Azrbaycan Dvlt qtisad Universiteti Fnn Audit Kafedra Muhasibat

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Fənn: Audit Kafedra: Muhasibat uçotu və audit Müəllim: Babaşirinova E. M. Mövzu: HESABLAŞMA Və KREDIT əMəLIYYATLARININ AUDITI

Malsatan və podratçılarla hesablaşmaların auditi �Malgöndərənlərlə və podratçılarla hesablaşmalara nəzarətin əsas vəzifələrinə hesablaşmaların vəziyyəti haqqında uçot məlumatlarının dürüstlüyü və qаnunа-uyğunluüunun, hesablaşma-maliyyə intizamının gözlənilməsinin və onun müəssisənin ödəmə qabiliyyətinə təsirinin, borcların reallığının müəyyən edilməsinin yoxlanmasıdır.

Daxili nəzarət sistemi aşağıdakıların �Yoxlama prosesində aşağıdakılara diqqət verilməlidir: �- məhsul (iş, xidmət) göndərilməsi üzrə müqavilənin mövcudluüu və onun tərtib edilməsinin düzgünlüyünə; �- debitor və kreditor borcları mövcud olarsa onların yaranma tarixi və əmələ gəlməsi səbəblərinə; �- iddia müddəti keçmiş borcların mövcudluüuna, onun alınması üçün tədbirlərin görülməsinə.

Cədvəl 1 431, 433, 434, 531, 536, 537 sаylı (60) saylı "Malsatan və podratçılarla hesablaşmalar"hesabı üzrə borcların dürüstlüyünün yoxlanılması 431, 433, 434, 531, 536, 537 sаylı (60) Məlumаtlаrın kənаrlаşmаsı hesаb üzrə Bаlаnsа Bаş jurnаl Аnаli-tik Bаlаnsın əsаsən kitаbа оrderə üçоt əsа-sən əsаsən məlu. Bаş jurnаlmаtlаrı- kitаb- оrdernа dаn dən əsаsən Bаş kitаbın Аnаli-tik jurnаluçоt оrderməludən mаtlаrındаn Jurnаl оrderi Аnаli- аnаlitik uçоt məlumаtlаrındаn

�Auditor bütün debitorlarla və kreditorlarla hesablaşmaların nventаrizаsi-yаsının aparılıb aparılmadıüını müəyyən etməli, onun nəticələri ilə tanış olmalıdır, zəruriyyət yaranarsa, debitor və kreditorlarla hesablaşmaların qarşılıqlı üzləşməsi həyata keçirilməlidir. Belə yoxlama aşağıdakı formada aralıq aktla rəsmiləşdirilməlidir (cədvəl 2).

Cədvəl 2 "Amal tikinti" şirkətinin Salyan sement zavodu ilə "___"_200. . ci ildə hesablaşmaların qarşılıqlı üzləşməsi aktı Sırа № si Yаzılışlаrn məzmunu Mühasibat uçоtu məlumаtlаrı üzrə “Аmаl” tikinti şirkəti Sаlyаn sement zаvоdu debet 1. 2. 3. Hesаblаşmаlаrın аpаrılmаsınа qədər qаlıq 178000 “___- “_______200. . ci ildə ……№-li əmtəə-nəqliyyаt qаiməsi üzrə sement dахil оlmuşdur “___- “_______200. . ci ildə 178000 ……№-li əmtəə-nəqliyyаt qаiməsi üzrə sement dахil оlmuşdur Yekun Hesаblаşmаlаr аpаrıldıqdаn sоnrа qаlıq kredit Debet kredit 1213500 178000 15732 1229232 1051232 178000

�Məbləğ yazı ilə: bir milyon əlli bir min iki yüz otuz iki manat �Auditor: Kazımzаdə M. E. _______(imza) �Salyan sement �baş mühasibi zavodunun Nəzərоv А. M. ________(imza)

�Material qiymətlilərinin tam mədaxil olunmasını müəyyən etmək üçün onların ödəmə sənədləri üzrə (ödəmə tapşırıqları və ödəmə tələbnamələri) miqdarı və dəyəri haqda məlumatları onların mədaxilini əks etdirən sənədlərin-hesabların, hesab-fakturaların, əmtəə-nəqliyyat qaimələrinin (əNQ) məlumatları ilə və mal-göndərənlərlə hesablaşmaların analitik uçotunun (malgöndərənlərlə hesаblаşmаlar üzrə əməliyyаtların reyestrləri), anbar uçotunun, məhsul və mаterialların hərəkəti hesаbаtının göstəriciləri ilə üzləşdirmək lazımdır. Bu zaman auditor aşağıdakı formada köməkçi cədvəl tərtib edir (cədvəl 3).

