Pami symultaniczna i sekwencyjna w rozwoju dziecka Kilka

Pamięć symultaniczna i sekwencyjna w rozwoju dziecka

Kilka słów o mózgu Neurobiologia jest jedną z najbardziej rozwojowych dziedzin nauki zajmująca się badaniami na temat najwspanialszego organu jakim jest mózg. O tym jak działa nasz mózg wiemy coraz więcej. Jednak czy kiedykolwiek będziemy wiedzieli co tak naprawdę dzieje się w naszym mózgu? „Jeżeli we właściwym czasie neurony nie nauczą się odpowiednio pracować nie nauczą się tego nigdy” Jerzy Ventulani Mózg do uczenia się dzieci jest gotowy gdy dziecko jest gotowe do podzielenia wspólnej uwagi z dorosłym /9 miesiąc życia- ruch wskazujący palcem/. Umiejętność ta warunkuje uczenie się przez naśladownictwo. Mózg dzieci w wieku 2 -6 lat charakteryzuje się wysoką plastycznością neuronalną. W tym wieku możliwości rozwojowe mózgu są olbrzymie, potrzebna jest tylko odpowiednia stymulacja.

Pamięć jest niezwykle ważna w procesie uczenia. Bez sprawnie funkcjonującej pamięci nie jesteśmy w stanie zapamiętać jak coś wygląda, jaki ewentualnie wydaje dźwięk, jak smakuje, jak pachnie, jak to można zrobić i jak się nazywa. Warto zaznaczyć, że pamięć jest potrzebna do nauki ale także sam proces nauki wpływa na pamięć i koncentrację. Bez pamięci nie ma nauki, a bez nauki nie ma pamięci.

Pamięć rozwija się jeszcze w życiu płodowym, a pełną dojrzałość osiąga około 15 -go roku życia. Proces zapamiętywania jest dość skomplikowany, ponieważ nasz mózg odbiera i przechowuje w pamięci nie tylko obrazy, ale też dźwięki, wrażenia smakowe, zapachowe, czuciowe i emocjonalne. Nie trudno więc stwierdzić, że stymulacja pamięci wymaga udziału wielu obszarów mózgu.

Stymulacja mózgu jest szczególnie istotna dla jego rozwoju. To właśnie środowisko bogate w różnorodne doświadczenia sprawia, że dzieci w nim przebywające rozwijają się prawidłowo. Dzięki uczeniu się w mózgu powstają nowe połączenia między komórkami nerwowymi. Stymulacja umysłu przez angażowanie go w coraz to nowe, interesujące zadania, kontakt z różnorodnymi bodźcami, aktywuje go i napędza tworzenie nowych komórek nerwowych.

Kora mózgowa. . . czyli funkcje mózgu Zewnętrzną część półkul mózgowych stanowi kora mózgowa, zwana korą nową, ponieważ stanowi najnowsze osiągnięcie ewolucji. Wyróżnia się w niej cztery płaty mózgowe: potyliczny (occipital lobe), ciemieniowy (parietal lobe), skroniowy (temporal lobe) i czołowy (frontal lobe).

Do najważniejszych struktur mózgowych, które są odpowiedzialne za pamięć należą: hipokamp w lewej półkuli mózgu, płaty skroniowe, płat ciemieniowy i płat czołowy.

Mózg budowa. . . czyli dwie półkule, jeden mózg Mózg zbudowany jest z dwóch części zwanych półkulami. Skupienie się na literach D powoduje aktywację lewej półkuli; a na kształcie L - prawej. Prawa półkula dostrzega las (niska zdolność rozdzielcza), lewa drzewa (wysoka zdolność rozdzielcza).

Przyjęło się uważać, że funkcjonalnie lewa półkula odpowiedzialna jest za to, co ustrukturalizowane: język, wzory, układy. Zajmuje się przede wszystkim analizą i nastawiona jest na cechy lokalne. Półkuli prawej bliższe są: przestrzeń, trójwymiar, muzyka, rytm. Jest bardziej syntetyczna i nastawiona na cechy globalne.

