollarındaki ödem 24 saatten önce beklenmez. • Maske ile %100 oksijen , ventilasyon. • Ciddi CO intox. da hiperbarik oksijen. • Pulmoner lavaj. • Bronkodilatör.

Entübasyon Endikasyonları • • • Yüz veya perioral bölgenin tam kat yanıkları. Tüm boynu çevreleyen yanıklar. ARDS Progresif horseness veya hava açlığı. Mental durum bozukluğu veya solunum depresyonu. Supraglottik ödem ve bronkoskopide enflamasyon görünümü.

Kimyasal Yanıklar • Temizlik maddeleri, tiner, dezenfektanlar, tuz ruhu(sülfirik asit). • Termal yanıklara göre mortalitesi düşüktür ve daha küçük yanık alanı oluştururlar. Ancak yara iyileşmesi ve hospitalizasyon süresi daha uzundur.

Kimyasal Yanıklar Ciltte eritem, ödem, tam kat cilt lezyonu. Sıklıkla sebep asit ve alkalilerdir. Alkaliler daha fazla doku yaralanmasına sebep olurlar. • Asit-koagülasyon nekrozu. • Baz-likefaksiyon nekrozu. • • •

Kimyasal Yanıklar • Birkaç istisna dışında tedavinin temel taşı agresif hidroterapidir. • En önemlisi de irrigasyonun erken dönemde uygulanmasıdır. • Alkali yanıklarda daha uzun süre irrigasyon gerekir. Turnusol kağıdı ile bunun süresine karar verilebilir.

Elektrik Yaralanmaları Ölümcül aritmi. Şoka bağlı düşmeler. Bir veya daha çok ekstremite amputasyonları ile sonuçlanabilir. • Yürümeye yeni başlamış çocuklar, adolesan, elektrik işinde çalışanlar en sık etkilenen popülasyonlardır. • • •

Elektrik Yaralanmaları • Şokun miktarı, süresi, tipi ve akım yolu etkilerden sorumludur. • Cutanöz yaralanmalar temas noktalarında görülür(giriş-çıkış) • Myoglobinüri nedeni ile ABY gelişebilir. • Yanıklı ekstremite atellenmelidir. • El bileği 35 -45 derece ekst, MKP 90 derece fleks, PİP ve DİP full ekst.

Termal Yanıklar Yanık riskinin en yüksek olduğu yaşlar 18 -35. E/K: 2/1 1 -5 yaş arası çocuk ve yaşlılarda sıcak sıvılarla oluşan yanık insidansı yüksektir. • 65 yaş üstünde ölüm oranı en yüksektir. • • •

• Ciddi bir yanık multi - organ disfonksiyonuna neden olur ve sadece bir deri yaralanması değildir.

• %60 dan fazla olan yanıklarda sıvı resüstasyonuna rağmen kardiyak depresyon sıklıkla görülür. • Sebep, dolaşan myokardial depresanlar ve artmış sistemik vaskuler rezistanstır. • Geniş yanıklarda erken dönemde ciddi met. asidoz görülebilir. • Hemat. artış bunu takiben anemi görülebilir. Kan tranf. gerekmez.

Metabolik Cevap • • Katabolik cevap vardır. Enerji tüketimi artmıştır. İmmun sistem süpresedir. Sıvı dağılımı bozulur, doku ödemi artmış geçirgenliğe bağlı olarak hc içi ve hc ler arası sıvı artar.

• Deri , – Kozmetik , – Sıvı kaybını önleyen , – Mikroorganizmalar için bir bariyer , – Isı düzenlenmesinde rolü olan , – Homeostatik dengede önemli bir organımız.

Yanığın Ciddiyeti • • Derinlik Yaygınlık Bölge Dairesel yanıkların varlığı Enfeksiyon riski Yaş Solunum yolu yanıkları Önceden var olan hastalıklar

Yanık Derinliği

1. Derece Yanıklar • • • Epidermisin yüzeysel kısmı yaralanmıştır , Cilt kırmızıdır , normal yumuşaklığındadır , Bül yoktur , Güneş yanığı , Ağrılıdır , 5 -10 günde skarsız iyileşir.