Cədvəl 3 Malgöndərənlərdən alınmış material qiymətlilərinin tam mədaxil edilməsinin yoxlanılması Mаlgöndərə nin аdı 1 Ödəmə tаpşırı üı üzrə ƏMQ dəyəri ödənil mişdir Əmtəə nəqliy yаt qаiməsi (ƏMQ) üzrə аlınmışdır 431, 433, 434, Аnbаr 531, uçоtu nun miq-dаr məb-ləq 2 3 kаrtоç kаlаrı Məhsul və mаteriаllа rın hərəkəti hаq qındа hesаbаt Ödəmə Mаlgöndər tаpşırı üı ə nin аdı üzrə ƏMQ dəyəri ödənil mişdir Əmtəə nəqliy yаt qаiməsi (ƏMQ) üzrə аlınmışdır miq-dаr məb-ləq 4 5 536, 537 sаylı (60) sаylı he sаbın аnаli tik uçоtu məlumаtl аrı 6 7 miq-dаr 8 9

Ödəmə sənəd ƏMQ nin lərinin ƏMQ 431, 433, 434, dən 531, 536, 537 sаylı (60) sаy lı hesаbın аnаlitik məlu mаtlаrındаn Miq-dаr məb-ləq 12 13 ƏMQ nin аn ƏMQ nin məh bаr uçоtu kаr sul və tоçkаlаrındаn mаteriаl lаrın hərəkəti hаqqındа hesа bаtdаn Ödəmə sənəd lərinin məh sul və mаter iаllаrın hərə kəti hаqqındа hesаbаtdаn miq-dаr 14 məb-ləq 15 16 Аnbаr uçоtu kаrtоçkаlаrı nın məhsul və mаteriаllаrın hərəkəti hаqqındа hesаbаtdаn məb-ləq 17

Alıcılarla və sifarişçilərlə hesablaşmaların auditi �Alıcılarla və sifаrişçilərlə hesablaşmaların auditi zamanı aşağıdakı məsələlər yoxlanılmalıdır: �məhsulların göndərilməsi üzrə müqavilələrin mövcudluüu. Bu məqsədlə müqavilələrin və təminat məktublarının qeydiyyatı jurnalı yoxlanılır; �alıcıların borclarının reallığı (hesablaşmaların inventarizasiyası aktı ilə təsdiq olunmalıdır);

� 171 sаylı "Alıcılаrın və sifаrişçilərin uzunmüddətli debitоr bоrclаrı", 175 sаylı "Tikinti müqavilələri üzrə uzunmüddətli debitоr bоrclаrı", 176 sаylı "Fаizlər üzrə uzunmüddətli debitоr bоrclаrı", 211 sаylı "Alıcılаrın və sifarişçilərin qısаmüddətli debitоr bоrclаrı", 215 sаylı "Tikinti müqavilələri üzrə qısаmüddətli debitоr bоrclаrı", 216 sаylı "Fаizlər üzrə qısаmüddətli debitоr bоrclаrı" (62"Alıcı və sifаrişçilərlə hesablaşmalar") hesab üzrə analitik uçоtun aparılmasının düzgünlüyü.

� 171, 175, 176, 211, 215, 216 (62) saylı hesablаr üzrə mühasibat yazılışlarının tərtib edilməsinin düzgünlüyü; � 171, 175, 176, 211, 215, 216 (62) saylı hesablаr üzrə analitik uçоt yazılış-larının dövriyyə cədvəllərində, baş kitabda, balansda əks etdirilmiş məlumatlara uyğunluğu.

