UNIVERZITET ISTONO SARAJEVO MEDICINSKI FAKULTET FOA NJEGA LICA

UNIVERZITET ISTOČNO SARAJEVO MEDICINSKI FAKULTET - FOČA NJEGA LICA SA POREMEĆAJEM UČENJA Prof dr sci. Milan Novaković Faculty of Medicine, Foca, Bosnia and Herzegovina. Phone: 99387 -65 -661 -115, 99387 -55. 224 - 181 (phone/fax) E-mail: milanov@telrad. net; milanov@rstel. net Address: St. V Putnika 7, 76 300 Bijeljina, Bosnia and Herzegovina

CILJEVI UČENJA - Identifikovati uzroke poremećaja učenja. . . - Razlikovati poremećaje učenja od poremećaja inteligencije i pamćenja. . . - Identifikovati intervencije kod osoba sa poremećajem učenja. . . - Identifikovati probleme u fizičkoj njezi. . . - Podsticati osobe sa poremećajem učenja na samostalnost. . . - Pružiti podršku porodici osoba sa poremećajem učenja. . . - Komunicirati sa službama za njegu ljudi sa poremećajem učenja. . .

UČENJE J. Piaže: biološka tumačenja uz filozofske zamisli, Zakonitosti biološkog razvoja se prenose na psihološki, Povezanost starih sklopova u novim funkcijama, i Razvoj novih sklopova se prilagođava starim u promjenjenim uslovima, koje diktiraju interpersonalni odnosi i soc. sredina. . . Forme uzrasta se prilagođavaju uzrastu i zahtjevima okoline. . . Razvijeni oblici ponašanja preinačavaju zahtjeve okoline. . . J. Piaže tumaču dječiji razvoj u 4. perioda: 1. Čulni i period pokreta koji traje do 2. godine života. . 2. Preoperacionalni traje do 6. g. izgradnja unutrašnje saznajne slike. . . 3. Period konkretnih operacija: 7 -11. g>konkretni mišljenje i stvarnost. . . 4. Period formalnih operacija do mladosti. . . Dakle, uključuje se značaj sazrijevanja i učenja. . . Dijete je aktivan učesnik učenja i stalno stiče nove djelatnosti. . . Djeca organizuju na izvjesan način učenja u operacione grupe. . . Svi vidovi ponašanja mladih su djelatni - djelotvorni. . .

TEORIJE UČENJA I Teorije u kojima su učenja i ponašanja naučena (Eysenk 1967, Kaličanin 1978). Glavni oblici učenja su klasično (respodentno) i instrumentalno (operantno). Klasičnim uslovavanjem >prvi osjećajni odgovori, strah, strepnja, ljutnja. . . Drugi vid učenja je povezan sa endokrinim žlijezdama ANS-u, krvnim sudovima, Operatno uslovljavanje je osnovni oblik učenja. . . Nalazi se kod vježbe putem nagrađivanja, putem prekidanja, izbjegavanja. . . Ponašanje se može naučiti i kroz ponašanje drugih ljudi (uzor, i “kvaziuzor”). . Učenje nastaje kroz govorne poruke, može biti pojačano ili zakočeno-posledice. Rani period života>dijete se ponaša prirodno>period popuštanja(udovoljavanja) Period podruštvljavanja (socijalizacije) >kad zavise od ponašanja drugih. . . Socijalizacija može biti brza-spora, ili uz nagrade i kazne. . . U socijalizaciji su moguća pozitivna i negativna učvršćenja. . . Negativna učvršćenja daju mogućnost za strepnju, što remeti razvoj djeteta. . . Konačno sva učenja su pod uticajem dva preovlađujuća teorijska pravca: - organicističkog i psihološkog. . .

TEORIJE UČENJA II Organistički autori: > sve je posljedica neuroloških sklopova. . . Duševne pojave i poremećaji (i učenja) su posledica promjena u CNS-u. . . - Bilo kao ograničene promjene u strukturi CNS-a. . . - Biofunkcionalno: psihičke funkcije u poremećaja sklopova CNS-a u cjelini. . . - Sazrijevanje i razvoj su procesi kojim se obavlja funkcija učenja u CNS-u. . . - Psihotološke pojave su posledica poremećaja u razvoju i sazrijevanju. . - Mentalni poremećaji su i posljedica razdgradnje centara razvoja/zrelosti. . . - Uzroci poremećaja razvoja/zrelosti su urođeni i stečeni (upale, dyshamonia). . . Psihodinmičari > jak uticaj psihički i socijlnih činilaca. . . - Poremećaji su posljedica sukoba: dijete - spoljašnji svijet. . . P - Mentalni razvoj pod jakim uticajem socijalnih faktora. . . - Mentalni razvoj pod jakim uticajem religioloških saznanja (naučenosti). . . - Mentalni razvoj pod jakim uticajem kulturoloških faktora. . .

