Fetus plasenta ve eklerinin geliimi Dr Esra etinkaya

Fetus, plasenta ve eklerinin gelişimi Dr. Esra Çetinkaya AÜTF Kadın Hastalıkları ve Doğum AD

Hipotalamohipofizer aks Overler Östrojen Progestron Endometriyum

Endometriyal siklus Endometriyum: • Epitelyal-glandüler hücreler • Stromal-mezenkimal hücreler • Kan damarları • Fonksiyonel tabaka: Her ovaryan-endometriyal siklusta gelişip dökülür • Bazal tabaka: Fonksiyonel endometriyumun rejenerasyonu

Endometriyal siklus • Proliferatif / ovulasyon öncesi endometriyum • Foliküler faz östrojen, EGF, TGF-α, FGF-9, VEGF • Reepitelizasyon-Revaskülarizasyon • Glandüler-stromal-vasküler endotelyal hücrelerin proliferasyonu

Endometriyal siklus • Proliferatif / ovulasyon öncesi endometriyum • Erken dönemde endometriyal glandlar dar-tubuler • Mitotik aktivite (5. gün-16/17. gün) • Glandüler hiperplazi • Stromada ödem-proteinöz materyal, gevşek stroma • Yüzey epitel hücrelerinde mikrovilluslar & silya

Endometriyal siklus • Sekretuar / ovulasyon sonrası endometriyum • Progesteron etkisi • Glandüler epitelyal hücrelerde lümene glikoproteinmukopolisakkarid sekresyonu • Glandüler mitotik aktivite durur • Stromal ödem-mitoz

Endometriyal siklus • Sekretuar / ovulasyon sonrası endometriyum • ‘Fonksiyonel tabakanın predesidual dönüşümü’ • Gland kıvrımlarında artış, lümende sekresyonlar • Epitelyal yüzey hücrelerinde blastokist implantasyonunda önemli rol oynayan ‘pinopodlar’ • Yüzey glikokaliksinde değişiklikler • Spiral arterlerde uzama ve kıvrımlanma

• İmplantasyon → korpus luteumun ve progesteron salınımının devamı → desidualizasyon devam eder • Gebelik oluşmazsa → luteoliz ve progesteron ↓ → menstruasyon

Desidua • Özelleşmiş gebelik endometriyumu • Sekretuar endometriyum → desidua • Östrojen, progesteron, implante blasyokistten salınan faktörler • Anatomik yerine göre: • Desidua bazalis • Desidua kapsularis • Desidua paryetalis

Desidua • Desidua bazalis: Blastokist implantasyonunun hemen altında, trofoblast invazyonunun gerçekleştiği desidua • Desidua kapsularis: Blastokistin yüzeyini örten desidua • Gebeliğin 2. ayında belirgin, tek tabaka düzleşmiş epitelyal hücreler ile örtülü • İç kısmında avasküler ekstraembriyonik fetal membran: koryon laeve • Desidua paryetalis: Uterusun kalanını örten desidua

Desidua • 14 -16. gebelik haftasında büyüyen gebelik kesesi tüm uterus boşluğunu doldurur → desidua kapsularis + paryetalis →desidua vera • Desidua paryetalis & bazalis • Zona kompakta Zona fonksiyonalis • Zona spongioza • Zona bazalis: doğum sonrası endometriyum rejenerasyonu

Desidual kan akımı • Desidua kapsularis: Embryo-fetus büyüdükçe kanlanmasını kaybeder • Desidua paryetalis: Spiral arterler, düz kas ve endotel, vazoaktif ajanlara duyarlı • Desidua bazalis: Spiral arterler sinsityotrofoblastlarca invazyona uğrar ve düz kas duvarını kaybeder, endotel hücreleri kalır, vazoaktif ajanlara duyarlı değil— uteroplasental damarlar…

Desidua • Çok çeşitli hücre tipleri +; gebelik haftasına göre değişir • Primer hücresel elemanlar: gerçek desidual hücreler • Endometriyal stromal hücrelerden ve maternal kemik iliği kökenli hücrelerden köken alır • Büyük granüler lenfositler: desidual ‘natural killer’ hücreler • Sitokin sekrestonu ve anjiogenik faktörler • Trofoblast invazyonu ve vaskülogenezde önemli rol

Desidua • Desidua bazalisin yapısı desidua paryetalisten farklı: • Zona spongioza esas olarak arterler ve dilate venler içerir ve termde glandlar kaybolur • İnterstisyel trofoblastlar ve dev trofoblastlarca invaze olur • Nitabuch tabakası: trofoblastlarla desidua arasındaki fibrinoid dejenerasyon tabakası • Defektif desidua, nitabuch tabakası yok → plasenta akreata/perkreata/inkreata!!!

