ALANYAZIN TARAMASI LTERATR NCELEMES Prof Dr MEVLT KAYA

ALANYAZIN TARAMASI (LİTERATÜR İNCELEMESİ) { Prof. Dr. MEVLÜT KAYA Kaynakça: SOSYAL BİLİMLERDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Editör: Ali ŞİMŞEK T. C. Anadolu Üniversitesi Yayını

. GİRİŞ • ALANYAZIN TARAMASININ ANLAMI • ALANYAZIN TARAMASININ AMAÇLARI • ALANYAZIN TARAMA SÜRECİNİN AŞAMALARI • ALANYAZINA İLİŞKİN TOPLU BİLGİ KAYNAKLARI • KAYNAK TÜRLERİ • ALANYAZIN YOĞUNLUĞU • ALANYAZIN TARAMA TEKNİKLERİ • ALANYAZIN TARAMA ÖLÇÜTLERİ İçİndekİler • ALANYAZIN TARAMA RAPORUNU YAZMA

Bilim dünyasında hiçbir araştırma sıfırdan yapılmaz. Birikimden yararlanmak önemlidir. Her araştırmanın ilgili olduğu alana katkısı sınırlıdır. Alanyazın taraması yoksa -> Özgün ve işlevsel olmakta yoktur Alanyazın taraması (literatür incelemesi); Üzerinde çalışılan sorunun kavramsal çerçevesi ve konu ile ilgili araştırmaların ortaya koyduğu sonuçların gözden geçirilmesidir. Giriş

Alanyazın taraması ; Kaynaklarda konu ile ilgili ne söylendi Önemli isimler kimler Kuramlar ne tür açıklamalar yapıyor Hangi sorunlara yanıt bulundu Ne tür denenceler test edildi Hangi yöntemler kullanıldı Ulaşılan sonuçlar nelerdir’i açıklığa kavuşturur.

v v v Alanyazın taraması ayrıca önceki çalışmaların güçlü zayıf yönlerini Konular arasındaki bağlantıları Alanda gözlenen boşlukları da ortaya koyar

Ancak bu faydaları sağlayabilmesi için belli ilke ve yaklaşımlara uyulmalıdır ilgili tüm kaynaklara ulaşılmalı Sistematik yaklaşım izlenmeli Eleştirel okuma yapılmalı Derlenen bilgiler bütünleştirilmeli Niteliği ne olursa olsun, her araştırmada alanyazın taraması yapılır , Yapılan alanyazın araştırmanın zeminini oluşturulur.

ALANYAZIN TARAMASININ ANLAMI Alanyazın; bir konu hakkında üretilmiş kaynakların toplamıdır. Örneğin , dergi, makale, kitap vb. Alanyazın taraması; bir konu ile ilgili daha önceden üretilmiş olan bilgileri amaçlı biçimde incelemek ve değerlendirmektir. Değerlendir ama eleştirel ve derinlemesine Alanyazın taramasında Kaynaklardan bilgi toplamak kadar Kaynakların değerlendirilmesi ve Kaynakların sunulması da önemlidir.

Büyük bir araştırma projesinin parçası Akademik tezin bir bölümü Bilimsel bir dergi makalesinin zorunlu bölümü Araştırma önerisinin gerekçe bölümü Sıkça görülen örnekler; bir ders ödevi analitik deneme inceleme makalesi Alanyazın taramasına örnekler; inceleme raporları

Alanyazın taramasına dayalı yazı ile, Araştırma makalesi arasında ne fark var? Araştırma makalesi; alanda yeni bir tartışma meydana getirmektedir. Alanyazın taramasına dayalı bir makale ise başkalarının çalışmalarını , fikirlerini özetleyip sentezlemek , var olana dayalı betimlemeler yapmak ve yeni bileşimlere ulaşmaktır.