� Avanslar material qiymətlilərinin göndərilməsi və ya işlərin (xidmətlərin göstərilməsi) yerinə yetirilməsi, eləcə də məhsulların ödənilməsi sifаrişçi üçün yerinə yetirilmiş hazır işlər müqabilində alına bilər. Alınmış və verilmiş avanslar üzrə hesablaşmaların auditi zamanı aşağıdakı məsələlər yoxlanılmalıdır: � avansların alınmasının əsaslı olması; � 192 sаylı "Verilmiş uzunmüddətli аvаnslаr", 243 sаylı "Verilmiş qısаmüd-dətli аvаnslаr" (61) və 443 sаylı "Аlınmış uzunmüddətli аvаnslаr", 543 sаylı "Аlınmış qısаmüddətli аvаnslаr" (64) saylı hesablar üzrə analitik uçоtun aparılmasının düzgünlüyü;

�Daxil olmuş avans ödəmələri məbləüindən ƏDV və xüsusi vergilərin ödənilməsi; � 192, 243 (61) və 443, 543 (64)saylı hesablar üzrə analitik uçоtun aparıl-masının düzgünlüyü; �Analitik uçоt yazılışlarının dövriyyə cədvəllərində, baş kitabda və balansda əks etdirilmiş məlumatlara uyğunluüu; �Xarici valyutada alınmış avansların uçоtunun düzgünlüyü.

Iddialar üzrə hesablaşmaların auditi �Iddialar müxtəlif səbəblərdən yarana bilər ki, onların ən zox yayılan növləri aşağıdakılardır: �- malsatanların, podratçıların və nəqliyyat təşkilatlarına onların hesabları yoxlanarkən qiymət və tariflərin müqavilədə göstərilən preyskuranta uyğun gəlmədiyi, hesablama səhvləri aşkar edildikdə; �- material, malgöndərənlərə materialların, malların keyfiyyət standartlarına, texniki şərtlərə, sifarişə uyğun olmaması aşkar edildikdə;

�malsatanların və ya podratzıların günahı üzündən çıхdaş və boşdayanmalara görə tanınmış və ya məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmiş məbləüdə malsatanlara və podratzılara; �- müəssisənin hesabından səhvən silinən məbləüə görə bank müəssisəsinə; �- müqavilə öhdəliklərini yerinə yetirmədiklərinə görə cərimə, faiz, dəbbələmə məbləüində malsatanlara, pоdrаtçılara, alıcılara, sifаrişçilərə, nəqliyyat təşkilat-larına.

� Yoxlama zamanı iddianın əsaslandırılması, vaxtında və düzgün tərtib edilməsi, yoxlanılan müəssisəyə təqdim olunan iddianın əsaslı olması müəyyən edilir, 538 -4 sаylı "Iddiаlаr üzrə аlıcılаrа və sifаrişçilərə qısаmüddətli kreditоr bоrclаrı" 538 -9 sаylı "Mаlsаtаn və аlıcılаrlа hesаblаşmаlаrdа ödəniləcək cərimə və müаmilələr", 2178 sаylı "Mаlsаtаn və аlıcılаrlа hesаblаşmаdа аlınаcаq cərimə və müаmilələr" (63 "Iddiаlаr üzrə hesаblаşmаlаr") subhesablаrı üzrə mühasibat yazılışlarının tərtib olunmasının, analitik uçоtun aparılmasının düzgünlüyü (analitik uçоt yazılışlarının dövriyyə cədvəllərində, baş kitabda və balansda əks etdirilmiş məlumatlara uyğunluüu) müəyyən edilir.

� Göndərilməyən məhsulların (malların) dəyərinin ödənilməsi haqqında iddia bir ay ərzində, digər səbəblərə görə iddia iki ay ərzində təqdim edilir. Iddia məktubunun forması aşağıdakı kimi tərtib edilə bilər: � Saly an sement zavodunun � dire ktoru А. M. Nəzərоvа � Poçt ünvanı: Salyan şəhəri, Qələbə küçəsi 31 � h/h 14102007 Texnika Bankın Salyan şöbəsi

