CEV 4462 EVRE HUKUKU DR SENEM YAZICI GVEN

CEV 4462 ÇEVRE HUKUKU DR. SENEM YAZICI GÜVENÇ DOÇ. DR. GAMZE VARANK

HAFTALıK KONU DAĞıLıMı Hafta Konular 1 Hukuk İle İlgili Bazı Tanımlar 2 Çevre Hukuku İle İlgili Bazı Tanımlar 3 Hukukta Yaşam ve Temsil Özellikleri 4 İş Ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı İle İlgili Hususlar 5 Çevre Kanunu 6 Çevre İlgili Diğer Kanunlar 7 Çevre İlgili Diğer Kanunlar 8 Ara Sınav 1 9 Türkiye’de Çevre Mevzuatı Uygulamaları 10 Yönetmelikler ve Uygulamaları 11 Yönetmelikler ve Uygulamaları 12 Yönetmelikler ve Uygulamaları 13 Yönetmelikler ve Uygulamaları 14 Çevre Sorunlarının Çevre Hukuku Açısından Değerlendirilmesi 15 Final 2

SıNAVLAR VE DAĞıLıMLARı Etkinlikler Sayı Katkı Payı Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği 2 20 Ara Sınavlar Final 1 1 40 40 Dönem İçi Çalışmaların Başarı Notuna Katkısı 60 Final Sınavının Başarı Notuna Katkısı 40 TOPLAM 100 3

HUKUK NEDIR? Toplum halinde yaşayan insanların aralarındaki ilişkileri adaletle ve sosyal faydaya göre düzenleme amacını güden ve yürürlüğü bir ceza ile sağlanmış bulunan kuralların tümüne hukuk denir. Toplumu düzenleyen ve Devletin uygulama gücü ile desteklenmiş kuralların tümüne hukuk denir. 4

HUKUKUN AMACı İnsanlar arası ilişkileri düzenlemek ve toplumda adaletli bir yaşam biçiminin yerleşmesini sağlamaktır. Devlet hukuk adı verilen kurallara karşı kişilerin yaptığı hatalardan dolayı onları maddi olarak tazmin etmeye zorlar. Yaptırımlar genellikle maddi olarak gerçekleşir. Ahlak ve din kurallarının cezası manevidir. Bu durum hukuku ahlak ve din kurallarından ayırır. 5

HAK NEDIR? Kişinin hukuk tarafından korunan ve bu korunmadan yararlanıp yaralanmayacağı kendi iradesine bırakılmış olan menfaatlerine hak denir. Bir kişinin herhangi bir menfaatini hak olarak ileri sürebilmesi için, hukuk düzeninin bu menfaati tanıması ve koruması gerekir. Hukuk kuralları kişilere göre değişmez. Objektiftir ve herkesi bağlayıcıdır. Hak ise, sübjektiftir, özeldir ve isteğe bağlıdır. Kimse sahip olduğu hakkı kullanmaya zorlanamaz. Hak’tan yararlanma tamamen kişinin arzu ve iradesine bırakılmıştır. 6

HAKLAR Kamu Hakları: Kamu hakkından doğan ve bireylerin devlete karşı sahip oldukları menfaat ve yetkileri belirleyen haklardır. Bu hususta kişiler arasında eşitlik yoktur. Seçme, seçilme, kamu görevine alınma ve benzer haklar kamu haklarıdır. Özel Haklar: Özel hukuktan doğan haklara özel haklar denir. Özel haklarda eşitlik ilkesi geçerlidir. Herkes bu haklardan eşit olarak yararlanır. Medeni haklar, ticaret hakları gibi. 7

MEVZUAT Mevzuat veya yasal düzenleme aşağıda belirtilen hukuki düzenlemelerin genel adıdır. � Anayasa � Kanunlar � Tüzükler (Nizamname, Talimatname ) � Yönetmelikler � Genelgeler, (Sirküler, Tamimler ) � Standartlar � Şartnameler 8

Anayasa: T. C. Anayasa’sının 56. maddesinin 1. paragrafında; “ Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşların ödevidir. ” ibaresi yer almaktadır. Kanunlar: Kanun kavramı, şekli ve maddi açıdan tanımlanabilir. Şekli anlamda kanun, TBMM’nin usulüne uygun olarak kabul ettiği yasama işlemidir. Maddi anlamda kanun, “genel, nesnel ve kişilik dışı hukuk kurallarının bütünü” biçiminde tanımlanmaktadır. Çevre Kanunu. 9

