Neden Kritik Analitik Dnme KAD Prof Dr Fatih

Neden Kritik Analitik Düşünme? (KAD) Prof. Dr. Fatih Gültekin

Amaç • “Neden Kritik – Analitik Düşünmeyi öğrenmeye ihtiyaç var? ” sorusuna cevap bulmak.

Öğrenim hedefleri • • İletişim süreçleri ve bu süreçlerdeki hata kaynakları İnsanlar neden yanlış anlar ve yanlış anlaşılırlar İnsanlar aynı konuda neden farklı düşünürler Farklı anlamak fizyolojik bir olay mıdır? KAD nedir? Tanım KAD’a neden ihtiyaç vardır? KAD yeni bir şey mi, yoksa eski bilgilerin farklı sunumu mu? • İnanç sistemimizde KAD • KAD becerisi kazanılabilir mi?

Haberleşme-iletişim süreçleri Kaynak (bilgiyi veren insan) Mesaj (verilen bilgi, duygu ve düşünce) Geri besleme (cevap niteliğindedir) Alıcı (kişi veya kişiler)

mesaj Bilgi, duygu ve düşünce Ç Ö Z Ü M L E M E GÖNDERİCİ (Algılama) KODLAMA Bilgi, görgü, deneyim vs ALICI

Bir dakikada… • • Konuşmacı Okuyucu Düşünen Dinleyici → 125 -150 kelime → 150 - 200 kelime → 500 - 700 kelime → 40 kelime anlar 500 kelimelik bir avantaj 2/3’ü dinleyiciye gitmemekte

Aynı konuda insanlar niçin farklı düşünür? • Algılamaları ve Yorumlamaları farklı • Neden? • • Örnek? Doğruları Öncelikleri Sorunları Bilgi, kültür ve tecrübe birikimleri FARKLI

• Bazen her şey o kadar doğal gelir ki insana, senin için dünya o açıdan öyle görünür. • Kim ne diyebilir ki?

Farklı anlamak fizyolojik bir olay mıdır? • Algılama, beş duyu organıyla dış dünyadan aldığımız bilgileri seçip almadır. • Duyu organları yanılabilir ve sınırlıdır.

Duyu organlarımız yanılabilir!

Einstein’ın yüzünde 3 figür göreceksiniz. . .

• Dolayısıyla: • Algılama seçicidir ve yanıltıcıdır. • Dış dünyadaki gerçek bizim gerçeğimizdir.

Yanılmada etkili diğer faktörler: • • • Şartlandırılmaya yatkın olmak Çevre Hüküm çıkarmak Olayların psikolojik boyutu İşitmek istediğini duyma ve görmek istediğini görme • Konuşmacıyı değerlendirme • Konuşmacının vurguladığı noktaları, jest ve mimiklerini anlayamama

Düşüncelerimiz şartlandırılabilir

4 Kare Problemi – 4 SORU C A D 4 Kare Problemi B

B A 4 Kare Problemi SORU 1 A bölgesinde taralı alan dışında kalanı 2 eşit parçaya bölünüz. İşte CEVAP! C D

B A 4 Kare Problemi SORU 2 B bölgesinde taralı alan dışında kalanı 3 eşit parçaya bölünüz. İşte CEVAP! C D

B A 4 Kare Problemi SORU 3 C bölgesinde taralı alan dışında kalanı 4 eşit parçaya bölünüz. İşte CEVAP! C D

B A 4 Kare Problemi HAZIR OLUN GELİYOR C D

B A 4 Kare Problemi SORU 4 D bölgesini 7 eşit parçaya bölünüz. 3 2 1 0 4 7 Bu soruda dünya 7 Saniye 6 5 doldu… rekoru 7 saniye! C D

B A 4 Kare Problemi SORU 4 D bölgesini 7 eşit parçaya bölünüz. İşte CEVAP! C D

Düşüncenin koşullandırılmasına bir diğer örnek EĞER 1 = 5 2 = 25 3 = 125 4 = 625 ise 5 = ? ? Cevap 5 = 1 İlk satırı hatırlayın 1=5

Şekildeki 9 noktayı elinizi kağıttan kaldırmadan ve aynı doğrunun üzerinden bir daha geçmeden 4 doğru ile birleştiriniz. (Doğrular birbirini tek noktadan kesebilir)

Çevre Acele işimiz varsa. . İş yeri yakınsa işe gitmek spordur, zevktir. Uzaksa eziyettir. gece çalarsa acı çalar

Hüküm çıkarmak • İlaç içen hastadır. • Yürüyerek gidenin arabası yoktur. • İçki içmiyorsa dindardır veya sağlığına önem veriyordur.

