Metody matematyczne w Inynierii Chemicznej Rozwizywanie rwna rniczkowych

Metody matematyczne w Inżynierii Chemicznej Rozwiązywanie równań różniczkowych

Równanie różniczkowe rzędu n Wzór ogólny

Cel rozwiązania równania różniczkowego Matematyk: rozwiązanie ogólne w postaci funkcji Inżynier: rozwiązanie szczególne, określone przez warunki początkowe. Interesujące są wartości funkcji dla kolejnych zmiennych niezależnych, czyli zbiór par (x 1, y 1), (x 2, y 1), . . . , (xn, yn) kiedy dana jest funkcja f(x, y, y', y", . . , y(n) )=0

Warunki początkowe Zagadnienie brzegowe

Warunki początkowe Zagadnienie początkowe – wszystkie równania warunków początkowych podane są dla tej samej zmiennej niezależnej Np. dla równania: Warunki początkowe:

Warunki początkowe Zagadnienie brzegowe –równania warunków początkowych podane są dla co najmniej dwóch wartości zmiennej niezależnej Np. dla równania: Warunki brzegowe: i lub i

Równania wyższych rzędów Przekształca się do układów równań rzędu pierwszego Np. w równaniu: podstawmy: stąd:

Równania wyższych rzędów Otrzymujemy układ równań pierwszego rzędu:

Równania wyższych rzędów Dla równanie trzeciego rzędu

Równania wyższych rzędów Równanie trzeciego rzędu przechodzi w układ 3 równań pierwszego rzędu

Metody rozwiązywania r. r. Metody wielokrokowe: wielokrokowe yi+1 oblicza się na podstawie znanych yi, yi-1, yi-2, . . , yi-p. Do wyliczenia punktu (xi+1, yi+1) wymagana jest znajomość p+1 punktów obliczonych wcześniej 2. Metody klasy Rungego-Kutty: Kutty yi+1 oblicza się na podstawie yi i pewnych wartości pośrednich F(xi+a, yi+b), gdzie 1. a należy do przedziału <0, h> b oblicza się wg algorytmu danej metody

Metoda Eulera z warunkami początkowymi II rząd

Metoda Eulera dla równań 2 -go rzędu z warunkami początkowymi

Metoda Eulera dla równań 2 -go rzędu

Metody wielokrokowe Typy Wykorzystujące wzory na wartość pochodnej w punkcie 2. Wykorzystujące metody całkowania numerycznego 1.

Zasada metod wielokrokowych xi-p xi-3 xi-2 xi-1 xi xi+1

Metody wielokrokowe typ 1. Pochodną w równaniu: Podstawia się odpowiednim wyrażeniem. Jeżeli zastosować najprostszy wzór na pochodną: Po podstawieniu: i przekształceniu: m. Eulera

Metody wielokrokowe typ 1. Jeżeli zastosować dokładniejszy wzór na pochodną: Po podstawieniu: i przekształceniu:

Metody wielokrokowe typ 1. Jeszcze większą dokładność otrzyma się stosując wzór: Po podstawieniu: i przekształceniu:

Metody wielokrokowe typ 1. Podsumowanie Ogólny wzór metod wielokrokowych jawnych

Metody wielokrokowe typ 2. Opierając się na operacji całkowania równania: W granicach przedziału <i-p, i+1> Lewa strona jest dokładnie równa różnicy wartości funkcji między punktami i-p, i+1:

Metody wielokrokowe typ 2. Prawą stronę oblicza się całkując numerycznie jedną z metod. Jeżeli zastosować metodę prostokątów to p = 0 m. Eulera!!

Metody wielokrokowe typ 2. Jeżeli zastosować metodę trapezów to p = 0 Równanie to jest uwikłane ze względu na yi+1. Metody takie nazywane są niejawnymi

Metody wielokrokowe typ 2. Ponieważ Można ją oznaczyć to wartość pochodnej w punkcie i , co upraszcza zapis Metodę bazującą na całkowaniu metodą trapezów można ostatecznie zapisać Rozwiązanie wymaga wykonania obliczeń iteracyjnych

Metody wielokrokowe typ 2. 1. 2. 3. 4. Wstępne oszacowanie wartości yi+1. Obliczenie pochodnej y'i+1=F(xi+1, yi+1) Obliczenie yi+1 z wyprowadzonego wzoru Porównanie oszacowanej i obliczonej wartości yi+1. Jeżeli różnią się o więcej niż założona wartość e to powrót do punktu 2. Metody oparte o wzory całkowe mają większą dokładność niż bazujące na równaniach na obliczenie pochodnych

Metody wielokrokowe typ. 2 Stosując wzór całkowy Simpsona (p = 1) Otrzymuje się wzór niejawny

