SALII Prof Dr Rengin ERDAL TARHE AGRICOLA1494 1555

İŞÇİ SAĞLIĞI Prof. Dr. Rengin ERDAL

TARİHÇE § AGRICOLA(1494 -1555) PARACELSUS (1493 -1541) Madenci hastalığı=PNÖMOKONYOZ tanımlandı. § BERNARDINO RAMAZZINI (1633 -1714) İlk Meslek Hastalıkları kitabını yazdı. (de. MORBIS ARTIFICIUM DIATRIBA) § ENDÜSTRİ DEVRİMİ(1762) Buhar gücünün keşfedilmesi ile fabrikalar ve işçi sınıfı doğdu. § ILO’nun Kuruluşu (1919) Uluslararası Çalışma Örgütü’nün kuruluşu. Uluslararası Düzenleyici.

ÜLKEMİZDE Ø Dilaver Paşa Nizamnamesi (1865) Ø Ereğli Havzai Fehmiye Nizamnamesi (Cumhuriyet Dönemi) Ø Umumi Hıfsısıhha Kanunu 180. madde Ø İşçi Sigortaları Kanunu (1945) Çalışma Bakanlığı Kuruluşu

İşçi Sağlığının Tanımı v. Yeni görüş: İŞÇİ SAĞLIĞI yalnızca mesleki zararları önlemek değil, -Çalışanların daha iyi sağlık kapasitesine kavuşmasını ve -İnsan ile iş arasında uyum sağlanmasını kapsar. vİŞÇİ SAĞLIĞI : yalnız endüstride çalışanların değil , kısaca ÇALIŞAN HER İNSANIN SORUNUDUR.

İŞÇİ SAĞLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER I. FİZİKSEL FAKTÖRLER Gürültü, Titreşim, Aydınlatma, Isı ve nem, Işınlar, Basınç Değişmeleri.

II. KİMYASAL FAKTÖRLER Madenler, Solventler, Asit ve Alkaliler, Plastik Boyalar

III. MEKANİK FAKTÖRLER Duruş bozuklukları , Ağır yük kaldırma , taşıma kazalar.

IV. İŞÇİ SAĞLIĞINI ETKİLEYEN TOZLAR Silikoz , Bizzinoz , Asbestoz.

V. BİYOLOJİK FAKTÖRLER Şarbon , Tetanoz, Bruselloz , Kuduz , Tüberküloz , Hepatit.

VI. ORGANİZASYON FAKTÖRLERİ Çalışma süreleri , Vardiya, Yorgunluk , Monotoni.

VII. RUHSAL FAKTÖRLERİ Stress , Ruh Sağlığı

VIII. ÖZEL RİSK GRUBLARI Gençler , Hamileler, Yaşlılar.

FİZİKSEL FAKTÖRLER GÜRÜLTÜ - İşitme Kayıpları - Yorgunluk - Dikkat azalır - Stress nedeni * Ses gövdeye hava yolu ile girer

TİTREŞİM -Titreşim -Gövdeye vücudun sert kısmı ile girer -El , bilek , kol, omuz. . Madenler. . Hava Kompressörler. . Motorlu Testereler. . Ulaşım Araçları

AYDINLATMA - Pencere alanı taban alanının 1/10 dur. Genel Görme =20 lux Ayrıntı = 1500 lux Çok ince = 3000 lux - Aksi durumda * YORGUNLUK * İŞ KAZASI

ISI ve NEM - İdeal ısı =12’ -22’ Nem %30 – 75 - Hafif Sıcaklık : yüz kızarması , ter , dil kuruluğu , bulantı, kusma, ishal, uykusuzluk. - Ağır Sıcaklık : Maden , metal işleri , cam fabrikalarında mevcuttur - Soğuk : damarlar sıkışır, parmaklarda belirgin, donma , yüz felci , ölüm

IŞINLAR - İYON YAPMAYAN * Ultraviole (Güneş ışınları, kaynak işleri ) -Deri kanseri. -Gözde Keratokonjonktivit. * İnfraruj (Cam , Çelik dökümü, Akkor ) –Katarakt - İYON YAPAN *X ışınları *Doğal Radyoaktif Madde (Radyum , Uranyum, Toryum) *Suni Radyoaktif Madde (Radyoaktif İzotoplar)

§ BASINÇ DEĞİŞİMLERİ * Yüksek Basınç : Dalgıçlar ve su altında çalışanlardır. (Sünger -Avcıları) * Alçak Basınç : Dağlarda çalışanlardır ve Uçak personeli.

KİMYASAL FAKTÖRLER İş Yerlerinde 5 milyon kimyasal madde mevcut olup 50. 000 -60. 000 ‘i kullanılmaktadır. 1. MADENLER: Toz ve buhar olarak solunum yolu ile alınır. *Fe , Al , Cu zehirli etkisi azdır. *Pb, Hg, Be, Kr, As, Co, Kd , talyum zehirlidir. Kurşun: Meslek hastalık %42 nedenidir. Akü yapımı, matbaacılık , boya yapımı, kaynak işleri. Civa : Boya , tarım ilaçlarında kullanılır.

