Verloskunde kat Klas 4 3 DP Schooljaar 2013

Verloskunde kat Klas 4. 3 DP Schooljaar 2013 -2014

Les 1 Onderwerpen: • Overwegingen voorafgaand aan het fokken? • De oestrische cyclus • Krolsheidpreventies en castraties • Fokbegeleiding bij de poes • Dracht

Overwegingen voorafgaand aan het fokken Nagaan voldoende tehuizen Nagaan voldoende tijd voor nest Controle stamboom /ras op erfelijke afwijkingen Lichamelijk onderzoek Vrij van geslachtsziekten Andere dekkingen voorkomen Vrouwelijk mannelijk Inenten en ontwormen poes Onderzoek naar FIV (Feline Immunodeficientie Virus of kattenaids) Onderzoek naar Fe. LV (Feline Leukemie Virus of leucose)

Voortplantingsorgaan poes

Voortplantingsorgaan kater Kater

De oestrische cyclus • Seizoensgebonden poly-oestrisch – Voorjaar en zomer • Seizoensgebonden anoestrusperiode oktdec – Lichtduur => epifyse: melatonine • daglengte => cycleren • Poezen die altijd binnen zitten kunnen soms hele jaar door cycleren

De oestrische cyclus

De oestrische cyclus

De oestrische cyclus 1 e krolsheid 9 -10 m Zeer variabel: 4 -18 m Kortharige katten vaak vroeg: 6 -9 m Langharige katten vaak laat: 12 -15 m Factoren die optreden 1 e krolsheid bepalen: 80% volwassen LG (2, 5 -3, 5 kg) Lichthoeveelheid 80% volwassen LG in november => uitgesteld tot lente Sociaal contact met katers en krolse poezen

De oestrische cyclus Oestrische cycli: gemiddeld om de 2 -3 w tijdens seizoen In afwezigheid van ovulatie

De oestrische cyclus 1. 2. 3. 4. 5. Pro-oestrus Oestrus Metoestrus Interoestrus Anoestrus

De oestrische cyclus Krolsheid (3 -10 d) Pro-oestrus 1 -2 d Meestal niet waargenomen Geen bloedverlies, hoogstens beetje slijm ( hond) Aantrekkelijk voor kater => geen dekking FSH en LH Oestrogeenconcentraties laag ( hond)

De oestrische cyclus Oestrus 2 -19 d Aanhankelijk, rusteloos, miauwen, rollen, lordosis Dekking toelaten Max oestrogeenconcentraties Progesteron blijft basaal voor ovulatie ( hond)

De oestrische cyclus Oestrus Geïnduceerde ovulatie Ovulatie na enkele dekkingen Dekkingen => LH => 1 -2 d: ovulatie => CL Ovulatie ook mogelijk na kunstmatig toegediende prikkels Vagina-/cervixprikkeling Gn. RH Spontaan

De oestrische cyclus Metoestrus Als poes ovuleert => luteale fase = metoestrus progesteron 24 -48 u na ovulatie Drachtig: 63 d Niet-drachtig: 40 d

De oestrische cyclus Interoestrus Als poes niet ovuleert 8 -10 d Oestrogeen en progesteron basaal Geen seksueel gedrag Einde interoestrus: FSH en LH

De oestrische cyclus Anoestrus Enkele maanden in herfst & winter 30 -90 d Rustperiode Oestrogeen en progesteron basaal Na partus vaak lactatie-anoestrus: 4 -5 w 2 -3 w na spenen terug krols Sommigen worden na 2 -3 w lactatie weer krols

De oestrische cyclus Progesteron Pro-oestrus en oestrus: laag Hoog in metoestrus Oestrogeen Basaal in pro-, inter- en metoestrus Piek in oestrus

Puberteit kater Spermaproductie start bij LG van 2, 5 -3, 5 kg Nekbijten, bestijgen kattin en dekbewegingen soms al op 4 maanden Volledig seksueel gedrag en maturiteit (+ penetratie en ejaculatie): pas op 8 -12 m Vaak zelfs niet voor 2 jaar => “onvruchtbaarheid” bij jonge katten vaak tgv onvolledige seksuele maturiteit

Krolsheidpreventie en castraties • Poezenpil (oraal), één keer per week op dezelfde dag; • Parenteraal (zelden); • Bij langdurig gebruik niet aan te bevelen wegens contraindicaties; • Sterilisatie / castratie (6 maanden leeftijd); • SHAM-dekking.