VULNERABILNE GRUPE - Dječiji uzrast: predškolski i školski; Adolescncija, Odraslo zrelo doba uz mentalne poremaćeje ili inhibicije, Doba profesionalnog umirenja (penzionisanja). . . Rano staračko doba: naznake u ando/meno pauzi, Staračko doba u mirovini, Kasno staračko doba (preko 75. godina). . . Komplijansa; Trudnice i porodilje, Komorbiditet uz somatske i mentalne bolesti. . . Malignitet, Samački život (Vita unitaria Z 62. 0 prema MKB-10); Testatorska sposobnost. . .

Psihijatrijska zaštita - tim - Prijem pacijenata u psihijatrijaku ustanovu je kompleksniji od prijema pacijenata u oblasti somatske medicine; - Medicinski: za svaki prijem u bolnicu mora postojati medicinska indikacija, - Kod psihijatrizacije mentalnih bolesnika često je jak uticaj društva; - Socijalno zbrinjvanja u PB – grube procjene govore o 50% takvih pacijenata; Psihološki apsekt prijema zavisi od vrste prijema. . . Somatski bolesnik najčešće prijem doživljava kao olakšanje; Doživljaj prijemu psihijatrijskog bolesnika može biti vrlo različit, Prijem se može shvatiti kao agresija na sopstvenu ličnost; “kao nalog onih”. . . Sociološki aspekt prijema: zbog stigme i skepse na sudbinu bolesnika. . Medicinske ustanove preferiraju stategiski vid pomoći: moć - nemoć. . Psihijatrijska hospitalizacija u nekim sredinama “obilježava čovjeka – trajno. . . Pravni aspekt prijema može se tumačiti dvojako: - 1. postoji pravo čovjeka da se liječi. . . - 2. sudsko-medicinska problematika - kod prinudnih prijema. . . Administrativno - medicinski aspekt: pokriće za nastale troškove liječenja. .

PSIHIJATRIJSKA ZDRAVSTVENA NJEGA Rad u psihijatrji se razlikuje od rada u drugim granama medicine zbog; 1. Pacijenat sa kojima se radi tj, prirode njihove bolesti. . . 2. Načinima liječenja psihijatrijskih pacijenata; 3. Odnosa koji se uspostavljaju tokom liječenja sa pacijentom i 4. Učešća sestara u tim odnosima. . . Psihijatrijski bolesnik se razlikuje od ostalih bolesnika: 1. Somatski bolesnioci imaju očuvane psihičke sposobnosti, 2. Svijest o bolesti je više očuvana kod somatskih bolesnika; 3. Treća tačka razlikovanja je izmjenjen realitet (kod mentalnih bolesnika). . . Psihijatrijski bolesnik može: Da ne osjeća određene potrebe, Da ne zna da ih zadovolji na pravci način, do samouništenja, Ili ima potrebe koje drugi ljudi nemaju. . . Savremeni pristup mentalnom bolesnika je holistički - integrativan pristup!!! Razlike među bolesnicima postaju već od prijema bolesnika. . Kompleksnost liječenja: biološko, psihološko, socijalno. . .

PRIJEM PACIJENATA U ZDRAVSTVENU USTANOVU Prijem bolesnika u zdravstvenu ustanovu obuhvata nekoliko aspekata: - Medicinski: prijem mora da sadrži isključivo medicinske indikacije (gerijatrija), - U Psih. Ustanovama i do 50% bolesnika su postpsihoptični (bivši bol. ). . . - Psihološki aspekt primanja zavisi od vrste prijema. . . - Doživljaj prijema psihijatrijskog pacijenta je različit. . . - Prijem se može shvatiti i kao agresija na pacijentovu ličnost. . . - Sociološki aspekt: elementi stigme, i skepse za budućnost bolesnika. . . - Pravni aspekt prijema se može posmatrati dvojako: - prvo postoji pravo čovjeka da se liječi na najbolji mogući način, - drugo pravo mentalnih bolesnika je učešće u sudsko-medicinskoj problematici: prinudni prijem- ekspertize. . . - Administrativno-ekonomski aspekt prijem je materijalno pokriće za troškove liječenja. . .