2. SOLVENTLER Solunum , sindirim , deri yolu ile alınır. Endüstride her iş kolunda kullanılır. Kimyasal yapıları farklı olup ORTAK ÖZELLİK : Eritici olmalarıdır. *Benzen ve türevleri

3. ZEHİRLİ GAZLAR : Co , KükürtlüH 2, CL , NH 3 , SO 2 , Nitroz Gazlar , Fosgen , Siyan gazı. 4. ASİT ve ALKALİLER : Kimyasal yanık nedenidir. Nitrik Asit, Sülfirik Asit , Organik asitler. 5. BOYALAR 6. PESTİSİTLER: insanlara , hayvanlara ve bitkilere zararı dokunan diğer canlıların etkisini önler. -Klorlu insektisitler, -Organik fosforlar , -Rodentisitler. 7. PLASTİK MADDELER : Vinil Klorür, Xenonlar.

MEKANİK FAKTÖRLER § DURUŞ BOZUKLUKLARI : -Hafif duruş bozuklukları -Ağır duruş bozuklukları § AĞIR YÜK KALDIRMA ve TAŞIMA : -Yükün ağırlığı -Yükü kaldırma ve taşıma metodu: Bel kemiği ile değil / bacak ve uyluk kasları kullanılarak kaldırılmalıdır. § KAZALAR : -İş kazaları -Ev kazaları -Trafik kazaları

İŞÇİ SAĞLIĞINI ETKİLEYEN TOZLAR § Pnömokonyoz : Çalışma ortamında havada bulunan tozların akciğerlere girip etki yapmasıdır. § Silikoz : Serbest silis veya kuartz kristalleri. Taş ocakları, dökümhaneler , porselen , fayans , seramik ateş tuğlası fabrikaları, yüksek fırınların yıkım ve bakımı , cam , kristal sanayii.

§ BİSSİNOZ : Keten , kendir ve pamuk tozlarından ileri gelir. § ASBESTOZ : Asbest ve amyant tozlarıdır.

BİYOLOJİK FAKTÖRLER § § Şarbon Yün fabrikaları, deri işçileri Tetanoz Basit sıyrıklar Bruselloz Keçi , sığır, domuz / süt ürünleri Barsak parazitleri Bataklık, maden, pirinç tarlaları § Kuduz Hayvan ve tarım işçileri § Viral Hepatit , TBC Sağlık hizmetlileri

ORGANİZASYON FAKTÖRLERİ o ERGONOMİ : Çalışmayı insan anatomisine ve fizyolojisine uydurmaktır. o EN AZ YORGUNLUKLA EN FAZLA RANDIMAN elde edebilmektir.

Çalışma Süreleri Ülkemizde : Haftalık yasal çalışma süresi 45 saattir. 7. 5 saat / günde ERGONOMİKTİR.

Vardiya Sürekli yapılması gereken işlerde uygulanır. Çalışma süreleri 24 saat için uygulanır.

Yorgunluk Fazla çalışma sonucu bitkinlik hissedilmesi olup korunma mekanizmasıdır. Kronik yorgunluk : Sürmenaj. Bulaşıcı hastalık , zehirlenme ve şişmanlığa yol açar.

MONOTONİ Yeknesak , değişmeyen ve hızla yapılan işlere denir. Yorgunluk ve dikkatsizlik nedenidir.

RUHSAL FAKTÖRLER § STRESS Değişik faktörlerden ileri gelen Etkene özgü olmayan Değişik koşullara uyum güçlüklerine karşı gelişen REAKSİON olup HORMONLARIN FAZLA SALGILANMASI PSİKOSOMATİK HASTALIKLAR

RUH SAĞLIĞI Özel Risk Grupları A. GENÇLER : - Gelişmelerinde yavaşlama olabilir. - Beslenme durumlarına dikkat gerekir. - Çalışırken duruş vaziyetlerine dikkat edilmelidir. B. YAŞLILAR : -İş kazaları sıktır ve ağırdır.

C. KADINLAR : - Beden gücü erkeklerden %30 azdır - Menstruasyon zamanları güçlük gösterir - Gebelik büyük bir sorundur. D. SAKATLAR : - Yapısal bozukluktan çok fonksiyonel yetersizlik dikkate alınır. (sol elinin baş parmağı kesik öğretmen / kemancı ) - D. S. Ö nüfusun %10’nun bir sakatlığı olduğunu ileri sürmektedir.

İŞÇİ SAĞLIĞINDA YÖNTEM I. ÇEVRENİN KONTROLÜ - Atmosferde toksik madde konsantrasyonunu izleme (MAK değeri): Müsaade edilen azami konsantrasyon - Zararlı maddeyi değiştirme BENZEN TRİKLORETİLEN - Havalandırma genel lokal

- Islak çalışma - İş yerinde GENEL TEMİZLİK duvar , taban ve tezgahların bol su ile yıkanması - Fabrikasyon yöntemlerini değiştirmek.

II. ÇALIŞANLARIN KONTROLÜ - İŞE GİRİŞ MUAYENESİ (uygun iş için gerekir) - PERİYODİK MUAYENELER - EĞİTİM : Sağlık eğitimi - KİŞİSEL KORUYUCU KULLANMAK Siperlik İş elbiseleri (önlük) Eldiven Başlık Gözlük -ÇEŞİTLİ KORUYUCU kremler , maskeler , solunum cihazları.

Prof. Dr. Rengin ERDAL