KULTUUR EN ERFENIS IN DIE OOSKAAP AVONTUURPROVINSIE NATUURLIK

KULTUUR EN ERFENIS IN DIE OOS-KAAP AVONTUURPROVINSIE – NATUURLIK SUID-AFRIKA SE BESTE BL 87 -88

BELANGRIKSTE KULTUURGROEPE IN OOSKAAP • Xhosasprekendes belangrikste kultuurgroep • Tradisionele tuiste van Xhosas = Oos-Kaap • Drie groepe: Xhosas, Engelse en Afrikaanssprekendes – ontmoet mekaar eerste in Oos-Kaap • Xhosa-taal (Isi. Xhosa) is ‘n inheemse taal • Baie klik-konsonante wat geleen is uit Khoi-Sanwoorde

TRADISIONELE PRAKTYKE • Tradisioneel beeswagters • Woon in groepe hutte • Deur hoofmanne regeer • Respekteer ouer mense • Kinders word na hulle pa’s of oupas vernoem • Name het spesifieke betekenis • Wanneer ‘n vrou trou, gee skoonma haar nuwe naam • Stuur kinders inisiasieskool toe • Ouers reël huwelike, moet Labola betaal (10 koeie of ekwiwalent in geld) • Bruid woon daarna by skoonfamilie

TRADISIONELE KLEREDRAG • Bokvelle, halssnoere en armband deur mans gedra • Komberse met ingewikkelde naaldwerkontwerpe om skouers gedraai – deur mans en vrouens gedra • Verf gesigte en liggame met wit verfmengsels • Onder die invloed van sendelinge het Xhosa-vrouens hulle koppe bedek met kopdoeke en hoede • Landelike vrouens – vou kopdoek in vorm van tulbande • Xhosa-mans en vroue Westerse kleredrag aangeneem • Vroue wat langbroeke dra, het eers onlangs aanvaarbaar geword • Tradisionele kleredrag van getroude vroue, helder krale oor lang onder rompe wat uit panele bestaan, en ‘n gekraalde kopband • Rooi-kombers mense dra rooi komberse –tradisionele bedecking • Tradisionele kralewerk word met kontemporêre klere gedra

TRADISIONAL CLOTHES

TRADISIONELE KOS • Stapelvoedsel: mieliemeel, pap en suurmelk en Xhosa brood • Bees-, skaap-, bokmelk en sorghumbier. • Umngqusho (stampmielies) saam met koring, bone en spesery is ook tradisioneel • Cuisine – wanneer tradisionele Xhosa statte besoek word kan toeriste kos geniet wat in groot drie-poot ysterpotte gekook word.

TRADISIONELE KOSSE

KUNS EN KUNSVLYT • Kralewerk op klere; horings en kruike/vase • Die kralewerk gebruik kleur, patroon formasies en motiewe om ‘n simboliese betekenis weer te gee • Geweefde mandjies en slaapmatte van riet en gras • Keramiek • Houtbeelde • Huisversierings • Seremoniële klere word borduur en met krale versier

XHOSA KUNS

Kulturele dorpies • Isinamva Kultuur dorpie by Berg Frere – toeriste besoek hier die plaaslike gemeenskap in hulle rondawels • Besoekers word getrakteer met volksverhale, tradisionele liedere • Besoekers help om kos te maak, koeie en bokke te melk en beeste veld toe te jaag om te gaan wei • Daar is ook toere na tradisionele genesers en die stamowerheid skool sodat besoekers meer kan leer van die Xhosa tradisies

Kulturele dorpies

Feeste • Grahamstad se Nasionale Kunste fees - een van die oudste kunste feeste in SA • Kunsmarkte in parke en velde, kosstalletjies dra by tot ‘n feestelike atmosfeer • Plaaslike sowel as internasionale toeriste woon jaarliks hierdie fees by

Ander besienswaardighede Feeste • Bomvu Kulturele Musiekfees • Die Truksvy fees • Sasol Scifest Kultuuraantreklikhede • Nelson Mandela Museum • Die Campanile • Egazini • Gompo-rots

VOLKSVERHALE • Vol toorkuns, tekens en taboes, wat toeriste fassineer • Die tokkolosie is ‘n harige en potesieel gevaarlike dwerg en is onsigbaar vir volwassenes • Daar is ook mensagtige creature wat in poele en strome bly en na mense kyk wat verdrink • Storievertellers hou volksverhale lewendig

MUSIC AND DANCE • Groepsang en handeklap saam met musiek • Musiekinstrumente: ratels, fluite, fluitjies, mondharpe, snaarinstrumente wat met ‘n boog gebou is • “The shaking dance” van die jong manne met been en arm ratels • Eenvoudige, herhalende musiek • Nkosi Sikelel’Africa is deur Xhosa geskryf (Enoch Sontonga)

Inisiasie / Donkerskool • Seuns • • Tussen 12 – 18 Tydperk tot 6 weke in isolasie vir inisiasie proses Bekend as ulwaluko Seuns word besny Leer van stamtradisies Liggaam word van kop tot tone met wit klei besmear Verering van voorvaders fokuspunt van inisiasie Hierna kan seun trou • Meisies • Word geleer om vrouens te word - intonjane

TRADISIONELE GENESERS • ‘n Nyanga is ‘n tradisionele dokter, kruiedokter en geneser, wat slegs kan praktiseer na ‘n lang vakleerlingskap • Die skakel tussen die fisiese en geestelike wêreld is ‘n Sangoma • ‘n Sangoma kan ‘n man of ‘n vrou wees • In Xhosa word hulle ‘n “Igqirha” genoem • Xhosas glo hulle het goddelike genesingskrag • ‘n Persoon kan ook beide ‘n nyanga en ‘n sangoma wees • Hulle gooi bene en dokter met kruie, voorsien medisyne en weer die bose geeste af • Toeriste hou daarvan om hulle af te neem met hulle hooftooisels, kraalborsbande, tallismanne, bokgalblase en wit krale om regtergewrig

TRADISIONELE LEIERS • Oos Kaap is die geboorteplek van politieke leiers en baie beroemde leiers in Suid-Afrika Nelson Mandela; Robert Sobukwe, Steve Biko, Chris Hani, Govan Mbeki, Thabo Mbeki, Oliver Tambo