Tüzükler (Nizamname): Kanunların uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri belirtmek üzere kanunlara aykırı olmamak ve Danıştay’ın incelemesinden geçirilmek şartıyla hazırlanan yasal düzenlemelere Tüzük denir. Tüzükler Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile çıkarılır ve Cumhurbaşkanınca imzalanır ve kanunlar gibi Resmi Gazete’de yayınlanır (Anayasa Madde 115). Örnek; Su Ürünleri Tüzüğü Tüzükler anayasaya ve kanunlara aykırı olamaz. Su Ürünleri Tüzüğü, Su Ürünleri Kanununun uygulanmasını sağlamak amacıyla çıkarılmıştır. Yapı işlerinde İşçi Sağlığı ve iş Güvenliği Tüzüğü ise İş Kanunu uyarınca yürürlüğe konmuştur. 10

Yönetmelik (Talimatname) : Bakanlıkların ve kamu tüzel kişilerin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere çıkardıkları yazılı hukuk kurallarıdır. Yönetmeliklerde resmi Gazete’de yayınlanır. Örnek: Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği gibi. Tamim, Genelge, Sirküler: Üst makamın bir hizmetin görülmesi konusunda kendisine bağlı alt makam, daire kuruluş ve memurlara gönderdiği emirlerdir. Bir tamim veya genelgede birçok talimat bulunabilir. Bunlar ilgili kuruluşun düzenini, hizmette uyulacak esasları ve yapılacak çalışmaların her aşamadaki prensiplerini belirtir. Talimat; bir üst makamın emrindekilere göreve ilişkin herhangi bir konuda görüşünü bildiren yazıdır. İdari açıdan olduğu kadar teknik konularda da yol gösterici olabilir. Böylece kanun tüzük ve yönetmelikteki boşlukların doldurulması ve herhangi bir kamu hizmetinin eksiksiz yerine getirilmesi sağlanmış olur. 11

Standartlar: Standartlar, her türlü madde ve ürünlerin usul, hizmet ve hesapların uyacağı kuralları gösteren yazılı düzenleme veya belgelerdir. Ülkemizde ilk defa 2. Beyazıt zamanında 1502 de Bursa Belediye Yönetimi için çıkardığı fermanda; gıda, dokuma, deri ve deri ürünleri ve tarım araçları için hammadde özellikleri ile saflık dereceleri, yapım usulleri ve denetleme sistemine ait bir yazılı düzenlemeler getirilmiştir. Türk Standartlar Enstitüsü (TSE) 1960 da kurulmuştur. Özel hukuk hükümlerine bağlı ve tüzel kişiliğe sahip bir kuruluştur. Sadece enstitünün kabul ve tescil ettiği standartlar TS (TÜRK STANDARTLARI) adını alır. Yürürlüğe konulmuş bir standart iptal edilemez, daha uygun başka bir standartla değiştirilir. TSE Uluslararası Standart Örgütü (ISO)’ne üyedir. Çevre konusunda pek çok standardın hazırlanıp yürürlüğe konulması gerekmektedir. 12

ÇEVRE NEDIR? Tüm canlı faaliyetlerinin hemen veya uzun süre içinde etkileşim halinde bulunduğu mikro ve makro sistemlerin tümüne çevre denir. İnsan faaliyetleri ile sürekli etkileşim içinde bulunan ortama çevre denir. «Ben olmayan her şey çevredir. » Einstein 13

ÇEVRE KAVRAMı UNSURLARı 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 1. Maddesinde, kanunun amacı tanımlanırken çevresel öğelerde belirtilmiştir. Su-toprak ve hava Bitki ve hayvan varlığı Doğal ve tarihsel zenginlikler Kırsal ve kentsel alandaki arazi ve doğal kaynaklar Uzay boşluğu ve enerji kaynakları 14

ÇEVRE HUKUKU NEDIR? İnsanı ve insanın çevresinin doğal şartlarını ve kirlenmesini inceleyen hukuk sistemine Çevre Hukuku denir. 15

ÇEVRE SORUNLARı Çevre sorunlarını anlamak için, bu sorunların ortaya çıkmasına neden olan sebeplerin de ele alınmasını gerektirir. Çevre sorunları; somut çevre sorunları, çevreci hareket, bilimsel çalışmalar. 16