Dziś wiadomo, że obszary mózgu mogą wzajemnie przejmować swoje funkcje a obie półkule współpracują ze sobą i uzupełniają się we wszystkich procesach psychicznych. Pomostem między półkulami jest ciało modzelowate – wiązka aksonów (włókien neuronów) umieszczona poprzecznie w szczelinie pomiędzy półkulami, zapewniająca przepływ informacji między nimi.

• Kopiowanie rysunku oglądanego przez • - prawą półkulę - tylko ogólny zarys; • - lewą półkulę - tylko szczegóły.

Wszystkie komórki nerwowe w mózgu tworzą wielką sieć połączeń. Każda z nich potrafi utworzyć nawet do 20 tysięcy połączeń z innymi neuronami. Niesamowite jest również to, że powstają one w tempie trzech miliardów połączeń na sekundę. Gdy dwa neurony aktywują się w dokładnie tym samym momencie, powstaje między nimi połączenie. Budowa neuronu Dzięki uczeniu się w mózgu powstają nowe połączenia między komórkami nerwowymi, tworzą się nowe komórki nerwowe. Neuron to komórka nerwowa znajdująca się w mózgu, mająca za zadanie przekazywać informacje. Robi to za pomocą impulsu elektrycznego, przekazywanego innym neuronom.

Prawa półkula PP – odpowiada za analogiczne przetwarzanie informacji; tzw. mózg wizualny • Komunikacja niewerbalna • Abstrakcyjne myślenie • Ciągi zautomatyzowane • Orientacja przestrzenna • Uwaga, skupienie • Zachowania spontaniczne • Kolory, kształty, struktury • Rozpoznawanie twarzy, emocji • Uczucia, seks • Sny, marzenia • Dźwięk, ruch • Elementy suprasegmentalne /głośność, tempo mowy i jego zmiany/ • Sztuka, muzyka, taniec • Kreatywność, genialne pomysły

Lewa półkula LP – odpowiada za sekwencyjne, liniowe i sformalizowane przetwarzanie informacji • Komunikacja werbalna, • Logiczne myślenie, reguły gramatyczne analityczne i racjonalne • Odwoływanie się do • Czytanie ogólnych prawd, zasad • Pisanie • Porządkowanie faktów, • Rozumienie mowy, pojęć chronologia • Działania matematyczne • Dedukcja • Zapamiętywanie • Powtarzanie i rozpoznawanie nazw • Pojęcie czasu i pojęć

Pamięć symultaniczna- pamięć prawopólkulowa /globalna/całościowa odpowiedzialna jest za przechowywanie informacji w prawej półkuli mózgu, dzięki której bodźce rozpoznawane są na zasadzie podobieństwa.

To właśnie dzięki pamięci symultanicznej możemy rozpoznawać: – Twarze i sylwetki ludzi, – Układy przestrzenne dróg, pomieszczeń, miejsc, – Figury i znaki geometryczne, – Układy wzorów na przedmiotach, – Muzykę i układy muzyczne, – Słuchowe i wzrokowe wzorce samogłosek, – Rzeczowniki w mianowniku, globalne czytanie – Prozodię mowy(akcent, intonację, ton głosu), – Wyrażenia frazeologiczne, utarte zwroty, – Ciągi zautomatyzowane (liczenie od 0 do 10, pory roku, dni tygodnia, numery telefonów, modlitwy itp. )

Pamięć sekwencyjna/ linearna lewopółkulowa - wykorzystuje informacje przechowywane w lewej półkuli mózgu i rozpoznaje je po kolei, krok po kroku. Dostrzega, który element występował przed, a który po. Pamięć sekwencyjna jest niezbędna do nauki języka mówionego jak i pisanego, stanowić więc musi nieodłączny element każdych zajęć.