Desidua • Desidual prolaktin • Ön hipofiz ile aynı gen, transkripsiyonu başlatan promoter farklı • Maternal ve fetal dokular arasında parakrin fonksiyon • Desidua, sitotrofoblast, amnionik epitel ve plasental sinsityotrofoblastlarda reseptörü +

Desidua • Desidual prolaktin • İşlevleri? • Transmembranöz su ve çözelti transportu-amnion sıvısı regülasyonu • Otokrin-parakrin T hücre stimülasyonu-gebelikte immünolojik rol • Anjiogenezin regülasyonu • Gebeliğin devamı için zararlı genlerin ekspresyonunun baskılanması

İmplantasyon, plasenta ve fetal membranların gelişimi

Plasenta • Fetusun pulmoner, hepatik renal işlevleri… Uteroplasental dolaşım -- Maternal kan ↓ İntervillöz aralık ↓ Sinsityotrofoblastlarda gaz ve madde değişimi ↓ Villuslar -- Fetal kapiller kan

• Postkonsepsiyonel • Son adet tarihi

• Postkonsepsiyonel 3. günde morula uterin kaviteye ulaşır • Postkonsepsiyonel 4 -5. günde Blastokist – iç hücre kitlesi & trofektoderm • ‘hatching’ • Postkonsepsiyonel 6 -7. günde implantasyon: • Appozisyon • Adezyon • İnvazyon

• ‘Uterin reseptivite’: siklusun 20 -24. günleri arası • Hücre adezyon molekülleri : integrinler • αVβ 3 ve α 4β 1 blastokist tutunması için reseptivite belirteçleri

Trofektoderm: • Blastokisti çevreleyen trofoblastik hücre tabakalarının kökeni • Trofoblast: • Postkonsepsiyonel 8. günde • Primitif sinsityotrofoblast (dış) • Primitif sitotrofoblast (iç) • İmplantasyon sonrası: • Villöz → koryonik villusları oluşturur; • Ekstravillöz → desidua, myometriyum ve maternal damarlara penetre olur • İnterstisyel/endovasküler

Maternal blood Lacunar network Endometrial gland Spiral artery Lacunar network Eroded gland Syncytiotrophoblast Amnionic cavity Embryonic disc Cytotrophoblast Primitive yolk sac Extraembryonic mesoderm Extraembryonic endoderm

İç hücre kitlesi-embriyonik disk: • 7 -8. gün: Primitif ektoderm ve altında endoderm • Embriyonik disk ve trofoblastlar arasında hücreler amniyonik kaviteyi çevreler

• Embriyonik mezenkim: ilk olarak blastokist kavitesinde izole hücreler olarak görülür • Koryon: trofoblastar ve mezenkimden oluşur • Mezenkimal hücreler kondanse olup ‘body stalk’ oluşur - - embryonel diskin kaudal ucunda → umbilikal kord gelişir

Interstitial extravillous trophoblast Endovascular extravillous trophoblast Anchoring villus Syncytiotrophoblast Cytotrophoblast Decidua basalis Extravillous trophoblasts Myometrium Spiral artery Early Pregnancy End of 1 st trimester Midgestation 3 rd trimester

• Postkonsepsiyonel 12. günden itibaren sinsityotrofoblastlarda Trofoblastik lakünler oluşur • Yüzeyel desidual kapiller duvarların invazyonu ile lakünler maternal kanla dolar

• Primer villus: sinsityum ile çevrili solid ekstravillöz sitotrofoblastik kor • Lakünler birleştikçe bu solid sitotrofoblastik kolonlarla bölünmüş labirentler oluşur → intervillöz boşluk • Sekonder villus: mezenkim primer villusun solid trofoblastik kolonlarını invaze eder • Tersiyer villus: mezenkimal korda anjiogenez başlar