1. Derece Yanık

2. Derece Yanıklar • 2. derece yüzeyel – Epidermis ve süperfisyal dermisi ilgilendirir. – Daha çok haşlanma yanıkları şeklinde oluşur. – Çok ağrılıdır. – İçi plazma ve a vit zengin büller karakteristiktir. – Hafif renk değişikliği ile iyileşir(14 -21 gün).

2. Derece Yüzeyel Yanık

2. Derece Yanıklar • 2. derece derin – Dermisin alt katmanlarını etkiler. – Hipertrofik skar ve kontraktürler gelişebilir. (3 -9 haftada) – Kıl folikülleri, ter ve sebase bezleri de içerir. Ancak bunların derin kısımları korunur. – Sıcak buhar, yağ ve alevle oluşur. – Ekspoze dermis soluk , mat beyaz renkte görünür. – Kapiller dolum ve ağrı duyusu yoktur.

2. Derece Derin Yanık

3. Derece Yanıklar • • • Tüm dermis ve cilt altı doku yanmıştır , Yanık doku kurudur ve kömür haline gelmiştir , Pıhtılaşmış kanla ilgili damarlar görülebilir , Yanık alanı duyarsız olabilir , ağrısızdır , Kendiliğinden iyileşme yoktur , cerrahi tamir ve cilt greftlemesi çoğunlukla gerekir.

3. Derece Yanık

3. Derece Yanık

4. Derece Yanıklar • 3. dereceye ek olarak subcutan yağ doku , kas ve kemik doku da yanıktır. • Elektrik ve temas yanıkları şeklinde oluşur. • Hayatı tehdit eden yaralanmalardır. • Amputasyon veya rekonstriktif cerrahi gerektirebilir.

4. Derece Yanık

Yanığın Yaygınlığı • Yanık büyüklüğü; – Vücut yüzey alanının yanan kısmının yüzdesidir. – 9 lar kuralına göre hesaplanır. – Pediatrik yaş grubunda Lund and Browder diagramı kullanılır.

Yanığın Yaygınlığı

Çocuk Hastalarda Yüzde Hesaplama 0 -1 yaş 1 -5 yaş 5 -15 yaş % 18 tüm baş ve boyun % 14 tüm baş ve boyun %10 tüm baş ve boyun % 18 gövdenin arka yüzü %18 gövdenin ön yüzü %9 sol kol %9 sağ kol % 14 sol bacak % 16 sol bacak % 18 sol bacak % 14 sağ bacak %16 sağ bacak % 18 sağ bacak

Kritik Yanık Bölgeleri • • • Eller ve ayaklar , Yüz , Gözler , Kulaklar , Perine.

Tedavi • ABC , güvenlik çemberi ,

Mümkün olan en büyük damar yolu

Ağrı Kontrolü • • 2. derece yüzeyel yanıklar en ağrılısıdır. Mutlak iv olarak uygulanmalıdır En sık morfin ve narkotikler seçilmelidir. Anksiyolitikler adjuvan olarak kullanılabilir.

• IV morfin – Erişkin , yavaş artan dozlarda 1 -3 mg. – Çocuk , 0. 1 -0. 2 mg / kg.

Sıvı Resüsitasyonuna Başlanması Elektrolit , protein imbalansı , sıvı kaybı oluşur , Kayıp yaralanmadan hemen sonra başlar , İlk 6 -8 saatte en yüksek seviyeye ulaşır , Sıvı resüstasyonunda Parkland , Modifiye Brooke gibi çeşitli formüller uygulanır , • IV Ringer Laktat tercih edilir. • •

• Parkland : RL , 4 mg. /kg. /yüzde yanık alanı , • M. Booke : RL , – Erişkin , 2 mg. / kg. /yya – Çocuk , 3 mg. / kg. /yya

Hesaplanan sıvının yarısını ilk 8 saat içinde , geri kalanını ise sonraki 16 saatte ver.