Vrsta prijema pacijenta u psihijatrijsku ustanovu - Dobrovoljni: kad pacijenti imaju uvid u stanje bolesti. . . - Ambivalenti pacijenti imaju djelimični uvid u bolest. Ambivalentni pružaju verbalni otpor, ali se učini prijem. . . - Prinudni prijem, sa ili bez primjene dodatnih sredstava. . . Koristi se u situacijama kada pacijent odbija bolničko liječenje, jer nema uvid u sopstveno stanje. . . Prijem agresivnog, agitiranog pacijenta je posebno teška situacija. . . Prijem HITNIH pacijenata se odvija u zavisnosti od stanja zdravlja. . . Kod prinudne hospitalizacije (MUP), brza i efikasna intervencija. . . Interviju se brzo sprovodi, uz pomoć svih osoba. . Fizička imobilizacija kod veoma agitiranih pacijenta. . . U znake potpune agresije spadaju: - Pojačana motorna aktivnost. . . - Verbalni pokazatelji agresivnosti. . . - Neverbalni indikatori agresivnosti

Prinudni prijem mora da bude : - Što jednostavniji, - Što jasniji, - Što strpljiviji, - Sa “dovoljno ponavljanja”. . . Prijem mora da podrazumijeva: - Uzimanje svih stvari i predmeta od pacijenta. . . - Uzimanje svih stvari od vrijednosti. . . - Provjeriti sve lijekove koje pacijent ima kod sebe. . . Odgovorna sestra lično odvodi pacijenta na liječenje u intervenciju. . . Potom se pacijent predstavlja nadležnoj sestri i/ili ljekaru. . . Bolji je ostvariti prvi kontakt sa sestrom nego sa ljekarom. . . Program rada i kućni red. . . Neophodan je početni stepen uzejamnog upoznavanja pacijenata u sobi. . . Upoznati pacijenta sa prostorijama na Odeljenju koje može koristiti. . . Dalja briga pacijenta je povezana sa ordinirajućim ljekarom. . .

Psihijatrijski tim Minimum psihijatrijskog tima čine: - Ljekar /neuropsihijatar, psiholog, dvije medicinske sestre. . . - Uloga medicinske sestre u ambulatnom psihijatrijskom radu. . . - Priprema bolesnika za psihijatrijski pregled. . . - Završetak psihijatrijskog pregleda; dokumentacija. . . - Uloga mnedicinske sestre u Dnevnoj bolnici: radne i okupacione aktivnosti. . . - Uloga glavne sestre na Psihijatrijskom odjeljenju /VSS/. . . - Medicinska dokumentacija: protokoli bolesnika, telefonskih poziva, kućnih posjeta, prinudnog liječenja- kongrentna saglasnost, potpisi staratelja. - Čuvanje medicinske terapije: npr. Metadon. . . - Odgovorne medicinske sestre. . . psihijatrijski odsjeci. . . - Uloga medicinske sestre na Psihijatrijskoj intenzivnoj njezi: stalan nadzor. . . - Uloga medicinske sestre na Psihijatrijskoj klinici: više protokola-testovi. . . - Uloga medicinske sestre u azilarnoj instituciji: više opterećenja. . . - Uloga medicinske sestre u Gerijatrijskoj ustanovi. . . - Uloga medicinske sestre u penološkim Ustanovama. . .

TERAPIJA - Psihofarmakoterapija; Biološka terapija u užem smislu; Psihoterapija; Radna; Okupaciona, Rekreativna i Socioterapija

PSIHOFARMAKOTERAPIJA Pravila koja sadrže znanja o: - Imenu i prezimenu bolesnika; Tačnom nazivu lijeka; Tačno određenoj dozi Načinu davanja i vremenu davanja Mora postojati znanje o - Obsegu terapijskih doza; - Brzini djelovanja; - Vrsti očekivanih efekata; - Neželjenim efektima lijekova; Vrsta lijekova: - Anksiolitici, - Neuroletici, - Antidepresivi; - Psihostabilizatori; - Biološka tarapija: EKT, ponekad inzulin u bolničkim uslovima. . .

PSIHOTERAPIJA Psihoterapija je pozitivan psihološki uticaj na pacijenta. Ciljevi su da se: - Odstrane modifikuju i uspore postojeći simptomi, Uoče promjene i poremećani načini ponašanja i Uspostavi i unaprijedi pozitivan razvoj ličnosti (Marić, 2005, Novaković 2009). Može biti: hospitalna, ambulantna i kućna, Prema terapijskom pristupu su: - Direktivne, bihejvior (ponašanje) i porodična, Reflektivne (kognicija), analitička i pacijent centrirana, Ekspresivne (emocije) geštalt psihoterapija. . Prema dubini pristupa dijele se na : - Suportativne: ispovjedanje, savjetovanje, vođenje, sugestija, persuazija. . . Reedukativne- modifikacija ponašanja i interpersonalnih odnosa. . . Rekonstruktivne – rekonstrukcija odnosa: Frojd, Ego analiza, psihoanaliza. . .