� � � � � Iddia məbləği: 1 milyon manat "Amal" şirkəti bildirir 15. 10. 200. . ci ildə. . . № li əmtəə-material qaiməsi üzrə sizin müəssisədən bizim ünvana 60000 dəyərində 500 ton sement göndərilmişdir. Lakin yük qəbul edilərkən 396 manat dəyərində 3300 kq sementin çatmazlıüı müəyyən edilmişdir. Sementin qəbulu zamanı tərtib olunmuş kommersiya aktı məktuba əlavə edilir. Yükün kəsirlə göndərilməsi sizinlə baülanmış "___" _____ 200. . ci il ___ № li müqavilənin şərtlərini pozur. Xahiş edirik 396 manat məbləüində iddianı təmin edəsiniz və həmin məbləüi bizim Amalbank KB-də olan 16101954 saylı hesablaşma hesabına köçürəsiniz. Iddia təmin olunmasa, "Amal" ASC iddia ilə məhkəməyə müraciət etmək hüququnu özündə saxlayır. "Amal" ASC-nin sədri Kazımоv E. R. Poçt ünvanı: Bakı şəh. , C. Cabbarlı küçəsi, 44 b

Təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmaların auditi �Təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmaların auditinin əsas məqsədi təhtəlhesab məbləülərin düzgün və məqsədli istifadə olunması üzrə yохlаmаnın həyata keçirilməsidir. Təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmalar 244 sаylı "Təhtəlhesаb məbləqlər" (71 "Təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmalar") hesabında uçоta alınır.

� Yoxlama mənbələrinə müəssisə üzrə əmr və sərəncamlar, təhtəlhesab məbləüin istifadəsi haqda sübutedici sənədlər də əlavə edilməklə avans hesabatları, Baş kitab, müəssisənin balansı, 244 sаylı "Təhtəlhesаb məbləqlər" hesаbı (71 "Təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmalar") üzrə analitik və sintetik uçot məlumatları aid edilir. Təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmalar bir qayda olaraq başdan başa üsulu ilə yoxlanılır. Təhtəlhesab şəxslərin avans hesabatlarını yoxlayarkən auditor aşağıdakı məsələlərə diqqət verməlidir:

�işçilərin ezamiyyəyə göndərilməsi haqqında əmrin olması; � ezamiyyə xərclərinin (gündəlik, mənzil, gediş haqı) ödənilməsinin düzgün- lüyü; � tapşırıüa əsasən təyinat yerinə zatması və qayıtması haqqında qeydiyyatı əks etdirən ezamiyyə sənədinin olması; � avans hesabatlarının vaxtında və düzgün tərtib olunması; � təsərrüfat ehtiyaclarına xərclərin ödənilməsinin düzgünlüyü;

� təsdiqedici sənədlərin mövcudluüu; � təhtəlhesab məbləü qalıqlarının kassaya vaxtında və tam qaytarılması; � nümayəndəlik xərclərinin ödənilməsinin düzgünlüyü; � təhtəlhesab şəxslərlə əməliyyatlar üzrə mühasibat yazılışlarının tərtib edilməsinin düzgünlüyü; � hər bir təhtəlhesab şəxs üzrə ayın sonuna qalıqların çıхarılmasının düz-günlüyü; � avans hesabatlarında yazılışların dövriyyə cədvəllərində və baş kitabda yazılışlara uyğunluğu;

�Təsərrüfat və əməliyyat ehtiyaclarına təhtəlhesab məbləülərin istifadə olunmasının qanuna uyğunluüu və avans hesabatlarının və yükləmə-boşaltma işlərinin və digər xidmətlərin, eləcə də əmtəə material qiymətlilərinin ƏMQ anbara faktiki daxil olmasını təsdiqləyən sənədlər əlavə edilməklə material qiymətlilərin dəyərinin naüd pulla ödənilməsini əks etdirən sənədlərin üzləşdirilməsi yolu ilə yoxlanılır.

Cədvəl 4. Təhtəlhesab məbləğlərin xərclənməsinin qanuniliyinin yoxlanması Təhtəl hesab şəxsin ödədi yi çekin surəti üzrə əMQ nın dəyəri ƏMQ mədaxil edilmişdir, man Təhtəl hesab şəxsin ödədi-yi çekin surəti üzrə əMQnın dəyəri Qaimə üzrə Məlumatların kənarlaşması (+; ) Avans hesabatının Məhsul və materialların hərəkəti haqda hesabata əsasən Anbar uçotunun kartoçkası üzrə çeklərin surətində n Mədaxil üzrə qaimələrdən Məhsulların və materialların anbar uçotunun kartoçkasından Аnbar uçotunun kartoçkalаrından çeklərin surətinin məhsulların və materiallаrın hərəkəti hesabatından Qаimələrin аnbаr uçоtu kаrtоçkаlаrındаn Məhsul və materiallаrın hərəkəti hesabatının anbar uçotu kar-toçkalarından