Koryon ve desidua • Erken gebelikte villuslar tüm koryonik membranı çevreler • Desidua bazalis tarafında yer alan koryonik villuslar → koryon frondozum • Endometriyal kavite – desidua kapsularis tarafındaki koryonun kanlanması azalır, villuslar dejenere olur, avasküler fetal membran oluşur → koryon laeve

• 3. ayın sonunda amnion ve koryon laeve birleşir: avasküler amniokoryon • Embriyo-fetusun büyümesi ile uterin lümen oblitere olur, koryon laeve desidua paryetalis ile birleşir • Desidua kapsularis+desidua paryetalis → desidua vera

Myometrium Decidua vera Chorion

Spiral arterlerin invazyonu Ektravillöz trofoblastlar • İnterstisyel trofoblastlar: • Spiral arterler etrafında agrege olur, endovasküler trofoblast invazyonu için damarları hazırlar • Endovasküler trofoblastlar: • Spiral arterlerin lümenine girer, hücresel tıkaçlar oluşturur • Vasküler endoteli apoptoz ile destrükte eder ve vasküler medya tabakasını invaze eder, fibrinoid materyal medyanın yerini alır • Spiral arter endoteli rejenere olur

Spiral arterlerin invazyonu • Uteroplasental damarlardaki değişiklikler iki dalga halinde: • İlk dalga postkonsepsiyonel 12 haftadan önce: desidua ve myometriyum sınırına kadar spiral arter modifikasyonu • İkinci dalga 12 -16 haftada: spiral arterlerin intramtometriyal segmentlerinin invazyonu

Plasenta • İlk trimesterde plasental büyüme fetustan daha hızlı • 17. haftafa büyümeleri eşit • Term plasenta: • yaklaşık 500 g • 10 -39 lob: ‘bazal plate’in katlantısı olan plasental septa ile ayrılan kısımlar • Lobül-kotiledon: her bir primer villus ve dallarının oluşturduğu fonksiyonel üniteler

Amniyon: • Fetal membranların kuvvetini sağlar • Yapısı: • Tek tabakalı küboid epitel (embriyonik ektoderm) • Bazal membran • Aselüler kompakt tabaka-intestisyel kollajenler • Fibroblast benzeri mezenkimal hücreler • Zona spongioza • Düz kas, sinir, lenfatik, kan damarı yok

Amniyon: • Kökeni: • Amniogenik hücreler: embriyonik hücre kitlesi ve komşu trofoblastlar arasında • İlk trimesterin sonunda koryon laeve ile birleşir • Metabolik işlevler: • Amnion sıvısı homeostazında su ve solüt transportu

Fetal gelişim • Embriyonik dönem • Postkonsepsiyonel 3. hafta-8 hafta • Organogenez • 4. hafta: KVS-dolaşım • 4. haftanın ortası: primitif kalbin bölmelenmesi, kol-bacak tomurcukları • 6. hafta: kalp tümüyle oluşmuş

Fetal gelişim • Fetal dönem • Postkonsepsiyonel 8. haftadan sonra • Embriyonik dönemde gelişen yapıların büyüme ve matürasyonu

Fetal gelişim • 12. gestasyonel hafta: • Ossifikasyon alanları • Parmaklar farklılaşmış • Cilt, tırnaklar, rudimenter saç • Eksternal genitaller belirginleşmeye başlar • 16. gestasyonel hafta: • 14 haftada eksternal genitaller • 20. gestasyonel hafta: • Cilt daha az transparan • Lanugo • Kafa derisinde saçlar

Fetal gelişim • 24. gestasyonel hafta: • Cilt kırışık • Yağ depolanması başlar • Akciğerin kanaliküler gelişimi tamamlanmış: bronş, bronşiyoller, alveoler duktuslar • Terminal keseler henüz oluşmamış!!! • 28. gestasyonel hafta: • Cilt kırmızı, verniks kazeoza • Sağkalım %90

Fetal gelişim • 32. gestasyonel hafta: • Cilt kırışık, kırmızı • 1800 g • 36. gestasyonel hafta: • 2500 g • Subkütan yağ değolanması • Yüzdeki kırışık görünüm kaybolmuş • 40. hafta

Teşekkürler…