ALI GYPSUM Protetik restorasyonlarn yapmnda l almndan protezin

ALÇI ( GYPSUM)

Protetik restorasyonların yapımında, ölçü alımından protezin bitirilmesine kadar bir çok safhada alçıdan yararlanılır. Alçının silika ile karıştırılması sonucunda elde edilen revetman da ana yapı itibarıyla alçı olup, metal restorasyonların döküm işlemlerinde kullanılır.

Diş hekimliğinde kullanılan alçı , mineral alçı taşı olan saf “ kalsiyum sülfat dihidrat” tır (Ca. SO 42 H 2 O ). Alçı, derece ısıtılarak kristalleşme suyu uzaklaştırılır. Değişik alçı tipleri elde edilir.

Kalsiyum sülfat dihidratın (Ca. SO 42 H 2 O ) 110 -130 derecede ısıtılması ile elde edilen Kalsiyum sülfat hemihidrat (Ca. SO 4 ½ H 2 O ) ölçü alçısının ve sert alçının ana bileşenidir.

Kristalleşmeye bağlı olarak çeşitli hemihidrat formları vardır (Alfa, Beta). Alfa hemihidrat daha yoğun ve prizmatikdir. Alfa hemihidrat sert alçı “dental stone” olarak bilinir. Alfa hemihidrat daha serttir ve kuvvetlidir. Alfa hemihidrat tozunu karıştırma da daha az suya ihtiyaç vardır.

Beta kristalleri süngerimsi ve düzensizdir. Beta hemihidrat ise ölçü alçısı “Paris alçısı olarak bilinir. Her ikisi de beyaz renklidir

Ana yapısı % 75 -80 hemihidrat olan alçıda % 5 -8 Kalsiyum sülfat dihidrat ve birtakım tuzlar içerir.

Sertleşme Hemihidrat su ile karıştırılınca dihidrata dönüşür ve sertleşir. Sonuçta oluşan yapı Kalsiyum sülfat dihidrattır. (Ca. SO 4)2 H 2 O + 3 H 2 O------2 Ca. SO 4. 2 H 2 O+ Isı (ekzotermik)

Toz ile su karıştırıldıktan sonra karıştırılma tamamlanıncaya kadar geçen süreye karıştırma süresi denir (20 -30 saniyedir). Sertleşmeye kadar geçen süreye sertleşme süresi denir.

Ölçü alçısı ile çalışırken maddenin hastayı rahatsız etmemesi için çabuk sertleşmesi gerekir. Alçının sertleşme süresi su ile karıştırılıp kaşık içerisine konarak hasta ağzına uygulanmasına yetecek kadar uzun olmalıdır.

Alçının sertleşme süresinin kontrolüne etki eden faktörler: 1. safsızlık 2. alçı grenlerinin inceliği 3. su toz oranı 4. karıştırma 5. sıcaklık 6. hızlandırıcı ve yavaşlatıcılar

Sertleşme süresini etkileyen faktörler Safsızlık: Alçı ne kadar saf ise a o kadar geç sertleşir. Alçı taşı miktarı fazla ise sertleşme hızlanır. Alçı grenlerinin inceliği ; Hemihidratın tanecikleri ne kadar ufak ise o kadar çabuk sertleşir. Su grenlere daha hızlı nüfuz eder. Su/toz oranı; Hemihidrat ve Su oranı su/toz oranı olarak bilinir. S/T oranı artarsa sertleşme süresi uzar ve elde edilen alçı ürünü de dayanıksız olur. Bunun nedeni su miktarı arttıkça birim hacimdeki çekirdek sayısının azalmasıdır. Karıştırma (spatülasyon); Alçı ne kadar uzun süre ve hızlı karıştırılırsa sertleşme süresi de o kadar kısalır.

