YKSEK RNESANS DEVR MMARS 1500 1530 KAYNAKA Talvacchia

YÜKSEK RÖNESANS DEVRİ MİMARİSİ (1500 -1530)

KAYNAKÇA • • Talvacchia, B. , Raphael, Phaidon, 2007. Wallace, W. E. , Michelangelo, Universe Publishing, 2009. J. Burckhardt, İtalya'da Rönesans Kültürü, I-II, MEB, İstanbul 1957. Bridge, Nicole, Mimarlık 101 (Mimari Üsluplar, Önemli Yapılar ve Ünlü Mimarlar Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey), Funda Sezer (çev. ), Say Yayınları, İstanbul 2016. Bucholz, Elke Linda, vd. , Essential Arts A World History/Başvuru Kitapları Sanat, Derya Nüket Özer (çev. ), NTV Yayınları, İstanbul 2012. Burke, Peter, Avrupa’da Rönesans, Literatür Yayınları, İstanbul 2003. Honour, Hugh and Fleming, John, Dünya Sanat Tarihi, Hakan Abacı (çev. ), Alfa Basım Yayım, İstanbul 2015. Wundram, Manfred, Rönesans, Remzi Kitabevi, İstanbul 2008.

• 1500’lü yıllarda Roma’nın siyasi baskınlığı, sanat merkezinin de bu bölgeye aktarılmasına olanak sağlamıştır. Böylelikle sanatçılar Roma İmparatorluğu’ndan kalan eserleri incelemişler ve etkilenmişlerdir. Eserlerin ilgi uyandırması sanatçıların eskiye olan özlemini arttırmıştır.

Floransa Katedrali Tempietto • Erken Rönesans devrinde Floransa merkezli olarak Antikçağ’ın elemanları taklit edilmiştir. Ancak Yüksek Rönesas devrine gelindiğinde sanatçılar Antikçağ’dan yalnızca ilham almış, bu ilhamı rasyonalizm içerisinde kendilerine göre yorumlamışlardır.

Donato Bramante Raphael Michelangelo • Yüksek Rönesans mimarisine damgasını vuran (Umbria’dan Donato Bramante ve Raphael ile Floransalı Michelangelo) mimarların hiçbiri gerçekte mimarlık eğitimi almamıştı. İlk ikisi ressam, Michelangelo ise heykeltıraştır. Ayrıca Rafael ve Michelangelo Maniyerizm döneminde de eserler vermiştir.

• Yüksek Rönesans’ın başlangıcına ve sanatsal üstünlüğün Floransa’dan Roma’ya geçtiğinin işareti olan yapı, Kardinal Riario’nun konutu olarak, adı bilinmeyen bir mimarca tasarlanan Palazzo della Cancelleria’dır. Kardinal Riario

• Palazzo Della Cancelleria (1486– 95) • 1485 -1551 yılları arasında Kardinal Raffaello Riario’nun bir yarışma sırasında kazandığı arazi üzerine inşa edilmiştir. Mimarı bilinmeyen yapının sonraki dönemlerde Papalık ofisi ve Napolyon devrinde hukuk mahkemesi olarak kullanıldığı bilinmektedir.

• Sarayın yapımında 44 granit sütunun Pompey Tiyatrosu'ndan alındığı ve Kolezyum taşlarının genel inşaat amaçlı kullanıldığı söylenir.

Palazzo Rucelai Palazzo Della Cancelleria • Alberti’nin Floransa’da inşa ettiği Rucellai Sarayı’na benzerliği ile dikkat çekmektedir. • Yapının, Palazzo Rucelai’den farklı yanlarının başında her katta değişik pencerelerin sıralanması gelir. • Katları ayıran kornişler, Palazzo Rucelai’de pencerelerin denizliğini oluştururken burada durum farklıdır.

• Zemin katta az pencere bulunduğu için burada plastırlarla bir bölünmeye gidilmemiştir.

• Cephelerin köşe bölümleri, köşeye gelindiğini belirtircesine çıkıntılı olarak yapılmıştır. Orta kat cephesindeki pencereler, zafer taklarının kemerleri gibi bir form gösterir.

• Sarayın dekorasyonundaki yabani gül motifi Riario ailesinin amblemidir.

DONATO BRAMANTE (1444– 1514) • Görkemli ve anıtsal üslubuyla Yüksek Rönesans’ı oluşturan en önemli sanatçılardan biridir. • Kuzey İtalya’da Urbino yakınlarındaki Fermignano’da doğmuştur. Asıl adı Donato di Pascuccio d’Antonio’dur. • Pek çok Rönesans mimarı gibi ilk kez ressam olarak sanat alanına girmiştir. Pierro della Francesca ve Francesco di Giorgio gibi dönemin ünlü sanatçılarıyla tanışma fırsatı bulan sanatçı perspektif sorunları ile ilgilenmeye de Giorgio’nun etkisiyle başlamıştır. • Ressam olarak adını ilk kes 1477’de Bergamoda’daki Podesta Sarayı’nın önyüzüne yaptığı perspektif dekorasyonu ile duyurmuştur.