Olayların psikolojik boyutu Beni kimse anlamıyor! . . Olsun, sanatçıları da kimse anlamaz… . . YAŞASIN… . .

İşitmek istediği şeyi duyma ve görmek istediği şeyi görme.

Konuşmacıyı değerlendirme.

Konuşmacının vurguladığı noktaları, jest ve mimiklerini anlayamama. Ne kadar bilirsen bil anlatabildiklerin, karşındakinin anlayabileceği kadardır. . . Mevlana -1273) (1207

* DÜŞÜNDÜĞÜNÜZ, * SÖYLEMEK İSTEDİĞİNİZ, * SÖYLEDİĞİNİZİ SANDIĞINIZ, * SÖYLEDİĞİNİZ, * KARŞINIZDAKİNİN DUYMAK İSTEDİĞİ, * DUYDUĞU, * ANLAMAK İSTEDİĞİ, * ANLADIĞI. . . ARASINDA FARKLAR VARDIR DOLAYISIYLA İNSANLARIN BİRBİRİNİ YANLIŞ ANLAMASI İÇİN EN AZ 9 İHTİMAL VAR SYLVIANE HERPIN

Mesele nedir? YANILABİLİRİZ! Masumane Kişiler yanlış anlayabilir veya yanlış anlaşılabilir. Kötü niyetli Kişiler aldatılabilir.

Ne yapmalı? • Masumane: Yanlış anlayabilirim Yanlış anlaşılabilirim Kabullenilmeli ve akılda tutulmalı. İletişim becerileri geliştirilmeli.

Ne yapmalı? • Kötü niyetli: Aldatılabilirim. Kabullenilmeli ve hatırda tutulmalı. Algılama becerileri geliştirilmeli.

KAD (Kritik analitik düşünme) nedir? • İletişim becerilerine katkıda bulunacak • Algılama becerilerini geliştirecek • Sosyal münasebetlerde daha dengeli • Daha az yönlendirilen, • Olayların arka planını daha iyi görebilen bireyler olmaya katkıda bulunacak bir metot dur.

KAD (Kritik analitik düşünme) CAT (Critical and analytical thinking) • Kritik: Tenkit (eleştirme, eleştiri). • Kritik etmek: Eleştirmek, incelemek, araştırmak. • Analiz: Bir bütünü kendini oluşturan parçalara ayırma, tahlil, çözümleme. • Analitik: Çözümleyici, (Çözümlemeli), tahlil edici, tahlili. • Kritik analitik düşünme: Eleştirel bir yaklaşımla, değerlendirme amacıyla, tahlil ederek olayları anlamaya çalışmak.

KAD: Olayların, söylemlerin arka planını anlayabilecek bir düşünme şeklidir.

KAD • “Bizi ayaklarımıza baktırıp, bize tokat atmak isteyenlerin niyetini anlamak ve gereğini yapmaktır”

Wikipedia Kritik-analitik düşünme, bir konuyu, sorunu ya da problemi alt başlıklarına ayrıştırıp tümden gelimle ve her bir başlığı ayrı irdeleyip eleştirerek, ve her biri arasındaki bağlantıları gerçekçi kanıtlarıyla ortaya koyarak, yani tüme varımla düşünmek ve değerlendirmektir.