RADNA TERAPIJA A. EFEKAT NA PSIHOMOTORNE AKTIVNOSTI. 1. Stimulisanjem: a) buđenje interesovanja; b) sposobnost održavanja pažnje. 2. Smirivanjem: a) relaksacija; b) manja destrukcija; c) normalni zamor. B. EFEKAT NA EMOCIJE. 1. Postizanje emocionalne stabilnosti kroz osjećanje zadovoljstva; 2. Uticanje na raspoloženje pomoću rekreativnih aktivnosti. C. EFEKAT NA VOLJNE AKTIVNOSTI. 1. Stimulisanje motivacije kao preduslova volje ("uraditi nešto"); 2. Njegovanje istrajnosti i upornosti. D. EFEKAT NA INTEGRATIVNE FUNKCIJE SVESTI. 1. Organizacija nivoa svesti – integruum: motorni, intelektualni i emocionalni. 2. Poboljšanje odnosa prema samom sebi, samopoštovanje. 3. Osjećanje samokontrole i odgovornosti. 4. Razvijanje impulsa za samoizražavanjem (kreativnost i originalnost). E. KOČENJE NEPRIKLADNIH IMPULSA I STANJA. 1. Oslobađanje od osjećanja straha i krivice. 2. Oslobađanje od razočarenja i produbljavanja depresije. 3. Kontrolisanje paranoidnih tendencija. 4. Upoznavanje i kontrolisanje regresivnih tendencija. F. ADAPTACIJA NA PSIHOFIZIČKE PROMENE 1. Lakše podnošenje stresa hospitalizacije. 2. Poboljšavanje adaptacionih odbrambenih sistema. . . G. EFEKAT NA PSIHOSOCIJALNE AKTIVNOSTI 1. Poboljšavanje, odnosno prevazilaženje socijalne izolacije. H. ADAPTACIJA NA NORMALAN ŽIVOT u rehabilitaciji.

OKUPACIONA TERAPIJA MATERIJAL ZA OKUPACIONO-RADNU TERAPIJU Materijala daje slobodno oblikovanje uz senzibilnost i opreznost. Gvožđe, kamen provocira agresiju i vezuje višak nagonske energije. Drvo bakar= živi, topli kvaliteti sa različitim mogućnostima obrade. Boje i tonovi = djeluju na bolesnikove emocije, pažnju, umor. SREDINA ZA OKUPACIONO-RADNU TERAPIJU Okupaciono-radna terapija se praktično izvodi u grupi. Rad je odlučujući faktor koji podstiče nasleđene dispozicije. . . VRSTE TEHNIKA 1. Mehaničke tehnike 2. Dirigovane tehnike 3. Sedativne tehnike 4. Stimulativne tehnike 5. Inventivne tehnike 6. Slobodne tehnike

REKREATIVNA TERAPIJA a) uticaj na fizičko-biološki deo ličnosti. b) uticaj na psihičko zdravlje=podsticanju zdravih dijelova psihičkog života. . . c) uticaj na socijalno zdravlje, izgrađivanja navika prihvatljivog ponašanja. . . Rekreativne aktivnosti u 4 kategorije: kategorije a) Motorni oblici aktivnosti. b) Senzorni oblici aktivnosti. c) Laki intelektualni oblici aktivnosti. d) Umetničko-kreativne aktivnosti. Ciljevi rekreativne terapije su: 1. Relaksacija unutrašnje napetosti i anksioznosti. . . 2. Stimulisanje interesa i podizanje samopuzdanja. . . 3. Povećavanje osjećanja odgovornosti. . . 4. Poštovanje potreba drugog i smisao za kolektivnost. . . 5. Zamena nezdravih obrazaca i smjerova zdravim. . . 6. Poboljšavanje apetita, disanja i cirkulacije krvotoka. . . 7. Jačanje muskulature i stvaranje ugodnog fizičkog zamora. . . 8. Razvijanje smisla za ritam i pravilno držanje. . . 9. Izoštravanje estetskih doživljaja i poboljšavanje emocionalnih reagovanja. . . 10. Poboljšavanje brzine reagovanja, izdržljivosti i koordinacije grupa mišića.

SOCIOTERAPIJA Socijalna psihijatrija se bavi grupama ljudi manje pojedincem. Vezu i odnos između oboljenja i sociokulturnih procesa. Socijalni faktori u etiologiji duševnih poremećaja. Socioterapija je metod terapijskog - rehabilitacionog postupka, a cilj je resocijalizacija. TERAPIJSKA ZAJEDNICA = značajan faktor uticaja je sredina = stručno vođene aktivnosti. . TZ = zajednica bolesnika i medicinskog osoblja u radu. . . Forme rada: 1. Sastanci bolesnika sa radnim terapeutom i sestrama, 2. Savjet bolesnika i nizom aktivnosti koje su organizovane od strane savjeta, 3. Veliki nedeljni sastanak terapijske zajednice.