• 1497 yılında Milano’ya gelen sanatçı Lombardia Dükü Ludovico Sforza’nın hizmetinde çalışmıştır. Milano’da Leonardo da Vinci ile tanışan sanatçı onunla iyi bir dostluk kurmuştur. 1499 yılında Kuzey İtalya’nın Fransızlar tarafından işgaliyle da Vinci Fransa’ya Bramante ise dönemin sanat merkezi olan Roma’ya gitmiştir. • Roma’da önceleri ressam olarak çalışan sanatçı 1502 yılında Yüksek Rönesans’ın önemli yapıtlarından Tempietto Tapınağı’nın inşasıyla mimarlığa adım atmıştır.

• Bramante’nin meslek yaşamının ilk yarısını geçirdiği Milano kenti onun gelişimi üstünde iki yönde etkili olmuştur. Roma’ya gidene dek gerçekleştirdiği yapılarda Milano yöresinin mimarlık izleri görülmektedir. Yine buradayken tanıştığı da Vinci’nin de Bramante’nin mesleki alandaki yönelmesinde büyük rolü olmuştur.

• Bramante Yüksek Rönesans’ın büyük mimarlarından ilkidir. Melek yaşamının asıl önemli dönemi 14991514 arasında Roma’daki yıllarıdır. Bu dönemdeki çalışmalarına en güçlü desteği Papa II. Guilio’dan bulmuştur.

Eserleri: • Roma - Tempietto (Tapınakçık) (14991502) • St. Pietro Kilisesi’nin revaklı avlusu içinde yer alan tapınak 1502 tarihinde inşa edilmiştir. Tempietto Bramente tarafından Roma’ya ilk geldiği yıl 1502’de inşa edilmiştir.

• Bramente Tempietto’yu son derece orantılı yapmıştır. Yapının kubbeden zemine kadar olan tüm yüksekliği genişliğine eşittir. Dört basamaklı bir kaide üzerinde yükselmektedir. Yapı Dor nizamında yapılmış 16 sütunla çevrilmiştir. Üst katı iki eşit parçalı korkuluk çevirmektedir. Kubbe kasnağında pencereler ve deniz kabuğu şeklinde yivlenmiş nişlerle kasnak hareketlendirilmiştir.

• Yuvarlak bir mekânı teşkil etmesi amaçlanan yapı dairevi iç mekân ve onu çevreleyen sütunlu revaktan oluşmaktadır. Yuvarlak kubbeyle örtülü binanın dış cephesi çok ilginçtir. Revakı çevreleyen sütunlarla yukarı doğru uzayan alt kat hemen üstte bulunan bir arşitravla kesilmiş ve bu kısım üstünden başlayan korkuluklu bir balkon ardında yer alan ikinci kat üzerine gelen kubbesiyle yapı bir uyum içindedir. • Alt katın yüksekliği ve genişliği arasındaki oran üst katta de devam etmiştir.

• Tempietto, gerçek bir Yüksek Rönesans anıtıdır ve mimari olmaktan çok heykelcilik başarısıdır. Antik döneme karşın mekânın oranları önemli ölçüde yüksek tutulmuştur.

• Dor sütununu yeniden kullanan Roma yapılarında ancak friz, Roma modelindeki pagan ayinlerine dair simgeler Hristiyan ayinlerine ve papalığa dair simgelere dönüştürülerek Vespasiyan Tapınağınınki model alarak Bramente tarafından yeniden tasarlanmıştır.

• Etrafı sütunlarla çevrili, üstü kubbe ile örtülü yuvarlak planlı bu yapı, Rönesans döneminde bir hayli ün kazanmıştır. Bu tür yapılar o dönemde son derece gözde idi. Bu planda bir yapıya Raphaello’nun (1483 - 1520) Meryem’in Nişanı adlı ünlü resminde de rastlanmaktadır. Böylesi yuvarlak planlı yapılar genellikle bir meydanda, kentin ortasında caddelerin kesiştiği noktalarda yer almaktadır.