Fokbegeleiding bij de poes 5 fasen – Nekbijten + bestijgen kattin • Poes is passief, vocalisatie – Pogingen tot penetratie • 10 sec - 30 min – Ejaculatie: kortstondig (sec) – Reactie na dekking: • Poes maakt zich agressief los en blaast naar kater • Poes likt genitaliën – Onthouding • 10 -30 min

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes

Fokbegeleiding bij de poes • Geïnduceerde ovulatie – Coïtus => neurale reflex => hypothalamus: Gn. RH => hypofyse: LH => ovulatie – 1 dekking => slechts 50 % vd katinnen ovuleert – Frequente dekkingen in korte tijd => % ovulaties • Optimale LH-piek bij 4 dekkingen in 2 -4 u • Spontane ovulatie – Redelijk frequent (30 -60 %) – In aan- en afwezigheid kater – Mechanisme?

Fokbegeleiding bij de poes • Krolse kattin wordt bij kater gebracht – Territorium • Best enkele dagen voor geplande dekkingen acclimatisatie • Angstige of onervaren dieren: transport tijdens interoestrus • Onervaren kater bij ervaren kattin en omgekeerd • Pas op d 3 vd oestrus beginnen dekken – 1 e 2 dagen van oestrus geen ovulatie na natuurlijke dekking – Wss door onvoldoende oestrogeeninvloed

Dracht • • • Ovulatie => eicellen kunnen meteen bevrucht worden Bevruchting in eileider Na 4 -5 d in baarmoeder Spacing D 12 -16: implantatie

Dracht • Passieve immuniteit – Overdracht maternale As => foetus • 5% via placenta • 95% via colostrum

Dracht • 2 vruchtzakken rond foetus – Amnion & allantoïs • D 35: typische kenmerken foeti • D 40: ogen gesloten, haar, pigmentatie • D 38 -42: verbening • D 63: partus

Drachtdiagnose • Palpatie abdomen – D 21 -35 – Optimaal: d 21 -25 – Ampullae voelbaar – Einde dracht: foeti

Drachtdiagnose • Endocrinologie – Progesteron • Na d 40 • Tot d 40: dracht = schijndracht – Relaxine • Vanaf d 20, piek op d 35

Drachtdiagnose • RX – Vanaf d 38 -40 • D 17 -21: baarmoedervergroting – Aantal kittens, grootte tov bekkeningang, vitaliteit

Drachtdiagnose • Echografie – Vroege drachtdiagnose – Embryo: d 13 -15 – Embryonaal hart: d 16 -25 – Leefbaarheid kittens – Niet aantal kittens

Drachtdiagnose • Echografie – Vroege drachtdiagnose – Embryo: d 13 -15 – Embryonaal hart: d 16 -25 – Leefbaarheid kittens – Niet aantal kittens

Les 2 Onderwerpen: • Normale partus • Abnormale partus • Het grootbrengen van een nestje kittens

Normale partus • • Stress voorkomen Gemiddeld op 63 e dag dracht Kortstondige bloeding 1 – 2 weken vóór p. Controle aantal kittens (RX 7– 10 dgn. vóór p. )

Normale partus • Aanvang partus (lokroepen, minder eten, sneller ademen) • Voorbereidingsfase (verweking geboortekanaal, ontsluiten cervix) • Uitdrijvingsfase 1 ste fase: - baarmoedercontracties - poes is onrustig - kan 6 tot 12 uur duren

Normale partus • Uitdrijvingsfase 2 de fase: - tijd tussen geboortes variabel - geboorte elke kitten 3 – 5 minuten - kan 4 tot 16 uur duren - persen op 1 ste kitten <45 min. - persen op daaropvolgende kittens <30 min. - verder algehele toestand moederdier in de gaten houden.

Normale partus • Nageboortefase: - afdrijven placenta’s 10 – 15 minuten na de geboorte van iedere kitten (variabel). - controle kittens (gezondheid, gewicht, navelstreng) - indien nodig kittens op gang helpen - gedrag poes in de gaten houden

Normale partus • puerperium: - rode uitvloeiing na de bevalling, wordt lichter na 5 -8 dagen, stopt na 8 -10 dagen - opeten van teveel placenta’s voorkomen

Abnormale partus • Niet op gang komen geboorte niet meteen reden tot ongerustheid. Monitoren en onderzoeken belangrijker! • Calciumtekort • Groene uitvloeiing vóór geboorte 1 ste kitten • Tussentijd geboorte kittens • Geboorte vordert niet • Kitten blijft hangen • Keizersnede

Het grootbrengen van een nestje kittens • • • Controle geboortegewicht Melk drinken Een goede omgeving Opvolging in de eerste levensweken Dagelijkse groei bijhouden Controle melkopname Controle ontlasting De levensfasen van een kitten Naar een nieuw baasje Ontwormen

Het grootbrengen van een nestje kittens • • Vaccineren Veilige omgeving Voeding Zindelijkheid Gebit (kitten 3 -1 -3/3 -1 -2, volwassen 3 -1 -3 -1/3 -1 -2 -1) Identificatie Indien noodzakelijk grootbrengen met de hand