MASOVNI MEDIJI I KOMUNIKACIJE II TEHNOLOGIJA NOVIH KOMUNIKACIJA

MASOVNI MEDIJI I KOMUNIKACIJE II

TEHNOLOGIJA NOVIH KOMUNIKACIJA n n n n Telekomunikacije: prenos informacija, slika ili zvuka na daljinu putem tehnološkog medija Promena prirode telekomunikacija pod uticajem tehnoloških inovacija u drugoj polovini 20. veka Nove tehnologije u komunikacijama kao uzrok velikih promena u svetskom monetarnom sistemu i na tržištu akcija Sve rašireniji elektronski novac Tržište akcija kao jedinstveno globalno tržište otvoreno 24 časa dnevno Četiri tehnološka trenda koja su doprinela ovakvom razvoju: Stalan napredak performansi računara uz smanjenje troškova

TEHNOLOGIJA NOVIH KOMUNIKACIJA n n n n Digitalizacija podataka koja omogućava integraciju računara i telekomunikacionih tehnologija Razvoj satelitskih komunikacija Postavljanje optičkih vlakana Razvoj interaktivnih medija – mogućnost aktivnog učešća i stvaranja onoga što će se gledati ili slušati Veliki porast broja međunarodnih poziva (ali i velike razlike između razvijenih i nerazvijenih) Moguća brža digitalizacija nerazvijenih zemalja Uloga interneta u rastu međunarodnog telefonskog saobraćaja

MOBILNI TELEFONI: TALAS BUDUĆNOSTI? n n n Procena: 11 miliona mobilnih telefona u celom svetu 1990. godine 2012: šest milijardi pretplatnika mobilne telefonije, pri čemu faktički mobilnu telefoniju koristi nešto više od četiri milijarde ljudi (60 odsto stanovništva) Različite “generacije” mobilnih telefona Časopis The Economist 1999: “Laka prenosivost mobilnih telefona pretvoriće ih u čarobne instrumente ličnog oslobođenja” Naličje: dodatno ubrzanje tempa života, ukidanje prava na privatan život Neprekidna dostupnost – nestanak granice između ličnog i profesionalnog života

INTERNET n Procene stručnjaka početkom 1990 ih: vreme PCja prošlo n Budućnost: globalni sistem međusobno povezanih računara (internet)

POREKLO INTERNETA n n n Začetak interneta u Pentagonu (sedište vojnih snaga SAD) 1969. godine ARPA mreža (Advanced Research Projects Agency) – povezivanje naučnika koji su radili za vojsku u različitim delovima SAD Ubrzo se pomoću mreže počinju slati i poruke – e -mail ili elektronska pošta Do početka 1980 ih internet u Pentagonu povezuje 500 računara iz vojnih laboratorija i univerziteta, do 1987. 28 hiljada Nekoliko godina internet postoji samo na univerzitetima Povećanjem broja PC-ja dolazi do eksplozivnog rasta

POREKLO INTERNETA n n n n Najpoznatiji deo interneta globalna mreža (World Wide Web – WWW) – izumitelj inženjer softvera u Švajcarskoj Mrežu popularisao širom sveta student Univerziteta Ilinoj WWW kao globalna multimedijalna biblioteka Neravnomerno raspoređen pristup internetu Island: 96% stanovništva redovno koristi internet Slede Norveška, Švedska, Danska, Holandija Prva neevropska zemlja Novi Zeland na osmom mestu

POREKLO INTERNETA n n n SAD: 24. mesto (81% stanovništva koje koristi internet) Švajcarska: najviše pretplata na fiksni širokopojasni internet SAD po broju pretplata na dvadesetom mestu iza Finske, ispred Japana Južna Koreja zemlja s najvećom rasprostranjenošću širokopojasnog interneta u domaćinstvima Više od 90% stanovništva u 49 najmanje razvijenih zemalja sveta uopšte nema nikakav pristup internetu

DEJSTVO INTERNETA n n n n Internet kao simbol novog poretka Sajberprostor: prostor interakcija stvoren putem globalne mreže računara koja sačinjava internet Promene našeg svakodnevnog života: brisanje granice između globalnog i lokalnog, stvaranje novih vidova komunikacije i interakcije Korenita izmena odnosa ljudi pod uticajem interneta Dve grupe shvatanja: “optimisti” i “pesimisti” “Optimisti”: novi oblici elektronskih odnosa koji pojačavaju ili dopunjavaju postojeće interakcije licem u lice Komunikacija putem interneta sa osobama koje su fizički udaljene