• Bramente bu çağda merkezi planlar üstüne çalışmaktadır. O çağ estetikçileri için en mükemmel tanrısal form olan daire, Yunan haçı ve poligon şeklinde planlardı. Fakat bu merkezi planlar kilisenin ihtiyacına fonksiyon olarak uymadığı için uygulanmamış; ancak küçük şapel ve aile mezarlarında kullanılıyordu. Tempietto, Yüksek Rönesans üslubunun başlangıcını temsil etmektedir. Daha dekoratif olan korint düzeni yerini Roma dor düzenine bırakmış ve kemerlerin yerini de düz arşitrav almıştır. Cephede metoplar ve nişlerdeki deniz kabuklarından başka süs unsurun yer verilmemiştir. Üst katı çeviren parmaklığın simetrik elemanlarından meydana geldiği görülmektedir

• Bramente Tempietto’ da ilk çağ etkisini taşıyan bir üslupla inşa ederek Roma sanatının eski görkemini yakalamaya çalışmıştır. Bu yapı onun akademik üslubunun ve Yüksek Rönesans’ın ilk ve en olgun eseri olarak karşımıza çıkmaktadır. Burada Antik Yunan ve Roma ile 15. yüzyılın merkezi plan ideali yepyeni bir anlatımla gerçekleştirilmek istenmiştir. Ayrıca yapının ölçüleri olgun klasik bir atmosfer yaratmaktadır. Yuvarlak dor sütunları ve nişlerle elde edilen ışık gölge oyunları yapıda resimsel bir etki uyandırmaktadır.

• RAFAELLO SANZİO (1483– 1520) • İtalyan Rönesans Ressam ve Mimarı Raphael (Sanzio de Urbino Raphael) 1483’de Urbino’da doğdu. Ressam Giovanni Santi’nin oğlu olan Raffaello Santi (ya da Sanzio) on bir yaşındayken, resimle ilgili ilk bilgileri babasından aldı. Gerçek anlamdaki eğitimine ise Urbino’da Timoteo Viti’nin yanmda başladı. Daha sonra Perugia’ya yerleşen sanatçı, 1498’de Perugino’nun atölyesine girdi.

• 1500’de yaptığı Üç Güzeller ve Şövalyenin Düşü adlı çalışmalarıyla sanatının geliştiği görülen Raphael sırasıyla Siena, Urbino, Floransa ve Roma’da kaldı. Sürekli olarak. kendisinden önce yetişmiş büyük ustaların sanatını özümlemeye çalıştı.

• Umbria’da kısa süre kaldıktan sonra, 1504’te Floransa’ya gitti ve dört yıl süreyle orada çalıştı. Perugino’ya ait iki tablo (Sistina Şapeli’ndeki Aziz Petrus’a Anahtarların Teslimi 1481, kimi zaman Spagna’ya mal edilen Bakirenin Evlenmesi 1503 -1504) sanatçının tarih taşıyan ilk tablosuna (Bakirenin Evlenmesi, 1504) esin kaynağı oldu. Ancak temel özellikleri içinde, bu kompozisyon tümüyle Raffaello’nun, Leonardo da Vinci, Michelangelo ve Fra Bartolomeo’nun sanatından öğrenebildiği her şeyi özümlediği Floransa dönemine aittir. Büyük Duka Madonnası’nda (1505, Floransa, Pitti Galerisi) Leonardo da Vinci’den sfumato tekniğini alan sanatçı, Belvedere Madonnası (1506, Kunsthistorisches Museum, Viyana) ve Güzel Bahçıvan Kadın’da da (1507, Louvre) aynı sanatçıdan “piramit yapısı”ndaki kompozisyonu aldı.

• Yaşadığı dönemde büyük üne kavuşan Sanatçı, yalnızca dahi bir ressam değil ama çok dikkate değer bir mimar ve eşsiz bir dekoratördü. Bramante’nin ölümü üstüne Leo X San Pietro’daki çalışmaların yönetimini sanatçıya verdi. Roma’da Sant Eligio degli Orefici Kilisesi’nde önemli değişiklikler yapan sanatçı Palazzo Branconio dell Aquila’nın (Roma) hiç değilse bir bölümünü gerçekleştirdiği, ayrıca, daha az kesin olarak Pandolfini (Floransa) ve Caffarelli (Roma) saraylarının da sanatçının yapıtı olduğu sanılır. Öte yandan Roma’daki Villa Madama’nın mimarlığını yapıp yapmadığını söylemek güçtür. Ama Santa Maria del Popolo’daki Chigi Şapeli’nin (Roma) onun tarafından yapıldığı söylenebilir.

Eserleri: • Palazzo Vidoni Caffarelli (b. 1515) • Raphael ve öğrencisi Lorenzo Lotti’ye atfedilen yapı Roma şehrinde yer almaktadır. Bernardino Caffarelli için 15151536 yılları arasında inşa edilen saray bugün devlet mülkü olup Kamu Hizmetleri binası olarak kullanılmaktadır. • Dikdörtgen planlı saray bünyesinde çeşitli işlevlerdeki birçok odayı barındırmaktadır.