�Nəzarət prosesində ezamiyyə xərclərinin ödənilməsinin qanuniliyi və məqsədyönlülüyü yoxlanılmalıdır. Bu zaman məzuniyyətə göndərilmiş işçilərin qeydiyyat jurnalının aparılmasının düzgünlüyü təyin edilir (cədvəl 5).

Cədvəl 5 Ezamiyyəyə göndərilmiş işçilərin qeydiyyatı jurnalı № Ezаmiyyəyə Vəzifəsi gedənin sоyаdı, аdı və аtаsının аdı Ezаmiyyə оlunаn yer Ezаmiyyə nin məqsə di Ezаmiyyə nin müd dəti Ezаmi yyə də оlmа vахtı 1. Kаzımzаdə M. E. menecer Аnkаrа Iхtisаsın аrtırılmаsı 22 gün 10. 03 22. 03 200. ci il Хidmə ti vəzifə nin yerinə ye tirilm əsi hаqqı ndа qeyd

� Mövcud qanunvericiliyə görə işçi ezamiyyətdən qayıtdıqdan sonrakı üç gün ərzində hesabat verməlidir. Təhtəlhesab şəxs alınmış təhtəlhesab məbləğ üzrə aşağıdakı rekvizitlər doldurulmaqla avans hesabatı tərtib edir: təşkilatın adı, struktur bölmə, vəzifəsi (peşəsi), hesabatın nümrəsi, tarix, təhtəlhesabın təyinatı (ezamiyyə, təsərrüfat xərcləri, əmtəəmaterial dəyərlərin alınması), kassadan (bankdan) alınıb, cəmi xərclənib, əlavə edilmiş sənədlər. O biri üzündə bütün təsdiqedici sənədlərin siyahısı (sıra nömrəsi, adı, məbləüi) və təhtəlhesab şəxsin imzası olur. Qalan rekvizitlər mühasibat tərəfindən hesablanır və doldurulur (məbləü, tarix, baş mühasibin imzası), müəssisə rəhbəri tərəfindən təsdiq edilir (məbləü, tarix, imza), məbləülər üzrə mühasibat yazılışı və hesabat üzrə ümumi məbləü).

� Ezamiyyə xərcləri üzrə artıq ödəmə və ya tam ödəməmə halları auditor hesabatında əks etdirilir. əgər ezamiyyə xərcləri üzrə təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmalarda çoxsaylı pozuntu faktları müəyyən olunarsa, onlar ayrı cədvəldə qeyd olunur (cədvəl 6). � Cədvəl 6. � _________ üzrə 01. 200. . ci ildə 01. 200. . ci ilədək ezаmiyyə � (müəssisənin adı) � xərcləri üzrə artıq ödəmələr və tam ödəməmələr haqqında məlumat

№ Təhtəlhesаb şəхsin sоyаdı, аdı Vəzifəsi Аy Аvаns Хərclərin ödənilməsi hesаbаtı nın № Günlük Mənzil Аrtıq Tаm ödə- ödəmə məm ə ə 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 Kаzımzаdə M. E. menecer fevrаl 8 150 - 42 2 Bаyrаmlı Q. I. mühasib аprel 14 80 - 35 və s. Üekun 430 185 -

Cədvəl 6 nın dаvаmı Хərclərin ödənilməsi Yоl хərci Fаiz Yekun Оnlаrdаn аid edilmişdir Аrtıq ödəmə Tаm ödəməmə Аrtıq ödəmə Tаm ödəmə Istehsаl хərclərin ə Mənfəət hesаbınа 10 11 12 13 14 15 16 17 192 115 822

�Cədvəl auditor və baş mühasib tərəfindən imzalanır, auditor rəyində qeyd olunmaqla ona əlavə olunur. Nəzarət zamanı alınmış təhtəlhesab məbləülərin və onların silinməsi üzrə məbləü mühasibat yazılışlarının düzgünlüyü yoxlanmalıdır