DEJSTVO INTERNETA n n n n Kontakti u sajber prostoru mogu postati prava prijateljstva Zaključak: internet proširuje i obogaćuje društvene mreže među ljudima “Pesimisti”: više komunikacije u sajber prostoru znači manje komunikacije u “stvarnom” životu Povećanje društvene izolacije i atomizacije Zahvaljujući internetu sve više radimo i kod kuće nakon radnog vremena Ređi kontakti među ljudima, zapostavljeni tradicionalni vidovi zabave (čitanje knjiga, odlazak u pozorište), osiromašen društveni život Elementi istine u oba shvatanja Nezahvalna predviđanja budućih trendova

NOVO DOBA DRUŠTVENE IZOLACIJE? n n n Istraživanje Univerziteta Stenford 2000. godine: redovni korisnici interneta provode manje vremena sa porodicom i u društvenim aktivnostima Dva trenda: prvo, udaljavanje od drugih vidova masovnih medija zbog interneta Među redovnim korisnicima interneta 60% provodi manje vremena u gledanju televizije, trećina manje čita novine Drugo: podvojenost kuće i radnog mesta nestaje pod uticajem interneta Život kao “neprekidan tok” koji se organizuje uz pomoć interneta

GLOBALIZACIJA I MEDIJI n n n 1. 2. 3. 4. Promene poslednjih decenija u okviru industrije medija Povezivanje nacionalnih tržišta u jedno fluidno globalno tržište Stapanje različitih medija pod uticajem novih tehnologija Dominacija dvadesetak MNC do početka 21. veka globalnim medijskim tržištem Held i saradnici (1999): pet glavnih razloga za uspostavljanje novog medijskog poretka: Povećana koncentracija vlasništva Prelazak sa državne na privatnu svojinu Transnacionalna struktura korporacija Diversifikacija različitih medijskih proizvoda

GLOBALIZACIJA I MEDIJI 5. n n Sve veći broj merdžera (spajanja) u medijskim kućama Tradicionalni medijski oblici: “vertikalna” komunikacija – unutar granica nacionalnih država Dolazak u prvi plan “horizontalnih” oblika komunikacije zahvaljujući globalizaciji (van granica pojedinih zemalja) Globalna dostupnost medijskih proizvoda zbog novih regulacijskih okvira, svojinskih politika i transnacionalnih marketinških strategija Neravnomerni razvoj novog informacionog poretka (podela između razvijenih i manje razvijenih zemalja)

MUZIKA n n n Held i saradnici: “muzička forma podložnija globalizaciji od ostalih formi” Muzika lakše premošćuje ograničenja usmene i pisane reči u dopiranju do masovne publike Globalna muzička industrija jedna od najkoncentrisanijih (dominacija 5 kompanija – 80 do 90% prodaje u svetu) Ključni razlog porasta muzičke industrije: dominacija popularne muzike iz SAD i V. Britanije (praćena širenjem kulture i potkulture mladih koji se sa njom identifikuju) Uticaj dominacije SAD i Britanije na lokalne muzičke tradicije – dobar ili loš? “World music” ili svetska muzika – novi trend

DA LI ĆE INTERNET TRANSFORMISATI MUZIČKU INDUSTRIJU? n Internet kao šansa i pretnja muzičkoj industriji n Mogućnost skidanja muzike sa interneta n Piraterija na internetu kao jedan od najvećih izazova za globalnu muzičku industriju n Slučaj Napster 2000. godine n The Pirate Bay danas

FILM n Nekoliko pristupa istraživanju pojave globalizacije filmske industrije n Jedan pristup: analiza mesta nastanka filmova i izvora finansiranja – potvrda globalizacije n Brojne nacije imaju mogućnosti za proizvodnju filmova n Drugi pristup: analiza stepena u kojem se filmovi izvoze u inostranstvo n Dominacija SAD, slede Indija, Francuska i Italija

MEDIJSKE “SUPERKOMPANIJE” n n n Spajanje dve najuticajnije medijske kompanije na svetu (Tajm Vorner i Amerika Onlajn – AOL) januara 2000. godine (vrednost transakcije 337 milijardi dolara) Prvo veliko spajanje starih i novih medija Dva mišljenja o spajanju: s jedne strane, otvaranje novih tehnoloških i medijskih mogućnosti, ali i zabrinutost zbog dominacije velikih kompanija, sa druge strane Vizija interneta kao slobodnog i neograničenog prostora ugrožena prisustvom medijskih konglomerata Strah od opstajanja samo “korporacijske poruke” na internetu i ograničavanja samo na pretplatnike Mali izgledi potpune kontrole informacija i načina njihove distribucije