• Zemin üzeri üç katlı olarak inşa edilen yapı Floransa saray mimarisinin özelliklerini yansıtmaktadır. Katlarda simetri hakim, birbirlerinden kat silmeleri ve korkuluklarla ayrılmaktadır. • Zemin kat yuvarlak kemerli kapı ve pencere açıklıklarından meydana gelmekte olup bosajlı taş kaplamadır. • Birinci ve ikinci katlarda ikili pencere düzenleri mevcuttur. Dikdörtgen formu pencereler düz alınlıklara sahiptir.

• Villa Madama (1516 -25) • Roma’da Papa X. Leo’nun kuzeni Kardinal Giulio de Medici tarafından inşa ettirilen yapı Raphael tarafından tasarlanmıştır. Ancak Raphael’in ölümü üzerine Genç Antonio da Sangallo tarafından 1525 yılında tamamlanabilmiştir.

• Doğu-batı doğrultulu dikdörtgen planlı villanın iç mekanına yay biçiminde şekillendirilmiş güney cephedeki kapıdan girilmektedir. Kapının kuzeyinde rotunda formunda kubbeli bir karşılama mekanı ve mekanın kuzeyinde yarım dair formlu bir tiyatro salonu mevcuttur. • Rotunda ve tiyatro birimlerinden kalan kanat kısımlarında ise çeşitli boyut ve işlevlerdeki odalar yer almaktadır.

• Rafaello kentin Roma devri kalıntıları üzerine yaptığı araştırmalar sonucunda dönemin saray ve hamam yapılarını çağrıştıran, apsisli ve nişli odalarıyla bu dönemin hareketliliğini yansıtan ve yuvarlak iç avlusu bulunan bu yapıyı yapmıştır.

• İki kat görünümündeki yapının ilk katında sütuncelerle sınırlandırılmış ve düz alınlıklara sahip pencere açıklıkları görülmektedir. İkinci kat yüzeylerinde ise dikdörtgen formlu pencereler mevcuttur.

• MİCHELANGELO BUONARROTTİ (1475– 1564) • Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, 6 Mart 1475’te İtalya’da Arezzo yakınlarındaki Caprese’de altı kardeşin ikincisi olarak doğdu. Babası Ludovico di Leonardo Buonarroti Simoni bölge idari amiriydi. Floransa’ya göçleriyle Michelangelo, mermer madenciliği ve işlemesiyle ünlü küçük Settignano’da bir sütanneye verildi. Altı yaşında annesini kaybetti.

• Babası sanatla uğraşmasına taraftar olmasa da Michelangelo, babasının kanına girerek on üç yaşında Floransa'nın ünlü duvar ressamlarından Domenico Ghirlandaio’nun atölyesinde çıraklığa başladı. Boyanın ıslak sıva üstüne sürüldüğü fresk tekniğinin temellerini ve heykeltıraşlığı burada öğrendi. Asıl eğitimi desen çizimi alanında oldu. Ghirlandaio’nun atölyesinde sanatsal anlamda hızla gelişmişti. Üç yıllık bir eğitim süresi öngörülse de bir yıl dolmadan heykele yoğunlaşma kararıyla eğitimini yarım bıraktı.

• Michelangelo’nun Floransa’daki çocukluk yıllarında iktidardaki Lorenzo de’Medici, San Marco Manastırı bahçesinde bulunan antik heykel koleksiyonuna sahipti. Ghirlandaio'dan evinde çalışması için iki öğrenci istemişti. Bu ayrıcalığa on dördündeki Michelangelo ve arkadaşı Francesco Granacci sahip oldu. Michelangelo, Medici’nin bahçesi için heykel ekibindeki Donatello’nun öğrencisi Bertoldodi Giovanni’nin gözetiminde çalışıyordu. Lorenzo de’Medici’nin en sevdiği, güvendiği ressamlardan biri oldu. Ghirlandaio’nun atölyesinden Medicilerin sarayına kalıcı bir misafir olarak geçti. Böylece Lorenzo de’Medici onun ilk büyük hamisi oldu. Michelangelo, üç yıllık saray döneminde ilk çalışmaları “Merdivenler Madonnası” ve “Kentaurosların Savaşı” konulu mermer rölyeflerini yaptı.

• Lorenzo de'Medici'nin ölümünün ardından yönetim 1492'de oğlu Piero de’Medici’ye geçti. Michelangelo’nun saray günleri sona erdi. 1494’te Bologna’ya giderek soylu Gianfrancesco Aldovrandi’de yaklaşık bir yıl boyunca misafir oldu. Eşraftan Aldovrandi’nin yardımıyla kamudan ilk siparişini aldı. Dominiken mezhebinin kurucusu Aziz Dominikus'un mezarını heykellerle donatacaktı.