Badania neuroobrazowania mózgu dostarczyły wiedzy na temat sekwencyjnych strategii przetwarzania informacji przez lewą półkulę mózgu. To ona jest odpowiedzialna za organizację informacji językowych i logiczne myślenie. Umiejętności sekwencyjne przedszkolaka warunkują w przyszłości szybkie czytanie ze zrozumieniem ucznia. Osiągnięcie wysokiej sprawności czytania, a tym samym uczenia się, nie może przebiegać w oderwaniu od ćwiczeń słuchowych, wzrokowych i ruchowych. Język budowany jest na filarach wszystkich zmysłów, a ich kształtowanie staje się ważną sferą oddziaływań w procesie edukacji przedszkolnej.

SEKWENCJE Sekwencja jest ciągiem znaków (ruchów, dźwięków, obrazów, symboli) stanowiącym uporządkowaną strukturę według określonej zasady (formuły). Miejsce kolejnego znaku w sekwencji wynika z przyjętej arbitralnie reguły. Każda sekwencja odtwarza pewien porządek. Podczas ćwiczeń z dziećmi ważne jest naśladowanie ruchów, dźwięków i obrazów. Dzięki pamięci sekwencyjnej możemy rozpoznawać: – Sekwencje czynności, które nie są wykonywane automatycznie – Linearne występowanie dźwięków mowy (np. kolejność głosek i sylab w wyrazach) – Uporządkowanie linearne sekwencji wyrazów w zdaniu oraz zdań w wypowiedziach -Powtarzanie sekwencji sylab (czyli wypowiadanie wyrazów), potem sekwencji wyrazów (wypowiadanie zdań) jest możliwe dopiero wówczas gdy dziecko nauczy się powtarzać (naśladować) ruchy. Najłatwiej jest naśladować ruchy rąk, a dopiero potem ruchy narządów artykulacyjnych.

Pamięć sekwencyjna- lewopółkulowa To dzięki niej jesteś w stanie powtórzyć słowo, zdanie, pamiętając co było po czym. Pamiętasz co robiłeś wczoraj, a co dziś rano, a co tydzień temu w poniedziałek. Ten rodzaj pamięci umożliwia Ci zapamiętywanie i spisywanie treści wykładu. Pamięć lewopółkulowa wpływa na umiejętność czytania ZE ZROZUMIENIEM i kodowania informacji, które działy się po kolei w tekście opowiadania lub książki. To ona daje możliwość opowiadania o tym co się działo na wycieczce lub podczas wakacji.

PRACA Z DZIECKIEM Podczas zabaw i zajęć z dziećmi należy usprawniać pamięć symultaniczną i sekwencyjną, jest to konieczne i niezbędne dla ich prawidłowego rozwoju. Warto zaznaczyć, że ćwiczenia pamięci nie dotyczą tylko materiału wzrokowego. Ćwiczyć należy też pamięć słuchową, ruchową czy zmysłową.

Ćwiczenie pamięci lewopółkulowej – ruch Najprostszymi i najbardziej naturalnymi sposobami trenowania sekwencji ruchowych są na przykład: • • • korzystanie z toalety, mycie rąk, mycie zębów, robienie kanapek, nalewanie soku do kubka, ubieranie się, itp.

Wierszyki i piosenki Jest wiele wierszyków i piosenek do jednoczesnego mówienia/ śpiewania i pokazywania. Piosenki: Głowa, ramiona, kolana, …, Taka mała Miczitanka…, Kotek łapki myje, Lata osa koło nosa…, Było morze, Wędrowali zbójcy, Szła dzieweczka, oraz wierszyki: Idzie kominiarz po drabinie…, Idzie rak nieborak…, Sroczka kaszkę ważyła… Poza tym zawsze można wymyślić własne gesty do wiersza lub piosenki. To nic trudnego, a ćwiczenie sekwencji ruchowych jak znalazł!

Zadania misia- zabawy z dziećmi młodszymi 3 -4 latki Kładę przed dziećmi kilka przedmiotów: szczotka do zębów, gąbkę do mycia, kubek, łóżko, grzebień oraz misia. Tworzymy fabularyzację /opowieść o misiu/ Na początku pokazuję 2 czynności w kolejności, np. : miś myje zęby, miś czesze futerko. Potem proszę jedno dziecko o powtórzenie czynności w przedstawionym porządku. Stosujemy stopniowanie trudności. Podczas dalszej zabawy dokładamy więcej czynności.