Tümden gelim • İki tür çıkarım vardır • 1. Doğrudan çıkarımlar "Her insan canlıdır“ öyleyse "Bazı canlılar, insandır" • 2. Dolaylı çıkarımlar "İnsanlar ölümlüdür, Sokrates insandır. O halde Sokrates'de ölümlüdür. • Ya da matematiksel: Eğer A = B ve B = C ise o zaman B = C

Tüme varım • Uçurumdan düşen ilk koyun öldü. Uçurumdan düşen ikinci koyun öldü. Uçurumdan düşen üçüncü koyun öldü. Uçurumdan düşen son koyun da öldü. • O halde • Uçurumdan düşen koyun ölür. • Tümevarım daha çok gözleme ve deneye dayanır ve bu özelliğinden dolayı daha çok fen bilimlerinde kullanılır

Üç tür dinleme vardır 1. Alıcı dinleme 2. Analiz ederek dinleme (Tümden gelim) 3. Sonuç çıkararak dinleme (Tüme varım) KAD

Neden KAD? İnsanları inandıklarından vazgeçirmek, onları bir şeye inandırmaktan daha zordur. Hz. Muhammed (SAV) Değişime açık olmak için.

Neden KAD? İyi insan olmak istersek, önce kötü insan olduğumuzu anlamalıyız. Halit Refik Karay Kendimizin de farkında olmak için.

Neden KAD? Düşünmeden öğrenmek beyhude, öğrenmeden düşünmek tehlikelidir. . . Konfüçyüs (M. Ö. 551 -479 Düşünmenin önemini kavramak için.

Neden KAD? “Başkalarının bilgisi ile bilgin olabilsek de ancak kendi aklımızla akıllı olabiliriz. ” Denemeler, Kitap I, Bölüm XXIV Montaigne (1533 -1592) Kullanılamayan (yorumlanamayan) bilginin fazla da işe yaramadığını anlamak için.

Neden KAD? “Bana doğru gelen hiçbir şey yoktur ki yanlış gibi de gelmesin. ” Denemeler, Kitap I, Bölüm XII Montaigne (1533 -1592) İtidalli olmayı öğrenmek için.

Neden KAD? Dogmatik değil de, bilginin akıl süzgecinden geçirilmesini destekleyen bir yöntem olduğu için.

Neden KAD? Düşünerek öğrenmeyi; öğrenirken de düşünmeyi sağlayan bir yöntem olduğu için

Neden KAD? ”. . . fikri hür, vicdanı hür nesiller!. . “ Mustafa Kemal Atatürk

KAD yeni bir şey mi? • • • Feraset: Anlayış, seziş, sezgi, zekâ İzan: Anlayış, anlama yeteneği. Çok boyutlu düşünme Objektiflik Duygusal zeka İşin künhüne vakıf olma

Duygusal zeka (EQ) "IQ sizi okuldan mezun eder, EQ ise hayattan!" EQ duygularınızı ve iletişimi hayatta ne kadar doğru kullandığınızı ölçer.

Duygusal zeka (EQ) Başkalarının duygularını anlama, yaratıcılık, esneklik, dayanıklılık, stresle mücadele, liderlik vasfı, konsantrasyon, kendinizle ve diğer insanlarla ilişkilerinizle ilgilenir.

İnanç sistemimizde KAD • Kur’an bize, “düşünün, değerlendirin, araştırın” anlamında, “Hiç düşünmez misiniz? ” der. • İslâm, “tefekkür”ü (düşünmeyi) ibadet sayar. • İstişare

KAD becerisi kazanılabilir mi? • İletişim becerileri geliştirilebilir (Söze takılmadan niyeti sezebilme becerisi) • Sistematik düşünme - yorumlama teknikleri geliştirilip uygulanabilir – Altı şapkalı düşünme tekniği – 5 N 1 K – Olay, sonunda kimin işine yarıyor? –… • Değişik kaynaklardan bilgilenme • Bol egzersiz

ÖZET • Algılama seçicidir ve yanıltıcıdır. YANILABİLİRİZ • Dış dünyadaki gerçek bizim gerçeğimizdir. • KAD; doğruyu yakalamamıza yardımcı olacak bir sistemli düşünme metodudur. • Bu metot öğrenilebilir ve geliştirilebilir.

• Teşekkür ederim….