• Mezar anıtı için üç küçük “Aziz Petronius”, “Aziz Proculus” ve “Şamdan Taşıyan Melek” heykellerini yaptı. Bu erken dönem mezar heykelcikleri güçlü, anatomisi çalışılmış vücutlar ve ağır, dökümlü, süslü kıyafetlerle Michelangelo’nun tipik üslup özelliklerini gösteriyordu. 1496’da ilk Roma seyahatine çıktı. Roma sanatının antik güzelliğinin etkileri bu dönem eserlerinde görülüyordu. Figürlerinin kaslı vücut yapılarında ve anatomiye olan özel merakında bu etki belirginleşiyordu. Sarhoş bir şarap tanrısı olarak tasvir ettiği “Baküs” ve İsa’nın çarmıhtan indirildiği anı canlandıran “Pietà” Roma'daki ilk iki eseriydi.

• Michelangelo 1501‘de şöhretli, saygın ve başarılı bir sanatçı olarak Roma’dan Floransa’ya döndü. Floransalı zengin kent soylulardan Meryem Ana’nın tasvirini içeren Tondo adı verilen iki daire şeklinde kabartmanın aralarında bulunduğu bir dizi sipariş aldı. Kutsal Aile temasını işlediği Tondo şeklindeki tek yağlıboya tablosunu da bu dönemde yapmıştı. 1503’te Floransa yönetimi, hükümet konağı Palazzo Vecchio’nun büyük salonuna şehrin tarihi konulu duvar resimleri yaptırma kararı almıştı.

• Ünlü ressam Leonardo da Vinci, daha önce 1440’ta Floransa’nın güneyindeki Anghiari’de gerçekleşmiş olan Milano Savaşı’nın freskini yapmakla görevlendirilmişti. Bu sefer Michelangelo’dan Floransalıların bir başka zaferinin, 1364 yılında Floransalıların Pisalılara karşı kazandığı Cassina Savaşı resmini yapması istenince, dönemin en ünlü iki sanatçısı aynı mekanda çalışmakla görevlendirilmiş oldu. Her ikisi de eserlerini tamamlayamamıştı. Görkemli Davud heykeli aldığı en önemli siparişti. Dört metreyi aşan dev boyutlardaki Davut heykelini 1504’te tamamlamıştı. Antik Çağ’dan beri bu boyutlarda, tek başına bir heykel yapılmamış olması bir yana Davud Floransa’da o güne kadar yapılmış tüm eserlerdekinden çok farklı tasvir edilmişti.

• 1505’te Papa II. Julius, Michelangelo’yu Roma'ya davet ederek kendisi için büyük bir mezar anıtı yapımı görevini verdi. Papa'nın diğer siparişleri anıt mezarın ertelemesine yol açacaktı. 1508’de Sistine Şapeli’nin tavan fresklerini yapmakla görevlendirmişti. Başpiskoposların devasa toplantı salonunun 500 metrekareyi aşkın tavanını Michelangelo, tek başına yaklaşık dört yılda bitirmişti. 1513’te Papa II. Julius’un ölümüyle anıt mezarının yapımı yeniden gündeme gelmişti. Michelangelo temel figür olan Musa heykelini 1516’da bitirebilmiş ancak mezar anıtı, Papa II. Julius’un ölümünden 32 yıl sonra 1545 yılında tamamlanabilmişti.

• Michelangelo ilk mimari işlerini de Papalığın emriyle memleketi Floransa’da gerçekleştirdi. 1513’te Papa seçilen X. Leo halefi VII. Klemens ile Medicilerin sarayına yakın olan San Lorenzo Kilisesi için yeni düzenlemeler planlıyorlardı. Michelangelo’ya önce San Lorenzo Kilisesi’nin cephesini inşası görevi verildi. Bundan vazgeçilerek Medicilerin kilise kompleksindeki mezar şapeli ve kütüphane üzerinde çalışmaya başladı. Kütüphanenin giriş salonundaki merdiven projesi Michelangelo’nun tasarımına uygun olarak mimar Bartolomeo Ammannati tarafından bitirildi.

• San Lorenzo’daki aile mezarlığı için ise varolan Eski Mezarlığın tam karşısına Medici ailesinin diğer fertleri için Yeni Mezarlık inşaatı planlandı. Yan duvarlarda Medicilerden Lorenzo de’Medici ile kardeşi Giuliano de’Medici’nin mezarları yapılmıştı. Karşılıklı olan Lorenzo ve Giuliano figürlerinin bulunduğu lahdin üzerine de temsili olarak günün dört zamanını temsil eden iki kadın ve iki erkek figürü konulmuştu. Giuliano’nun üstünde Gece ve Gündüz, Lorenzo’nun üstünde Şafak ve Akşam’ı temsil eden figürler vardı. Mezar kompleksinin merkezini ise Madonna oluşturuyordu. Michelangelo’nun birçok eseri gibi Yeni Mezarlık da yarım kalmıştı.