Başarılı ve başarısız alanyazın taraması Başarılı alanyazın taraması Başarısız alanyazın taraması Sentezlenmiş bilgi Açıklamalı kaynakça Eleştirel değerlendirme Sınırlı betimleme Geniş ve derin Dar ve yüzeysel Özlü ve anlaşılır Karışık ve uzatılmış Kurallı , ciddi ve tutarlı Rastgele , keyfi ve düzensiz Bütünleşik bir bölün Eklektik bir metin

Başarılı bir alanyazın taraması; Belirli konuyla ilgili fikirlerin mantıksal akışı, İlgili kaynaklardan tutarlı biçimde belirtilmesi, Uygun terminolojinin kullanımı Önceki çalışmaların hem yansız hem de kapsamlı olarak incelenmesini gerektirir. Buna göre dikkat edilmesi gerekenler; Tez konusuna bağlı kalınmalı, Var olan sonuçlar sentezlenmeli, Tartışmalı alanlar belirlenmeli, Yeni araştırma soruları formüle edilmelidir

Kaynaklar ve İşlevi KAYNAKLAR Alanyazın taraması tüm kaynakları Betimlemeye Görsel Özetlemeye İşitsel Değerlendirmeye Yazılı olabilir. Bütünleştirmeye çalışır.

Alanyazın taramasında bulunan yanıtlar a) Önemli kaynaklar nelerdir? b) Temel sorun nedir? c) Bakış açıları nelerdir? d) Sorunun kökeni ve tanımı nedir? e) Önemli kuram, kavram ve görüşler nelerdir? f) Epistemolojik ve ontolojik tabanı nedir? g) Konu hakkında bilgi nasıl düzenlenmiştir? h) Araştırılmayan ve sorulmayan soru ne?

Alanyazının amacı nedir? Kavramsal çerçeve oluşturmak Sorunu sınırlamak Yeni yaklaşımlar bulmak Olanaksız ile uğraşmayı önlemek Alandaki güncel tartışmaları saptamak Sorular ve denenceler geliştirmek Önemli çalışmalar ve kişileri öğrenmek Elde edilen sonuçları karşılaştırmak Toplu değerlendirmeler yapmak Alandaki boşlukları görmek

Alanyazın tarama sürecinin aşamaları Konuyu seçme q Anahtar sözcükleri listeleme q İlgili kaynakları toplama q Kaynakları okuma q Yazma ve düzeltme q Kaynakçayı hazırlama q

Alanyazına ilişkin toplu bilgi kaynakları Veri tabanları: Bir çok araştırmayı saptamayı kolaylaştırır. Çoğu profesyonelce geliştirilmiş ve akademik kontrollerden geçmiştir. Örneğin ERIC (Educational Resources Information Center) ve Psycho. Lit (Psychological Literarure) «Özetlemeleri içeren veri tabanları» Örn; Psyc. INFO ve Medline «Alıntıları gösteren veri tabanları» Örn; Scopus ve Web of Science Dergi makalelerinin bulunduğu Business Source Complete, IEEE Xplore, Science. Direct vb. elektronik veri tabanları da bulunur.

Alanyazına ilişkin toplu bilgi kaynakları Özetler ve Dizinler Çalışmanın kısa özetinden oluşur. Özetle yetinmeyip kaynağın tümü incelenmelidir. Kaynakça: Kapsayıcılık ve güncellik açısından dikkat edilmeli. Akademik incelemeler: Toplu değerlendirme, ortak sonuç Tezler: Danışman ve bilimsel jüri ile güvenilirliği kanıtlanır. Referans kaynaklar: Betimleyici bilgileri kapsar; yıllık, katalog gibi Bilgisayar taramaları : Her görülene inanmamalı, PDF daha güvenli