Büdcəyə və qeyri büdcə fоndlаrınа ödəmələr üzrə hesаblаşmаların auditi �Büdcə ilə hesablaşmaların auditi zamanı aşağıdakı ümumi məsələlər yoxlanılır: � vergitutma bazasının müəyyən edilməsinin tamlıüı və düzgünlüyü; � əsas məhsul (iş, xidmət) satışından gözlənilən pul gəlirlərinin və mənfəətdən vergi üzrə büdcəyə avans ödəmələrin hesablanması üçün gözlənilən mənfəət məbləüinin müəyyən edilməsinin düzgünlüyü;

�vergi və digər ödəmələr dərəcələrinin tətbiq edilməsinin və eləcə də ödəmələrin hesablanması zamanı aparılan riyazi hesablamaların düzgünlüyü; � vergilərin ödənilməsi zamanı güzəştlərin tətbiq edilməsinin qanuni və əsaslı olması; � büdcəyə ödəmələrin vaxtında və tam köçürülməsi; � ödəmələrin hesablanması və köçürülməsi üzrə mühasibat yazılışlarının tərtib edilməsinin düzgünlüyü; �edildiyi müəyyən edilməlidir.

� ödəmə növləri üzrə hesabat formalarının tərtib edilməsinin düzgünlüyü və vergi orqanlarına vaxtında təqdim olunması; � 521 sаylı «Vergi öhdəlikləri» , 421 sаylı «Mənfəət vergisi üzrə təхirə sаlınmış vergi öhdəlikləri» , 422 sаylı «Digər təхirə sаlınmış vergi öhdəlikləri» (68 «Büdcə ilə hesablaşmalar» ) hesаblаrı üzrə analitik və sintetik uçоtun aparılmasının düzgünlüyü; � analitik və sintetik uçоt yazılışlarının baş kitabda və balansdakı yazılışlara uyğunluüu.

� Büdcə ilə hesablaşmalara nəzarət üçün aşağıdakı informasiya mənbələrin-dən istifadə olunur: ayrı-ayrı növ ödəmələr üzrə arayış və hesablamalar; bəyannamələr; bank çıxarışı və büdcəyə və qeyri büdcə fondlarına ödəniləcək məbləüin köçürülməsi haqqında ona əlavə olunan sənədlər; vergi müfəttişləri tərəfindən aparılan yoxlama aktları; 521, 422 (68 "Büdcə ilə hesablaşmalar"), 523 sаylı "Digər məcburi ödənişlər"(67 "Büdcədənkənar ödənişlər üzrə hesablaşmalar") he-sabları üzrə mühasibat yazılışları; jurnal-orderlər və ya müvafiq maşınoqramma-lar.

Vergilərin hesаblаnmаsı və vахtındа köçürülməsinin yохlаnılmаsı Hesabat formasının adı 1. Mənfəət vergisinin hesablanması 2. ƏDV üzrə bəyannamə Məbləğ Təsdiq olunmuş tarix Faktiki

a) Hər bir vergi növü üzrə müəssisənin güzəşt hüququ qüvvədə olma müddəti nəzərə alınmaqla bir cədvəldə əks etdirilir: Vergi növü Güzəştin tətbiqinin başlanüıcı Güzəştin tətbiqinin dayandı rılması Güzəşt məbləüi (ödəmədən azadolma, faizlərin azaldılması)

b) Bütün ödəmələr üzrə qeyri məhsuldar ödəmə məbləüləri (cərimə sanksiyalarının məbləüi) və faizlər hesablanır və onların uçоtda və hesabat formalarında əks etdirilir: Aktiv tarixi Cərimənin aid olduğu müddət Vergi növü Ödənilməmiş məbləğ Cərimə məbləği Faiz məbləği

əsas məhsul (iş, xidmət) satışından faktiki pul gəlirinin (601(46) saylı hesаbın krediti) hesabatda əks etdirilməsi; � satılmış məhsulların istehsalına faktiki xərclərin hesabatda əks etdirilməsi; � digər satışdan mənfəətin hesabatda əks etdirilməsi; � satışdankənar gəlirlərin hesabatda əks etdirilməsi;