• Michelangelo Medici Şapeli için yaptığı heykellerin ardından 1534’de ömrünün son otuz yılını geçireceği Roma'ya yerleşti. VII. Klemens’in ölümünden sonra yerine geçen III. Paulus Michelangelo’yu hemen hizmetine aldı. Michelangelo’dan Sistine Şapeli’nin altar resmini yapmasını istedi. Michelangelo altar duvarını boyadan boya kaplayan “Son Yargı” sahnesine 1536’da başlayıp 1541’de tamamladı. Papa III. Paulus için Paolina Şapeli’ne iki büyük sahne resmi çizdi. Şapelin karşılıklı iki yan duvarında İsa’nın havarilerinden Paulus ile Petrus’un hayatından kesitler içeren büyük freskler yaptı. Michelangelo ikinci duvar resmini yaparken yetmiş beş yaşındaydı ve hastalık yüzünden çalışmasına sık ara vermek zorunda kalıyordu.

• Michelangelo son yıllarında özellikle mimariye ağırlık vermişti. Papa III. Paulus’tan önemli görevler almıştı. Kapitol alanında yer alan Senato ve Konservatuvar Sarayları’nın konumunu değiştirmeden yapılara yeni birer cephe tasarlamıştı. Konservatuvar Sarayı’na karşılık sol tarafta üçüncü bir saray projesi yapmıştı. Projelerin büyük bölümü, Michelangelo’nun mimari işlerinin çoğunda olduğu gibi ancak ölümünden sonra tamamlanabilmişti. Papa III. Paulus’tan San Pietro Katedrali’nin tamamlanması ile ilgili aldığı görevde, Michelangelo dikkatini özellikle kubbe üzerinde yoğunlaştırmış ve yapının kubbesini tasarlamıştı. Michelangelo ölümüne kadar da bu projenin sorumlusu olarak kalmıştı.

Michelangelo, 18 Şubat 1564’te 89. yaşına giremeden Roma’da hayatını kaybetti.

Eserleri: Floransa Laurentian Kitaplığı (b. 1524) • Mediciler için Floransa’da St. Lorenzo Kilisesi’ne bitişik olarak yaptığı Laurenziano Kütüphanesi’nin girişi ve merdivenleri 1530 -34 yılları arasında inşa edilmiştir. O sırada seksen yaşında bulunan Michelangelo’nun projesine göre Vasari ve Ammanti tarafından tamamlanmıştır. İçinde 10. 000 kadar yazma eser mevcuttur.

• Kütüphane Binası Michelangelo’nun heykelsiz düşündüğü tek mekân olmuştur. Bir kütüphane odası ve merdivenli bir vestibülden meydana gelmiştir. Kütüphane ve vestibül planlamasında Rönesans dengesi yoktur. İki mekân arasında bilinçli bir aykırılık yaratılmıştır.

• Uzun ve alçak kütüphanenin uzun perspektifine zıt olarak vestibül de yüksek ve dar yapılmıştır. Tavana yakın olan çok yükseğe açılmış olan pencereler bu etkiyi daha da artırmaktadır.

• Michelengelo kütüphanenin giriş merdivenini ve cephesini maniyerist mimariye uygun bir şekilde ele almış ve değerlendirmiştir. Michelengelo üçgen stilize antik alınlıklar, kör kemerler ve nişler, kırık hatlar, iç bükey ve dış bükeyler ve volütler maniyerizm mimarisine uygun elemanları yapıda kullanmıştır. • Duvarlar çifter sütunlar tarafından panolara bölünmüştür.

• Dar ve yüksek koridor gibi olan iç mekânın yanında kütüphaneyi ünlü yapan girişi ve merdivenleridir.

• Floransa Medici Şapeli (1519– 1534) • 1520 ile 1526 yılları arasında Brunelleschi tarafından San Lorenzo ’ya eklenen sakristiyi tamamlamak üzere tasarlanan yapıda Medici ailesinin mezarları bulunmaktadır. Medici Şapeli Michelangelo’nun ilk mimari eseridir.

• Şapel üç kısma ayrılmaktadır. Şapelin ilk kısmında yer alan mezarlarda hanedan mensuplarının mezarları yer almaktadır. Ancak bunlar hanedan içinde yer alan çok da önemli sayılmayan insanların mezarlarıdır.

• Şapelin diğer kısmında prensesin mezarı bulunmaktadır. Bu kısımda aynı zamanda 6 adet büyük Medici dükünün mezarları da yer almaktadır.