http: //scholar. google. com. tr/ Arama motoru http: //www. acer. edu. au/library/aei. html 130 bin ve üstü eğitim alanında yayın http: //scholar. google. com. tr/intl/tr/scholar/ab out. html Google akademik http: //www. leeds. ac. uk/bei/journals Eğitim alanında yaklaşık 300 dergiyi kapsamaktadır. http: //www. yok. gov. tr/content/view/59/111/ YÖK http: //search. ebscohost. com/ Birçok farklı veri tabanı içerir http: //www. ulakbim. gov. tr/ ULAKBİM http: //www. sciencedirect. com Elsevier tarafından yayımlanan 1200 adet dergi http: //www. kdm. anadolu. edu. tr/vt/index. ht ml Anadolu Üniversitesi http: //journalseek. net/ 95 bin dergiye ilişkin bilgiler kapsar https: //www. eric. ed. gov/ ERIC http: //proquest. umi. com/ Doktora ve yüksek lisans tezlerini kapsar. http: //www. hwwilson. com/ Eğitim alanında 300 dergi http: //www. apa. org/psycinfo/ Sosyal bilimler ve eğitim alanında 1700 dergi http: //www. doaj. org/ 670 dergi tam metin ücretsiz Social Science Citation Index (SSCI) Web of Science ile taranabilen Sos. Bil. için index ( Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemeleri, Ed. Şener Büyüköztürk vdğ. , Ankara, 2020, s. 49.

Kaynak türleri Birincil kaynaklar (Doğrudan kaynaklar) Araştırmacının yaptığı araştırmayı ilk olarak ürettiği ve rapor ettiği kaynaktır. İkincil kaynaklar (Dolaylı kaynaklar) Başka çalışmaların sonuçlarından haberdar eden kaynaklardır. Alıntıda anlam kayması yada sapmalar olabilir. Bu nedenle birincil kaynağa ulaşılmalıdır. Ulaşılamazsa aktaran ve aktarılan olarak belirtilmelidir.

Alanyazın yoğunluğu Araştırılacak konu hakkında kaynaklar sayıca az da çok da olabilir.

Derin Alanyazın Araştırılacak çok sayıda kaynak varsa kaynakların sayısı azaltılmalıdır. Güncel doğrudan kaynaklara ağırlık verilmeli Kaynaklar belli konu hakkında süzülmeli ( özetlere bakılarak) : Ancak yanlı davranmak araştırmayı geçersiz kılabilir. Az sayıda ilgili kaynak daha değerlidir Bir kaynağın sık karşımıza çıkması güvenirliğini gösterir Güvenilirliği yüksek yazıları almak Genel uzlaşmaları temel almak

İşime yarar mı Hangi çalışmalar alanda kilometre taşıdır ? Kuşku veya belirsizlik varsa danışman hocadan yardım alınmalıdır.

Yüzeysel Alanyazın Araştırılan konu hakkında az kaynak varsa dolaylı kaynaklara yönelmek gerekir. Seçilen anahtar sözcükler kapsayıcı olabilir. Aramadaki sınırlar kaldırılabilir. Dolaylı kaynaklara yönelinir. Başka alanlarda arama yapılabilir.

İdeal kaynak sayısı nedir ? Genel fikir en az ; Yüksek lisans 30 Doktora da 50 kaynak alt sınır düşünülebilir.

Alanyazın tarama teknikleri Geleneksel tarama: Kaynaklar okunur, not alınır ve mantık örüntüsünde öykü gibi sunulur. Oy sayma : Deneysel/Yarı Deneysel de kullanılır. Üç küme yapılır (+), (-), (0) Meta analiz: Deneysel/Yarı Deneysel de belli bir ölçüte göre ortak istatistiksel sonuç verir ve sonuç etki büyüklüğü olarak adlandırılır.

Alanyazın tarama teknikleri Etki büyüklüğünü hesaplayabilmek için her araştırmadaki deney ve kontrol gruplarının ortalama puanını ve standart sapmasını bilmek gerekir. Hesaplama yaparken tüm araştırmalardaki deneysel grupların ortalamasından (E) kontrol gruplarının ortalaması (K) çıkarılarak kontrol gruplarının standart sapmasına (SS) bölünür. Elde edilen sonuç aslında bir z puanıdır ve istatistik çizelgelerden bunun yüzdelik sıra karşılığına bakılır.