Hızlandırıcı ve yavaşlatıcılar; Hızlandırıcılar En etkin yavaşlatıcı Borakstır. Her konsantrasyonda sertleşme süresini uzatır. Sıcaklık : Sıcaklık sertleşme süresi üzerinde 0 - sertleşme süresini kısaltır. Na Cl (tuz) % 20’den küçük konsantrasyonlarda katılırsa hızlandırıcı etki yapar. Na. Cl, hemihidratın çözünme hızını artırır yani çökelti daha çabuk doygunluğa erişir. KSO 4 en çok kullanılan diğer bir hızlandırıcıdır. 50 C arasında çok az değişim gösterir. Sıcaklık arttıkça sertleşme gecikir. Rutubet sertleşme süresini uzatır. Alçı hava geçirmez kaplarda saklanmalı.

%2 lik potasyum sülfat su yerine kullanılırsa çabuk sertleşir. Sodyum klorür veya sodyum sülfat sertleşmeyi hızlandırır yanii, su içine tuz atılması sertleşme süresini kısaltır. Boraks, biyolojik sıvılar, kan, tükürük alçının sertleşmesini yavaşlatır.

Dayanıklılık: Alçı ürünlerinin dayanıklılığı genelde sıkıştırma dayancıdır. Ancak çekme dayanıklılığı da göz önüne alınmalıdır. Alçının yaş ve kuru dayanıklılığı vardır. Yaş dayanıklılığı hemihidratın hidrasyonu için gerekli olan su miktarından daha fazla suyun mevcut olması durumunda gözlenen dayanıklılıktır. Eğer bu aşırı su uçurulursa ortaya çıkan dayanıklılık kuru dayanıklılıktır. Yaş dayanıklılık daha zayıftır. Alçıda su/toz oranı arttıkça gözeneklilik de artar, kuru dayanıklılığı azdır. Eğer alçı aşırı karıştırılırsa oluşan alçı kristalleri kırılır, dayanıklılık azalır.

Hızlandırıcılar ve yavaşlatıcılar, alçının hem yaş hem de kuru dayanıklılığını azaltır. Hemihidrat minimal miktarda su ile karıştırılırsa çalışma süresi çok kısalır. Sertleşme genleşmesi de fazla olur. Alçının genleşmesi yatay yöndedir. Ölçü kaşığı kenarları maddenin genleşmesini önler ancak damak kubbesi kesiminde böyle kısıtlayıcılık olmadığından alçı genleşir ve mukozayı iter. Damak kubbesi daha derinmiş gibi ölçü elde edilir. Bu damak şekline göre protez bitirildiğinde hasta protezin damağa değmediğini söyler. Alçıda genleşme en fazla % 0. 6 olmalıdır.

Alçı tipleri Tip I Beyaz ölçü alçısı (Paris alçısı) Tip II Beyaz model veya laboratuar alçısı Tip III Dental alçı (sert alçı) Tip IV Dayanıklı dental alçı (geliştirilmiş sert alçı) Tip V Ultra sert alçı (en son geliştirilmiş sert alçı)

Tip II, IV, V

Tip V Ultra sert alçı (en son geliştirilmiş sert alçı) Ultra sert, yüksek genleşmeye sahip, alçı taşının otoklavlanması ile üretilir. Day materyali olarak ve kron köprü yapımı için ideal genleşmeye sahiptir. Ölçüden ayrılırken ve modelin kırılma riski daha düşük olduğu için özellikle polieter ve polivinil ölçülerin dökülmesi için uygundur. Ayrıca altın alaşımların döküm malzemesi olarak da kullanılır.

Tip V

Tip II model alçısı

Tip II, IV, V

Ölçünün dökülmesi Restorasyon bitimi için model eldesinde elastomerik ölçüler, yüksek dayanımı ve abrazyon direnci nedeniyle, Tip IV ve V geliştirilmiş sert alçı ile dökülür. Day materyalinin özelliklerini arttırmak ve hava boşluklarını engellemek motorlu karıştırıcı ile sağlanır. Vakum karıştırıcı havayı hemen çıkarır ve sabit bir hızda karıştırır.

Ölçünün dökümü sırasında kaşık vibrasyonlu bğir zeminde olmalıdır, böylece tiksotropik alçi-su karışımının akışı kolaylaşır. Sertleştikten sonra model ölçüden nazikçe önce bir taraf son ra diğer taraf kısmen ayrılarak çıkarılmalıdır. Bu kademeli yaklaşım, modelden parça kopması riskini azaltır.