• Şapelin son kısmı ise Michelangelo tarafından yapılmıştır. Yapılar arasında Michelangelo’nun yaptığı Sagrestia Nuova, ve diğeri de Cappella Dei Principi isimli yapılardır. Burası Medici ailesinin gücünü temsil etmektedir

• Roma, Palazzo Farnese (1517 -49) • Yapımına 1509 yılında San Gallo tarafından başlanmış ve daha sonra da Michelangelo devam ederek yapıyı tamamlamıştır.

• Dikdörtgen planlı Farnese Sarayı’nda iç mekân simetrik ve geniştir. Bilhassa avluya ulaşan tonozlu geçit muhteşemdir. Zemin katta galeri yoktur fakat kör kemerler içinde pencereler vardır ve sütunlar da Roma geleneğine uygun olarak iyoniktir. Birinci katta ise korint nizamında sütunlar konmuştur.

• Bir meydana bakan 45 metrelik cephe Yüksek Rönesans örneğidir. Michelangelo kapıyı, kapı üstündeki pencereyi, en üst katı ve saçak kornişini yapmıştır.

• Yapının balkonu, büyük arması, üst kat pencereleri, ana cephesindeki korniş ile avluya bakan ve Yüksek Rönesans üslubundan çok Maniyerist özellikler gösteren üst kat Michelangelo tarafından yapılmıştır.

• Geniş silme kuşakları düz duvar yüzeylerini eşit büyüklükte alanlara bölmüştür. Büyük pencere alanlarının orantıları küçültülmüş, ölçülerde tekrar etmektedir. Çatı katındaki küçük pencerelerin atika eksenleri vurgulayarak yapıdaki dengeyi sağlamıştır.

• Avluda revaklı zemin katın sütunları Toskan - Dor nizamında olup arşitravda klasik ilkelere uygun olarak metop ve triglifler bulunmaktadır.

• Kolonlu geçit, geniş sütunlarla çevrili üstü açık, kare şeklinde geniş bir avluya açılmaktadır. Batı avluda, erken Barok stilinin getirdiği yeni anlayış görülmektedir. 15. yüzyıl Rönesans’ının avlu duvarlarını taşıyan ışıklı yuvarlak sütunlarının yerini, burada dikdörtgen fil payeler (sütun demetleri) üzerine oturmuş Roma tipi sütunlar almaktadır.

• Roma Campidoglio Meydanı (b. 1537) Piazza del Campidoglio ve günümüze kadar ulaşmış olan sarayların mevcut planları, Rönesans'ın ünlü ismi, sanatçı ve mimar Michelangelo Buonarroti tarafından 1536 1546 yılları arasında yapılmıştır. Şöhretinin büyüklüğü nedeniyle, 1538 yılında şehri ziyaret edecek olan Kutsal Roma İmparatoru Charles V'i yeni Roma'nın sembolü olacak bir yapıyla etkilemek isteyen Farnese Papa Paul III tarafından bizzat yetkilendirilmiştir.

• Michelangelo'un meydan ve saraylar için ilk yeniden kurma denemesinin tarihi 1536 yılındandır. Fiilen Capitol'ün klasik yönlendirmesini, sembolik bir jest olarak Roma'nın, Roma Forumu'na bakan şehir merkezininin yönünü ters çevirerek, bunun yerine Papalık Romasına ve Hristiyan Kilisesi St. Peter Bazilikası'na doğru aktarmıştır.

• Cordonata, piazza ve merkez saray, şehirsel "kült ekseni" nin başlangıcıdır ve yıllarca İtalyan bahçecilik planlarına örnek olacak ve sonunda Fransa'da (Giedion 1962) gerçekleşecektir.

• Planın ilerlemesi oldukça yavaştır: aslında çok azı Michelangelo'nun sağlığında bitirilmiştir ancak çalışmalar onun planınan sadık kalınarak sürdü ve Campidoglio, üç yüz yıl sonra bitirelecek olan yol döşemeleri hariç 17. yüzyılda tamamlanmıştır.

• Étienne Dupérac'ın gravürünün kuş bakışı görünüşü, Piazza del Campidoglio daki boşluk problemlerinin Michelangelo tarafından nasıl çözüldüğünü gösterir.

• Yeni ön yüzleriyle saraylar bu trapezoid alanını merkez almakta ve cepheleri birbirlerini kare olarak karşılamamaktadır. Daha da kötüsü tüm yapılar topluluğu eğimlidir (gravürde sola doğrudur). Michelangelo'nun çözümü radikaldir.

• Yeniden modellenen üç saray bu ikizkenar yamuk meydan etrafından uyumlu bir şekilde birlerine "Cordonata" denilen merdivenler yardımıyla bağlanmıştır. Kusursuz yapı formları kullanılamayacağından, yollar görünüşte oval ama aslında yumurta sırtı şeklinde ve bir köşeden diğerine doğru daralmıştır.