Alanyazın tarama teknikleri En İyi Kanıt: Araştırmacı saptadığı çalışmaları bağlam, içerik, etki, yöntem vb. açılardan inceledikten sonra bazıları üzerinde odaklanır. Sonra ortak sonuca bakar ve istatistiksel sonuca ulaşır.

Alanyazın tarama ölçütleri Kapsamlılık : Alanyazın taraması çok geniş ya da çok dar olmamalı. Eleştirellik : Soru sor ! Eksik var mı? , Güvenli mi? Özet değil değerlendirme olmalı. Özümseyicilik: alana hakim olunmalı, yığma bilgiden kaçınılmalı. Güncellik : Çalışma bitene kadar alanyazın devam eder ve güncellenir.

Alanyazın tarama ölçütleri Sistemlilik: Bir yol çizilmeli, parçalara bölünmeli. Alanyazın taramalarında yaygın kullanılan sistematik yaklaşımlar olarak zamansal, konusal ve yöntemsel yaklaşımlar ön plana çıkmaktadır. Zamansal (chronological) yaklaşımda ya kaynakların yayınlandığı yıllara göre bir anlatım sırası izlenir ya da eğilimlere göre bir anlatım yeğlenir. Konusal (thematic) yaklaşımda zaman akışı yerine belirli konulara ya da başlıklara göre bir sıra izlenir. Kuşkusuz, bazen konuların sunuluş sırası ile yıllara göre akış örtüşebilir. Yöntemsel (methodological) yaklaşımda ise odaklama noktası zaman ya da konu değil araştırmacının kullandığı yöntemdir.

Bütünsellik : Konuyla ilgili araştırma bulguları kendi içinde anlamlı bir bütün oluşturularak sunulmalıdır. Seçici olmalı: Her kaynaktan en önemli ya da en çok katkı sağlayan yerleri almalı, ilgisiz yararlanmalara gitmemelidir. Alıntıları çok sık kullanmamalı: Aktarılmak istenen bilgi başka türlü ya da daha güzel ifade edilemiyorsa ancak o zaman doğrudan alıntı yapılmalıdır. Özetleme ve sentezleme dengesini iyi kurmalı: Var olan görüşler özetlenmeli ama bunlara ilişkin yorumlar ve değerlendirmeler de yapılmalıdır. Kendi sesini duyurmalı: Yazılanların bir bölümü başkalarının fikirlerini sunarken merkezde araştırmacının kendi bakış açısı olmalıdır. Yeniden ifade etmede dikkatli olmalı: Araştırmacı başkalarının görüşlerini kendi görüşüymüş gibi sunmaya çalışmamalıdır. Yazılanlar birkaç kez düzeltmeli: İlk yazımlardan sonra yapılacak yerinde düzeltmelerle metin olabildiğince mükemmelleştirilmelidir. o

Alanyazın tarama raporunu yazma Giriş: - Konu tanımlanır ve bağlam oluşturulur - Genel eğilimler belirlenir - Alanyazın taramasının nedeni belirtilir Gelişme : İçeriğin önemli başlıkları ve aralarındaki ilişkiler gösterilir. Burada şunlara dikkat edilmelidir! Gruplama ve Özetleme Sonuç: Ulaşılan önemli bilgiler belirginleştirilmeli. Dikkat edilmesi gereken; - Temel katkıyı özetleme - Eksikleri belirleyip güncel değerlendirme yapılmalı.

Araştırma raporu yazarken Kullanılan dilde etkin çatı kullanılmalı Araştırmacının görüşü net olmalı Üçüncü tekil kişi dilinde yazması Bilimsel aşırmadan kaçınması Alıntıları açıkça göstermesi Geçmiş zaman ya da geniş zaman kiplerini kullanması Betimleyici ve değerlendirici bir anlatımı tercih etmesi önerilir.

TEŞEKKÜRLER