ÖLÇÜ ALÇILARI: Paris alçısı kimyasal olarak Beta kalsiyum sülfat hemihidrat yapıdadır. Ölçü alçıları içinde çeşitli miktarda modifiye ediciler içerir. Modifiye ediciler sertleşme süresini ayarlar, sertleşme genleşmesini kontrol eder. Ölçü alçısı mümkün olduğu kadar az sertleşme genleşmesi göstermelidir.

Ölçü alçısı yatay genleştiğinde kaşık kenarları bu genleşmeye izin vermez ve damak orta kısımdan bükülme olur. Sonuçta damak orta kısmının derinliği artmış olur. Bu şekilde bitirilen protez dokulara uyum göstermez. En düşük sertleşme genleşmesi % 0. 06 civarındadır. Modifiye ediciler alçı tozuna katılır ve suda da kolaylıkla çözünürler. Ölçü alçıları içine ayrıca renklendirici ve tat verici maddeler ilave edilir. Renklendirici maddeler aynı zamanda ölçü ve model alçısının ayırt edilmesini (ayrılmasını) sağlar.

Ölçü alçısı ile alınan ölçüler dökülmeden önce vernik lak gibi izole edici maddeler ile kaplanmalı ve su geçirmez hale geldikten sonra model alçısı dökülmelidir. Ancak günümüzde yeni ölçü maddelerinin ortaya çıkması ile artık kullanılmamaktadır. Ölçü alçısı ile model alçısının kolay ayrılabilmesi için ölçü alçısı içine patates nişastası katılır ve çözünür hale getirilir. Sert alçı tamamen sertleşince ölçü ile modelin suda kaynatılması sonucu nişasta şişer, alçı çözünür ve iki yapı birbirinden kolayca ayrılır.

SERT ALÇILAR: Bu alçılar alfa hemihidrat yapıdadırlar. Özellikle renklendiriciler çok belirgindir. Modifiye ediciler % 2 -3’ ünü oluşturur. Normalde alfa ve beta hemihidratlar beyaz renklidir. Sert alçı düşük sertleşme genleşmesi göstermelidir. Sert alçıların genleşmesi %0. 06 -0. 12 arasında olup, pratikte hataya neden olmaz. Partikül büyüklüğüne ve sıklığına göre sert alçılar Tip III ve IV diye iki gruptadır. Tip IV’ün partikülleri daha düzenli ve sıkıdır. Daha az su ile muamele edilmelidir. Tip III alçılar total dişsiz bireylerde protez modeli yapımında kullanılır. Yeterince sağlamdırlar. Tip IV alçılar Die yapımında kullanılırlar.

Sert alçıların yüksek oranda yüzey sertliği göstermesi istenir. Die ‘ın yüzey sertliğini arttırmak için su yerine sulu koloidal silika ve çözünebilir reçine solüsyonları kullanılır. Sert alçı yüzeyi elde etmek için mümkün olduğunca az su kullanılması en etkili yoldur. Model ve die materyallerinde düşük sertleşme genleşmesi istenir. Sert alçıların karıştırılması sırasında fazla su kullanılması durumunda beyaz model alçısından daha dayanıksız olurlar

Alçıda yüksek dayanıklılık istendiğinde düşük S/T oranı kullanılmalıdır. Ancak bu durumda karışımın viskositesi artacağından, ölçü içine alçı dökülürken alçının her noktaya gitmesini sağlamak gerekir. Yüksek dayanıklılığın önemli olmadığı ölçü alçılarında S/T oranı fazla olup, bütün detaylara yayılabilecek karışım elde edilir. Alçının karıştırılması sırasında oluşan hava kabarcıklarını otomatik vibratör altında dökerek uzaklaştırabiliriz. Vibratör aşırı titreşimli olmamalıdır. Aksi halde daha fazla hava karışıma girer.