ÇEVRE SORUNLARıNıN ORTAYA ÇıKıŞı Neye çevre sorunu diyoruz? Buzul çağında pekçok bitki ve hayvan türünün yok olması 1800 yılların başı ABD’de sel felaketi nüfusun %1’nin ölmesi 1952 yılı Londra’da hava kirliliğinden 4000 kişinin ölümü Tarihin her döneminde çevre sorunu var! 17

ÇEVRE «SORUNLARı» � Çevre felaketleri � Kamuoyunun tepkisi � Bilimin ve bilim adamlarının etkisi � Çevre hareketi ve etkisi � Basının rolü � Politika ve bürokrasi etkisi Çevre sorunsalının başlangıcı 1970’lerin başı kabul edilebilir. Bu dönemde çevre sorunları politik gündeme de taşınmıştır. 18

ÇEVRE SORUNLARıNıN NEDENLERI Doğal gelişim süreci İnsanoğlunun doğaya hakim olma veya birbirlerine karşı üstünlük kurma isteği ile ortaya çıkan sonuçlar � Kentleşme � Endüstriyel gelişim � Nüfus artışı � Yaşam tarzı 19

ÇEVRE SORUNLARı Su kirliliği Hava kirliliği Toprak kirliliği Flora ve fauna tahribi Ozon tabakası tahribi Asit yağmurları Küresel ısınma Ormansızlaşma Çölleşme Genetik yapının bozulması Gürültü ve titreşim 20

ÇEVRE FELAKETLERI Çevre sorunlarının toplumsal ve siyasi yapılarda fark edilmesinde hareket noktasını dünyanın değişik yörelerinde yaşanmış olan felaketler oluşturmuştur. Meksika’da bin kadar kişiyi öldüren sıvı gaz tankı patlaması, Japonya’da Minamata’daki civa zehirlenmesi olayı, İsviçre’de Sandoz kimyasal tesisindeki yangın yüzünden civa da dahil bir kısım zehirli maddelerin Ren Nehrine boşalarak milyonlarca balığın ölmesi ve civar ülkelerin içme suyunun tehdit altına girmesi 21

ÇEVRE FELAKETLERI Sovyetler Birliği’ndeki Çernobil Nükleer Kazası; Çernobil’in bulunduğu Ukrayna’nın komşusu Belarus ve Rusya’nın da dahil olduğu (o zamanlar hepsi SSCB’nin bir parçasıydı) ve İrlanda’dan Türkiye’ye kadar uzandı. 26 Nisan 1986 22

ÇEVRE FELAKETLERI Hindistan’ın Bhopal Bölgesinde bir Amerikan şirketinin çalıştırdığı zirai mücadele ilaç fabrikasında 2000 den çok kişinin ölümüyle sonuçlanan sızıntı, 3 Aralık 1984 23

ÇEVRE FELAKETLERI Exxon Valdez tankeri, Alaska’daki Prens William Sound adasının Bligh resifinde karaya oturdu ve tankerden yaklaşık 41 milyon litre ham petrol, doğal sahil şeridine aktı. deniz kuşlarından katil balinalara kadar bölgede yaşayan birçok türden hayvan öldü. Dökülen petrol 4 bin km 2’lik alanı kapladı ve 700 km’lik sahil şeridi ağır şekilde hasara uğradı. Exxon. Mobil dökülen petrolü temizlemek ve tazminatlar için yaklaşık 5 milyar dolar ödedi ve şirket hala tazminat davalarıyla uğraşıyor. Exxon. Mobil yetkilileri sızan petrolün tamamını temizlediklerini söylese de doğal yaşam hala normale dönmüş değil. 24

ÇEVRE SORUNLARıNıN ÖZELLIKLERI 1. 2. 3. 4. 5. Çevre sorunları birbirine bağlıdırlar: ormansızlaşma sonucu hava kirliliğinin artması veya hava kirliliğinin ormansızlaşmaya yol açması gibi Çevre sorunları karmaşıktır Çok yönlüdürler: toplumsal yaşamın tüm alanlarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilerler. Evrensel nitelik taşırlar: Yerel ölçeklerde ortaya çıkan ve bu yüzden tamamıyla yerel nitelikli kabul edilen sorunlar bile uzun vadede aşama önce bölgesel, sonra evrensel sonuçlar yaratabilir. Kalıcı olabilirler: bozulma ve tahrip gibi durumların eski haline getirilmesi güç olabilir, uzun yılları ve büyük maliyetleri gerektirebilir, çoğu kez mümkün olmayabilir. 25

26

27

28

29

30

31

32