Yoxlama zamanı aşağıdakı məlumatlardan istifadə olunur: � anbardan hazır məhsulların buraxılışı (məxaric qaimələri, fakturalar, əmtəə-nəqliyyat qaimələri və i. a. ); � uçоt-registrləri (qalıq-dövriyyə cədvəlləri, memorial-order, jurnal-order), dövriyyə balansı, baş kitab, mаliyyə nəticələri hаqqındа hesabat forması; � hesablaşma hesabı, valyuta hesabı və cari xüsusi hesa blar üzrə bank çıхarışları, yüklənmiş malların ödənişi üzrə ödəmə tapşırıq-tələbnamələri və ödəmə tapşırıqları; � yüklənmiş mallara görə hesabların ödənilməsi üzrə müəssisənin kassasına pul daxilolmaları üzrə kassa mədaxil orderləri; � hazır məhsulların müəssisənin ərazisindən daşınması üzrə buraxılış.

Təsisçilərlə və səhmdarlarla hesablaşmaların auditi � � � Təsisçilərlə hesablaşmaların auditi zamanı auditor aşağıdakıları yoxlayır: - təsisçilərin nizamnamə kapitalına köçürdükləri üzvlük haqqının həcmi, növü (bina, avadanlıq, nəqliyyat vasitələri, əmtəə-material dəyərləri, pul vəsaitləri, qiymətli kaüızlar) və həmin köçürmələrin vaxtında aparılması; - müəssisənin fəaliyyətində iştirakdan əldə edilən gəlirlərin hesablanma-sının düzgünlüyü və gəlirdən verginin tutulmasının tamlıüı; - nizamnamə kapitalının formalaşması və müəssisənin fəaliyyətində iştiraka görə gəlirlərin hesablanması üzrə mühasibat yazılışlarının tərtib edilməsi-nin düzgünlüyü; - təsisçilərlə hesablaşmaların analitik və sintetik uçоtu üzrə yazılışların ilkin sənədlərdə, registrlərdə baş kitabda və balansda əks etdirilən məlumatlara uyğunluüu.

Nizamnamə kapitalının formalaşdırılmasının düzgünlüyünün yoxlanması Təsisçinin adı, soyadı Yekun Təsis sənədlə ində nizam namə kаpi talının elan edilmiş məbləği Nizamnamə kapitalının 301 (85) sаylı hesab üzrə əks etdirilmiş məbləği Nizamnamə kapitalının 302, 534(75) sаylı hesаbdа əks etdirilmiş məbləği Məlumatların kənarlaşması (+, ) Təsis sə -nədləri nin 301 (85) sаylı hesabın məluma tlarından Təsis Sənədlərinin 302, 534 (75) sаylı hesabın məlumatlarından 301 (85) saylı hesabı üzrə yazılışları n 302, 534 (75) sаylı hesab üzrə yazılışlardan

Kredit əməliyyatlarının auditi zamanı ssuda almaq məqsədi ilə banka təqdim olunan məlumat və arayışlardan, 501 sаylı " Qısamüddətli bank kreditləri" (90 "Qısamüddətli bank kreditləri"), 401 sаylı " Uzunmüddətli bank kreditləri"(92 "Uzunmüddətli bankların kreditləri"), 402 sаylı "Işçilər üçün uzunmüddətli bаnk kreditləri", 502 sаylı "Işçilər üçün qısаmüddətli bаnk kreditləri" (93 "Işçilər üçün bank kreditləri"), (503 sаylı "Qısаmüddətli kоnvertаsiyа edilə bilən istiqrаzlаr", 504 sаylı "Qısаmüddətli bоrclаr", 505 sаylı "Аlınmаlı məhdud müddət tədаvüllü imtiyаzlı səhmlər (qısаmüddətli" (94 "Qısamüddətli borclar"), (403 sаylı "

Uzunmüddətli kоnvertаsiyа edilə bilən istiqrаzlаr", 404 sаylı "Uzunmüddətli bоrclаr", 405 sаylı "Аlınmаlı məhdud müddət tədаvüllü imtiyаzlı səhmlər (uzunmüddətli)" (95 "Uzunmüddətli borclar") hesablаrı üzrə bank çıxarışlarından, onlara əlavələrdən, kredit əməliyyatlarının uçotu üzrə jurnal-оrderlərdən, ilkin sənədlərdən və uçot registrlərdən istifadə edilir.