Örnek • 80 kg. hasta , %50 yya var ise ; 4*80*50 = 16 000 cc / 24 saatte. • 8 000 cc si ilk 8 saatte , 1 000 cc / saat. • 8 000 cc si sonraki 16 saatte.

• N/G , – vya > % 20 , 2. der. yanıklı hastalarda ileus sıktır. • Foley sonda , – İdrar çıkımı takibi iyi bir monitörizasyondur – Erişkin , 0. 5 -1 ml / kg / sa. – 10 kg. altındaki çocuk , 1 ml / kg /sa.

• Mücevherleri çıkart , • Soğuk su uygulaması , – Yanık bölgesine 5 -10 dak. Soğuk su , – Asla buz yada buzlu su uygulanmaz , • Tetanoz proflaksisi , • Sirküler yanık yaralanmalarında eskarotomi.

Eskarotomi • 3. derece yanıkların tedavisinde önemli bir yöntemdir. • Eskar : tamamen yanmış elastikiyetini kaybetmiş deri. • Amaç ödemli eskar arasındaki kan damarlarının sıkışmasını önlemektir.

• Cirkumfarensial ekstremite yanıklarında distal nabız takibi, gerekirse eskaratomi. • Boyun, göğüs duvarında circm. yanık varsa eskar ventilasyonu engeller göğüs duvarına eskaratomi gerekebilir. • Göğüs duvarına ön aksiller çizgi boyunca 12. ci kota kadar longitidunal kesi uygulanır(yağ doku açılacak) • Bu iki kesi transvers iki kesiyle birleştirilir, böylece göğüs duvarı genişleyebilir.

• Topikal antibiyotikler uygulanmalıdır , – – – Basitrasin , Neomisin , Polimiksin B , Nitrofurazon , Furacin , • Renal bozukluğu olanlarda toksik olabilir. – Silver sulfadiazine , • Yüzde ve sulfa allerjisinde KE , • 2 ay altı bebeklerde KE , • Gebelik kategorisi B dir ama kernikterusu artırıcı etkisi nedeniyle gebeliğin son dönemlerinde kullanılmamalıdır

• Yara debridmanı – Nekrotik dokuların eksizyonu – Büllerin patlatılması – Yabancı cisim uzaklaştırılması

• Büllere yaklaşım , – Büyük , hareketli eklemde ise debride et , – Küçük , hareketsiz alandakileri bırak , • Yarayı SF ile nemlendirilmiş steril gazlı bez ile ört.

• Dışardan hasta takibinde ticari antibakteriyel kapatmalar kullanışlıdır.

Enfeksiyonlar • • • En sık mortalite ve morbidite nedenidir. En sık kaynak solunum sistemidir. En korkulan ajanlar psödomonas ve candidadır.

Hastalara çıkışta öneriler verilmelidir • • • Yara enfeksiyonu bulguları , ab. kullanımı , Kaşıntı için benadryl (difenhidramin) kullan , Yanık alanını 6 ay güneşten uzak tut , Ekstremite yanıklarında 24 -48 saat elevasyon , Yara boyutlarının kontrolü , Aktif eklem hareketlerini destekle , Plastik cerrahi , yanık merkezi kontrolü , Kalori/gün : (kg x 25 kcal) + (40 kcal x % yanık) Aciller.

Yanık Yatış Kriterleri • Ciddi - Yanık merkezine transfer et • Orta - Lokal hastaneye yatır • Minör - Ayaktan tedavi et

Majör Yanık Geç Komplikasyonları • Enfeksiyon – – • • • Yanık yarası sepsisi , Pulmoner enfeksiyon , Damar yolu enfeksiyonu , Fungal enfeksiyon , Pulmoner emboli / DVT Multipl organ yetmezliği Anemi Hipotermi Greft yetersizliği / tutmaması

Majör yanıklı hastayı mutlaka bir yanık merkezine sevk et