Sekwencje uderzeń Łyżka + koła, gra polega na uderzaniu w wybrany sposób łyżką w koła w przykładowej kolejności: czerwone, niebieskie. Zadaniem dziecka jest powtórzyć sekwencje uderzeń.

Ćwiczenia pamięci lewopółkulowej – wzrok

Stosujemy zasady stopniowania trudności Systematycznie zwiększa się liczbę obrazków w puli do wyboru oraz liczbę układanych ilustracji.

Ćwiczenia pamięci lewopółkulowej – słuch To najtrudniejszy sposób ćwiczenie pamięci sekwencyjnej Ćwiczenia pozajęzykowe Instrumenty Zapoznaję dzieci z barwą np. 3 instrumentów (kołatki, dzwonków, marakasa). Następnie zasłaniam 1 dziecku oczy i gram na 2 z nich. Proszę dziecko o odtworzenie kompozycji. Zamiana rolami, jak podczas każdej zabawy jest mile widziane, można wykorzystać obrazki instrumentów , dziecko układa obrazki instrumentów w odpowiedniej kolejności.

Ćwiczenia językowe Małe obrazki/ figurki/ pieczątki Zabawa polega na tym, że dziecko powinno ułożyć 2, 3 lub 4 obrazki/ figurki w podanej przez Ciebie kolejności. Można do tego celu wykorzystać: • Zwierzęta i domki: • Prosisz dziecko aby ułożyło w domkach kolejno: żabę, misia, osę.

Garaże Zadaniem dziecka jest wstawienie pojazdów (zrobienie pieczątek) do garażu, np. motor, traktor, samolot.

Goście na urodzinach Dziecko usadza za stołem gości w podanej kolejności.

Sekwencyjna pamięć wzrokowa Pomysł I • Wykorzystujemy 3 pudełka np. do zapałek. Do 3 pudełek, par przedmiotów musi być minimum 3 czyli łącznie 6 przedmiotów. Dobrze jest mieć 1 lub 2 pary dodatkowe, żeby utrudnić zadanie. • Gra przebiega w taki sposób. Pokazuję dziecku 4 lub 5 przedmiotów

Przykrywam je kartką Kolejno do każdego pudełka wkładam jedną mała zabawkę. Odsłaniam przedmioty:

Zadaniem dziecka jest pod pudełkami położyć rzeczy / obrazki w odpowiedniej kolejności. Pomysł II Na koniec sprawdzanie: Pomysł III

Układanki lewopółkulowe Jak sama nazwa wskazuje ćwiczą lewą półkulę mózgu. Zdolność naśladowania ułożenia klocków według wzoru ćwiczy analizę i syntezę wzrokową , uwagę i koncentrację. Uczy dostrzegania relacji między elementami, porządkowania od lewej do prawej, analizowania wzoru. Naśladowanie wzoru Nauczyciel układa wzór pamiętając o kierunku od lewej do prawej. Dziecko dostaje taką samą ilość klocków potrzebną do ułożenia identycznej figury. Kontynuacja Nauczyciel rozpoczyna układać wzór np. szal pani zimy, dziecko kontynuuje wg podanego wzoru.

Dorosły układa wzór, podczas układania podtrzymujemy uwagę dziecka aby obserwowało jak powstaje figura. Po ułożeniu przykrywamy wzór. Dziecko układa taki sam. Pamiętajcie o pilnowaniu dominującej ręki

Sekwencje

Dziękuję za uwagę • Opracowała: Beata Lis • Literatura: Neuropsychologia - wprowadzenie Anna Siudak Katedra Logopedii i Zaburzeń Rozwoju Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie http: //michalpasterski. pl/2008/11/oneuronach/ http: //logopasja. pl/cwiczeniasekwencyjnej-pamieci