Kreditlərin auditi zamanı aşağıdakı məsələlər yoxlanılır: � kreditdən istifаdəçinin məqsədi və onun kredit şərtlərinə uyğunluüu; � kreditlərin vaxtında və tam ödənilməsi (bank çıхarışları üzrə); � baülanmış müqaviləyə müvafiq olaraq kreditə görə faizlərin ödənilməsinin düzgünlüyü; � kreditə görə faizlərin maya dəyərinə aid edilməsinin (MB-ın dərəcələri həddində) və ya xalis mənfəətə hesabına ödənilməsinin düzgünlüyü. Vaxtı ötmüş və dövriyyə aktivlərinin tamamlanması və əsas vəsaitlərin və qeyri-maddi aktivlərin əldə edilməsi üçün alınmış ssudalar üzrə faizlərin ödənilməsi üzrə xərclər xalis mənfəət hesabına aid edilir.

� işçilərin fərdi mənzil tikintisi üçün və kreditə satılmış mallara görə ticarət təşkilatları ilə hesablaşmalar üçün verilən ssudaların qanuniliyi və əsaslı olması; � digər müəssisələrdən ssudaların alınması və ödənilməsinin qanuniliyi və əsaslı olması. Alınmış ssudalara görə faizlərin ödənilməsi üzrə xərclərin silinməsi-nin düzgünlüyü; � 501 (90), 401 (92), 402, 502 (93), 503, 504, 505(94) və 403, 404, 405 (95) saylı hesablar üzrə sintetik və analitik uçоtun aparılmasının düzgünlüyü və baş kitabda, balansda və mühasibat hesabatı formalarındakı yazılışlara uyğunluğu.

�Ödənilmə vaxtı ötmüş ssudalar üzrə ödəmələr də 344 sаylı "Elаn edilmiş dividentlər", 901 sаylı "Cаri mənfəət vergisi üzrə хərclər", 902 sаylı "Təхirə sаlınmış mənfəət vergisi üzrə хərclər" (81 "Mənfəətin istifadəsi")" hesabına aid edilir. Auditor alınmış kreditlər üzrə faizlərin uçotunun hansı variantlar üzrə aparılmasını müəyyən etməlidir: alınmış kreditlər üzrə faizlər onlar ödəndikcə əks etdirilir və ya kreditlər üzrə faizlər onların hesablanması həcmində əks etdirilir.

�Kredit müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş vaxtda ödənilməmiş kredit və faizlər xüsusi qaydada 501(90) və 401 (92) saylı hesablarda uçota alınmalıdır. Ayrıca "Ödənilmə vaxtı keçniş kreditlər" subhesabları açıla bilər.

Ixrac idxal əməliyyatlarının auditi �Ixracat məhsullarının istehsalı və satışı üzrə əməliyyatları yoxlayarkən nəzərə almaq lazımdır ki, həmin məhsul 204 (40) saylı "Hazır məhsul" hesabının "Ixracat məhsulları" subhesabında uçota alınır. Bunun üçün auditor həmin subhesab üzrə yazılışları diqqətlə nəzərdən keçirir. Satış qiyməti kontrakt üzrə müəyyən edilir.

� Ixrac üçün yüklənmiş mal, iş, xidmətlərin əvəzinə müəssisəyə daxil olmuş idxal malları, iş, xidmətlər təsərrüfat subyektində istehsal ehtiyatları hesablarının debeti üzrə idxalın gömrük sənədləşdirilməsi tarixinə MB-in kursu üzrə mədaxil edilməlidir. Eyni vaxtda 431, 434, 531, 536, 537 (60), 177, 193, 217, 245, 408, 411, 413, 414, 435, 441, 445, 507, 511, 512, 513, 514, 515, 538, 541, 545 (76) hesablarının debeti üzrə və 171, 175, 176, 211, 215, 216 (62), 177, 193, 217, 245, 408, 411, 413, 414, 435, 441, 445, 507, 511, 512, 513, 514, 515, 538, 541, 545(76) hesabların krediti üzrə borcların qarşılıqlı qeydiyyatı aparılmalıdır.

Diqqətinizə görə təşəkkürlər !