POKRETAKA SNAGA EVOLUCIJE GLORIA KOVA 4 F MAKROEVOLUCIJA

„POKRETAČKA SNAGA” EVOLUCIJE GLORIA KOVAČ, 4. F

MAKROEVOLUCIJA • Evolucijske promjene na razini skupina

MIKROEVOLUCIJA • Promjene unutar genskog sastava populacije • Genska ravnoteža unutar populacije • Odnos genotipa isti u svakoj novoj generaciji • Mehanizmi bez nema evolucije omogućuju promjenu same

MUTACIJE • Najdjelotvorniji i najagresivniji mehanizmi evolucije • Nepopravljene razvoj novih karakteristika • Nemaju važnost za evoluciju ako se ne prenesu na potomstvo i nastave se nasljeđivati • Glavni pokretači evolucije- izvor genske varijabilnosti

MIGRACIJA • Prelazak jedinke jedne populacije u drugu • Nove jedinke, novi geni • Emigracija, imigracija • Oplodnja- mijenjanje genotipa u populaciji • INTRASPECIJSKE – jedinke iste vrste • PROTOK GENA –proces prijenosa gena od populacije do populacije • INTERSPECIJSKE – jedinke različite vrste

GENSKI DRIFT • „ otjecanje” gena, genska snaga • Slučajne varijacije gena tijekom vremena • MALE populacije- trajni gubitak alela • Povećanje homozigotnosti- smanjuje se genska varijabilnost i sposobnost populacije da se prilagodi novim uvjetima • Nove bolesti, izumiranje

EFEKT OSNIVAČA • Manji broj jedinki se odvoji od osnovne populacije i osnuje novu • Novi genotip dio alela originalne populacije • AMIŠI – zatvorena populacija • - razmnožavanje između srodnih jedinki • - promjena u frekvenciji alela odgovornih za neke bolesti (češće) •

EFEKT USKOGA GRLA ILI BOCE • Promjena u sastavu gena unutar populacije pod utjecajem bolesti ili prirodne katastrofe • Slučajni uzorak genotipa preživljava • Nastala populacija se razlikuje od osnovne • SMANJENJE GENSKE VARIJABILNOSTI

SELEKCIJA • Jedan od mehanizama evolucije • Omogućava adaptacijske promjene • Karakteristike koje omogućavaju jedinkama lakše preživljavanje i razmnožavanje • PRIRODNA- glavni čimbenik okoliš i uvjeti života • UMJETNA – glavni čimbenik čovjek • Parenjem ili križanjem jedinki određenih svojstava potiče homozigotnost i nasljeđivanje njemu važnog svojstva s roditeljske generacije na potomstvo

• Prema Darwinu: • SPOLNA- odabir partnera • KIN-SELEKCIJA – dobrobit ostalih članova populacije

PRIRODNA SELEKCIJA • „KLJUČ” evolucije • „CILJ” evolucije • Preživljavaju jedinke koje se najbolje prilagođavaju novim uvjetima staništa • Povećanje adaptivne vrijednosti populacije • Promjena u frekvenciji gena do koje dolazi zbog različitog preživljavanja i nejednake reproduktivne sposobnosti pojedinih genotipa • „fitnes” • Mjera reproduktivne sposobnosti jedinke u odnosu na drugu jedinku • Važno preživljavanje, uspješna reprodukcija (prijenos dobrih karakteristika na potomstvo)

IZRAVNA Promjene u okolišu djeluju tako da određeni fenotip počinje dominirati unutar populacije Najbrže fenotipske i genotipske promjene u populaciji

STABILIZIRAJUĆA Do izražaja dolazi fenotip koji predstavlja srednje vrijednosti određene karakteristike

DISRUPTIVNA Dovodi do isticanja ekstremnih fenotipa u odnosu na one koji se nalaze oko srednje vrijednosti neke karakteristike

ADAPTACIJE • Karakteristike koje omogućavaju jedinkama lakše preživljavanje i razmnožavanje • OPĆE –važnije za makroevolucije i evolucije viših sistematskih kategorija • SPECIFIČNE –prilagodbe na adaptivne odnose u manjim regijama okoline • Pustinjski gušter • Adaptacije koje posjeduju svi gušteri • Obrubljeni nožni prsti za kopanje pijeska • Nos poput lopate • Modificirani očni kapci

PROMJENE BOJE TIJELA S OBZIROM NA OKOLIŠ • KRIPTIČKA OBOJENOST –jedinke poprimaju boje okoliša • APOSEMANTIČKA OBOJENOST –prisutne upozoravajuće boje (promjena oblika tijela) • 1) batesova mimikrija-neopasan organizam oponaša opasnu ili nejestivu životinju • 2) mullerova mimikrija-nekoliko opasnih vrsta ima slične oznake

SPECIJA • Nastanak novih vrsta • AREALI- područja rasprostiranja • Areali pojedinih populacija se dodiruju ili preklapaju • Mehanizmi koji sprečavaju križanje vrsta ili vrsta u nastanku • IZOLACIJSKI MEHANIZMI REPRODUKTIVNI • Karakteristike jedinki koje ne dopuštaju križanje

• Diane Dodd • Razdvojila jedinke iste populacije i hranila ih različitom hranom • Nakon nekoliko generacija pomiješala jedinke u zajedničku populaciju • Većina se radije razmnožavala s jedinkama „stare”, iste populacije • Spolna izolacija nastanak novih vrsta

ALOPATRIČKA SPECIJA • Geografska barijera podijeli populaciju • Sprečava protok gena između razdvojenih jedinki • • Prirodna selekcija • Različita mjera reproduktivnog uspjeha i reproduktivna izolacija

SIMPATRIČKA • Mehanizmi reproduktivne izolacije nastaju prije diferencijacije odabiranjem staništa na istom području • Predložio Charles Darwin

PARAPATRIČKA • Ne postoji vidljiva zapreka • Stvaranje potpopulacije • Vjerojatnost da se razmnožavaju jedinke fizički bliže • Duže vrijeme • Dva ili više genskih fondova između kojih nema protoka gena • Nastanak novih vrsta

GRADUALIZAM „tempo” specijacije Miiljuni godina nova vrsta

MODEL ISPREKIDANE RAVNOTEŽE Specijacije u kraćem vremenu Nekoliko tisuća godina

TIPOVI EVOLUCIJE • DIVERGENTNA • KONVERGENTNA • Dvije blisko srodne vrste postupno sve manje sliče jedna drugoj • Nastanak sličnih struktura kod nesrodnih organizama (ili daleki predak) • ADAPTIVNA RADIJACIJA • Nastajanje specijaliziranih oblika od „primitivnog”, nespecijaliziranog pretka • Prilagodba na slične uvjete okoliša u kojem žive

• KOEVOLUCIJA • Paralelan razvoj adaptacija nekoliko populacija • Interakcija i međusobni utjecaj • Biljke i oprašivači

HVALA NA PAŽNJI