Metody wielokrokowe typ. 2 podsumowanie p=0 p=1

Metody wielokrokowe wzór ogólny Jest to ogólny wzór na metody wielokrokowe b 0 = 0 to wzór jest jawny, b 0 0 wzór jest niejawny

Metody wielokrokowe dwuetapowe Pierwszy krok można wykonać stosując metodę jawną opartą o wzory na pochodną. Np. : 1. Pierwsze przybliżenie y*i+1 jest nazywane PROGNOZĄ (PREDICTOR) 2. Obliczenie pochodnej y'i+1=F(xi+1 , y*i+1 ) 3. Lepsze przybliżenie yi+1 Nazywane korektą (uściśleniem) - CORRECTOR

Metody wielokrokowe dwuetapowe Punkty 2. i 3. powtarzane są iteracyjnie. Warunek zakończenia obliczeń iteracyjnych można przedstawić następująco: Ten sposób obliczeń nazywany jest metodą predictor-corrector. Przedstawiona metoda nosi nazwę zmodyfikowanej metody Eulera

Metody wielokrokowe predictor-corrector Metoda Milne'a (1) Prognoza: Korekta:

Metody wielokrokowe predictor-corrector Metoda Milne'a (2) Prognoza: Korekta:

Metody wielokrokowe predictor-corrector Wzory Adamsa Prognoza (Adamsa-Bashfortha): Korekta (Adamsa-Moultona):

Obliczanie punktów początkowych w metodach wielokrokowych Stosując metody wielokrokowe mamy dany warunek początkowy typu zagadnienie początkowe czyli współrzędne punktu początkowego x 0 i y 0. Aby wykonać obliczenia metodą o pewnej wartości p potrzeba jeszcze p par xi, yi. Np. W pierwszej metodzie Milne'a p = 3. Pierwszą wartość jaką możemy obliczyć jest y 4 a innym sposobem trzeba obliczyć y 1, y 2, y 3. Można wykorzystać rozwinięcie w szereg Taylora w otoczeniu punktu x 0.

Stabilność i zbieżność obliczeń y 2 y 3 y 1 y 0 h x 0 x 1 x 2 Zbieżność oznacza, że: x 3 Y

Stabilność i zbieżność obliczeń We wszystkich wzorach błąd jest dodatnią potęgą kroku: Ponieważ krok jest bardzo mały h << 1 oraz stąd Przedstawione metody spełniają warunek zbieżności.

Stabilność i zbieżność obliczeń Definicja stabilności Rozwiązanie numeryczne równania różniczkowego jest stabilne, jeżeli błąd wniesiony do obliczeń przez zaokrąglenie lub metodę zostanie w trakcie obliczeń stłumiony lub rośnie wolniej od obliczonych wartości (błąd względny maleje)

Stabilność i zbieżność obliczeń Stabilność, tak jak zbieżność, zależy od kroku. Błąd k-tego kroku obliczeń numerycznych to suma błędów metody i zaokrąglenia:

Stabilność i zbieżność obliczeń hopt

Algorytm rozwiązywania równań różniczkowych metodą jawną O(h 3) 1. Czytaj parametry punktów startowych x 0, y 0, x 1, y 1 2. Czytaj końcową wartość xk i krok h 3. Podstaw za i wartość 2 4. Oblicz xi = x 0+i*h 5. Oblicz yi = yi-2+2 h. F(xi-1, yi-1) 6. Zwiększ i o 1 7. Oblicz xi = x 0+i*h 8. Jeżeli xi <= xk to idź do punktu 5 9. Podstaw za n wartość i-1 10. Podstaw za i wartość 0 11. Drukuj xi oraz yi 12. Zwiększ i o 1 13. Jeżeli i<=n to idź do punktu 11 14. Koniec

Algorytm rozwiązywania równań różniczkowych metodą typu predictor-corrector 1. Czytaj parametry punktów startowych x 0, y 0, x 1, y 1 2. Czytaj końcową wartość xk oraz krok h 3. Podstaw za i wartość 1 4. Oblicz xi+1 = x 0+(i+1)*h 5. Oblicz yi+1 = yi-1+2 h. F(xi, yi) 6. Przyjmij y*= yi+1 7. Oblicz 8. Jeżeli |y* – yi+1|>h 3 to idź do punktu 6 9. Zwiększ i o 1 10. Oblicz xi+1 = x 0+(i+1)*h 11. Jeżeli xi+1 <= xk to idź do punktu 5

Algorytm rozwiązywania równań różniczkowych metodą typu predictor-corrector 12. Podstaw za n wartość i-1 13. Podstaw za i wartość 0 14. Drukuj xi oraz yi 15. Zwiększ i o 1 16. Jeżeli i<=n to idź do punktu 14 17. Koniec