• Traverten plan döşeme sistemine mükemmel uymuştur: düşük basamaklar başlamış ve eğimin zorlamasıyla döşeme sistemi içinde kaybolmuştur.

• Merkezde yavaşça eğimlenmiş böylece devasa bir yumurta dilimi üzerine duruluyormuş izlenimi uyandırmış ancak bu yumurta Michelangelo'un tarihçisi Charles de Tolnay'ın da işaret ettiği gibi (Charles De Tolnay, 1930) dünyanın merkezindeki şehrin merkezinde gömülüymüş. Birbirine geçmiş on iki köşeli bir yıldız, bir takım yıldızına ince bir göndermedir ve Caput mundi, yani "dünyanın tepesi. " olarak adlandırılmıştır.

• Bu döşeme şekli, belki de Hristiyanlıktan daha az önemsiz olarak algılandığından papalar tarafından hiçbir zaman uygulanmamıştır. Benito Mussolini, 1940 yılında Michelangelo'nun planına uygun olarak döşemenin tamamlanmasını emretmiştir.

• Meydanın tam ortasında Filozof imparator Marcus Aurelius'un antik dönemden günümüze kadar ulaşmış bronz bir atlı heykeli vardır.

Roma-St. Pietro (Piyer/Peter’s) Katedrali (b. 1506) • İnşaatı yaklaşık 150 yıl süren yapının uzunluğu giriş dahil 210 m, transept genişliği 137 m, orta nef yüksekliği 44 m’dir. Yerden 73 m yükseklikteki kubbe kasnağının çevresi 191 m, yüksekliği 20 m’dir. Dıştan 42 m çapındaki büyük kubbenin fener dahil zeminden yüksekliği 136 m’dir (bazı kaynaklara göre 132. 5 m, bazılarına göre de haç dahil yapının yerden yüksekliği 138 m olarak belirtilmiştir). • İnşası tamamlanan yapıda, Floransa Katedralinde olduğu gibi kentin simgesi bir kubbe ortaya çıkmıştır. Ancak bu yapıda Rönesans ve Barok mimarların, taş ve oyma detaylarını çok iyi bildikleri, fakat bir mimari birlik temin etmek için iş birliği yapmadıkları da görülmüştür.

• Yapının inşasında çalışan mimarlar Rönesans mimarları • Donato Bramante • Rafaello Sanzio • Michelangelo Buonarrotti Barok dönem mimarları • Giacoma Della Porta • Carlo Maderna • Gian Lorenzo Bernini

Yapının inşa aşamaları • 1. Aşama • Donato Bramante (1444 -1514) tarafından hazırlanan tasarımda, dört ucu apsis gibi kavisli sona eren bir haç plan, şemanın esasını oluşturur. Dört köşede, 4 kule ve kulelerle orta mekan arasında bir çevre koridoru oluşturan yine haç planlı 4 küçük şapel yer alır. Böylece yapının planı kareye tamamlanacaktır. Bu plan, Bramante tarafından Bizans dönemine ait St. Peter’s bazilikasının yerinde yapılacak yeni yapı için tasarlanır.

• 2. Aşama Donato Bramante’nin ölümünden sonra yapının inşasına birlikte çalıştıkları Rafaello Sanzio (14831520) devam eder. • 3. Aşama Rafaello’nun ölümünden sonra Michelangelo Buonarrotti (1475 -1564), Bramante’nin tasarımında değişiklikler yaparak yapıyı kubbe kasnağı da dahil olmak üzere kubbesine kadar tamamlar.

Michelangelo’nun tasarım değişikliği • Köşe kulelerini kaldırarak kare planın yönünü değiştirir. • Rönesans’a özgü anlayışla tasarlanan ilk planda, ana kubbe nişlerle hafifletilmiş kalın duvarlar tarafından taşıtılmak istenmiştir. Michelangelo ise kubbeyi kuvvetli ayaklar ( 4 paye) üzerine oturtmuş; yapı duvarlarını kalınlaştırmıştır.

• 4. Aşama • Mihelangelo’nun izleyicisi olan mimar Giacoma Della Porta (1537 -1602) kubbe ile birlikte yapının inşasını tamamlar (1564).

• 5. Aşama • Bazilika yanlılarının ağır basması üzerine Carlo Maderna (1556 -1629), yapının batı kolunu uzatarak yeni batı cephesini düzenler (1606 -1624).

• 6. Aşama • Gian Lorenzo Bernini (15981680) tarafından Barok dönemde yapı önündeki meydanın düzenlenmesi gerçekleştirilmiştir(1656). • Meydan, yapının batı cephesinden başlayarak iki yana doğru paralel kapanan ve her sırasında 4 sütun bulunan iki kolonadın karşılıklı olarak büyük yarım daire formundaki çıkıntılarla adeta yapıyı kucaklıyormuşçasına tasarlanmıştır.