Bol içine su konulup alçı tozu yavaş ilave edilirse , alçı topaklanmadan suyun dibine inerse daha az hava karışır. Alçının aşırı karıştırılması oluşan alçı kristallerinin kırılması ve dayanıksızlığa nedendir. Karıştırma vakum altında da yapılabilir. Maksimum dayanıklılık için S/T oranı değiştirilmemelidir. Elde edilen modelin yüzeyi düzgün ve sert olmalıdır. Modeli ıslatmanın en emin yolu alçı çözeltisini doygun tutmak için dibinde alçı tozu bulunan özel bir banyoya daldırmaktır. Alçılı su, sertleşmiş alçı parçalarının uzun süre suda bırakılması ile elde edilir.

Baskı dayanımı yüzey sertliği demektir. Karışımdaki su miktarı fazla ise baskı dayanımı azdır. Yüzey sertliği karışımdaki su/toz oranı ile ters orantılıdır. Gerilme dayanımı maddenin bükülmelere karşı gösterdiği mukavemettir. Sert bir madde olan alçıda bu durum kırılmalara karşı gösterdiği direnç olarak anlaşılır. Alçı kırılgan olduğundan gerilme kuvvetlerine karşı daha zayıftır. Karışımdaki su/toz oranı ile kırılma dayanımı ters orantılıdır. Çok suyla karıştırılan alçı daha zayıf ve dirençsizdir.

Alçı kitlesi içindeki tüm artık suyun uçurulması alçının sertliğini iki katı arttırır. Pratikte alçının sertliği ile modelin ölçü maddesinden kırılmadan ayrılmasının çok yakın ilişkisi vardır. Aljinat gibi elastik olan ölçü maddesinden model tam sertleşmeden çıkarılırsa kısmi dişsizlerde dişlerin kırılma ihtimali fazladır.

Alçının sertleşmesi için yeterli süre beklenilmeli, su/toz oranı tam ayarlanmalı, pöröz yapıda olmaması için vakumlu karıştırıcı şarttır. Pörözite model alçılarında daha çok görülür. Bünyesinde daha az su bulunan sert alçılarda ise pörözite azdır. Alçı taşı (dihidrat) suda daha az erir. Paris alçısı (hemihidrat) suda daha çok erir.

Alçı yarım saat içinde sertleşmiş gibi görünse de dayanıklılığı birkaç saat içinde artar. Yeni sertleşmiş olan model üzerinde işlem yapılmamalıdır. Alçı tozunun su ile karıştırılmasından sertleşmesine kadar geçirdiği safhalar -Sıvı safhası (visköz) -Plastik safha (plastik) -Sert-katı safhası (rijid-solid

Pratikte alçının sertleşmesini yüzeyinin matlaşması ve daha ilerleyen saatlerde ısı açığa çıkması ile anlarız. Alçının sertleşme süresini etkileyen faktörler alçı ne kadar safsa sertleşme o kadar geç olur. Alçı tozları küçük grenli ise sertleşme süresi kısalır, çünkü su grenlere daha çabuk nüfuz eder. Alçı çok sulu karıştırılırsa geç sertleşir.

Alçının yüzey ayrıntılarını net kaydetmesi için Ölçü alındıktan sonra yüzey kan ve tükürükten arındırılmalı Alçı çok iyi karıştırılmalı pörözite önlenmelidir. Model dökümünde vibratör kullanılmalı Ölçü yüzeyleri ıslak olmalı ama sulu bırakılmamalıdır. Model ölçüden 45 -60 dk sonra ayrılmalıdır

ALÇI Modelin DEZENFEKSİYONU Çapraz bulaşmanın önlenmesi için model dökülürken suya % 5 fenol, % 2 gluteraldehit ilavesi etkilidir.

Alçının manüplasyonunda terra alba denen sertleşmiş alçı artık parçaları bol içinde olmamalı bol temiz olmalıdır. Model dökülürken kitle halinde alçı dökülmemeli hava kabarcıkları önlenmelidir. Dişli ağızlardan alınan ölçülerde bu durum daha da önem kazanır. Parsiyel ölçülerin dökümünde dişler ve ölçü yüzeyi sert alçıdan kaide kısmı ise laboratuar alçısından dökülür