MEDIJSKI IMPERIJALIZAM n n n Stav o medijskom imperijalizmu zbog dominacije najrazvijenijih (naročito SAD) u proizvodnji i distribuciji medija Kontrola nad vestima iz sveta kao pokazatelj dominacije zemalja Prvog sveta Pominjanje zemalja u razvoju samo u slučaju prirodnih katastrofa, političkih kriza i ratova Herbert Šiler: sve veći uticaj federalne vlade (posebno Pentagona) na američke TV i radio mreže Propaganda komercijalizovane kulture u američkim TV programima Stvaranje i globalno širenje totalnog okruženja sa prevlašću korporativnih informacija i korporativne kulture

GLOBALNI MEDIJI I DEMOKRATIJA n n n Herman i Mekčesni: istraživanje uticaja međunarodnih medija na funkcionisanje demokratskih država Mogućnost smanjenja kontrole nad medijima u autoritarnim režimima Mediji kao saveznik u jačanju demokratskih procesa Širenje individualizma, zahteva za poštovanjem ljudskih prava i prava manjina Sa druge strane, opasnost za demokratiju od globalnog medijskog poretka Ugrožavanje “javne sfere” (Habermas) od strane koncentrisanih, centralizovanih i komercijalizovanih globalnih medija

GLOBALNI MEDIJI I DEMOKRATIJA n n n Zavisnost komercijalizovanih medija od prihoda od reklama – dominacija sadržaja koji omogućuju veću gledanost i prodaju Ustupanje rasprave pred lakom zabavom – autocenzura medija Slabljenje učešća građana u javnim aktivnostima i razumevanja pitanja od javnog značaja Globalni mediji kao “novi misionari globalnog kapitalizma” – korišćenje nekomercijalnog medijskog prostora na ekonomski najisplativiji način Neprestano sužavanje javne sfere i podrivanje demokratskih tekovina pod uticajem “kulture zabave” koju promovišu medijske kuće

OTPOR I ALTERNATIVE GLOBALNIM MEDIJIMA n n n n Postojanje snaga u svim državama koje se suprotstavljaju prodoru globalnih medija i štite lokalnu tradiciju i kulturu: religija, tradicija, običaji, lokalni propisi, domaće medijske kuće Ali Mohamadi (1998): istraživanje reakcija islamskih zemalja na globalizaciju medija Raspon reakcija: od blage kritike do proklinjanja zapadnih satelita Podela država na tri kategorije: modernističke, kombinovane i tradicionalne Tradicionalni pristup Irana i Saudijske Arabije Posebno problematični programi koji se bave ljudskim pravima i položajem žena Mohamadi: češća reakcija prilagođavanje i modernizacija

MEDIJSKI PREDUZETNICI: RUPERT MERDOK n n n Lider jedne od najvećih medijskih kompanija – News Corporation Prodor na britansku i američku medijsku scenu Uređivačka politika kupljenih listova: seks, kriminal i sport Tabloid Sun najprodavaniji dnevni list u Britaniji Globalna rasprostranjenost i moć Merdokove korporacije Odbacivanje optužbi o njegovoj medijskoj imperiji kao pretnji demokratiji i slobodnoj raspravi

PITANJE REGULISANJA MEDIJA n n n n Rupert Merdok: samo je država u stanju da stvara monopole Postojanje propisa u svim državama radi ograničavanja prava vlasništva nad medijima Postavljanje ograničenja u pogledu vlasništva ili vidova tehnologije može smanjiti konkurentnost medijske industrije Sa druge strane, opasnost za demokratiju je i prevelika moć velikih medijskih kuća Važnost antimonopolskih zakona Konkurentnost = pluralizam = demokratija Da li je samo pluralizam dovoljan? Primer SAD: veliki broj medija ne garantuje kvalitet i objektivno informisanje

PITANJE REGULISANJA MEDIJA n n n n Stav da je postojanje snažne državne televizije važan za izbegavanje dominacije velikih medijskih kompanija No, i čuveni BBC u V. Britaniji ima problema u funkcionisanju Dalje, državna televizija kao monopolista predstavlja sredstvo državne propagande Dodatni problem: brze tehnološke promene (spajanje različitih medija) Koji propisi regulišu gledanje TV programa preko interneta? Rasprava u EU o konvergenciji medija i telekomunikacija Zaključak: “Veliki brat” se nije pojavio kao posledica interneta – rast decentralizacije i individualizma

ŠIRA LITERATURA n Čupić Čedomir. 2010. Medijska etika i medijski linč. Beograd: Čigoja štampa. n Petrović Dalibor. 2013. Društvenost u doba interneta. Novi Sad: Akademska knjiga. n Pantić Danijela. 2009. Probaj me, prodaj me: mediji i potrošačko društvo. Beograd: Čigoja štampa.