Dwudziestolecie midzywojenne Wstp do epoki Wane daty Termin

Dwudziestolecie międzywojenne Wstęp do epoki

Ważne daty • Termin „dwudziestolecie międzywojenne” związany jest ściśle z ramami czasowymi obejmującymi lata 1918 – 1939. W Polsce wskazuje się na tzw. jasne (radość z niepodległości, z „odzyskanego śmietnika”) i ciemne (nastroje katastroficzne) dziesięciolecie • Warto pamiętać, że istnieje inna propozycja datowania epoki: 1914 -1944/45. Wówczas mielibyśmy do czynienia z trzydziestoleciem.

Ważne daty • 1918 – koniec wielkiej wojny, odzyskanie przez Polskę niepodległości • 1920 – wojna polsko – bolszewicka • 1922 – dojście Mussoliniego do władzy, zamordowanie pierwszego polskiego prezydenta Gabriela Narutowicza • 1926 – przewrót majowy, pierwsza transmisja telewizyjna • 1929 – początek wielkiego kryzysu w Europie • 1933 – Adolf Hitler zostaje kanclerzem Niemiec • 1939 – wybuch II wojny światowej

Charakter epoki • • Ożywienie życia kulturalnego Początek kultury masowej Powstanie licznych grup artystycznych U schyłku epoki pojawienie się nastrojów katastroficznych (przeczucie wybuchu wojny) • Rozwój nowej dziedziny sztuki – filmu • Zmiana mody i obyczajów– „chłopczyce”

Nurty filozoficzne • • Egzystencjalizm Freudyzm Katastrofizm Behawioryzm

Egzystencjalizm • Martin Heidegger – „bycie człowiekiem jest byciem ku śmierci”, człowieka otacza nicość • Karl Jaspers – doświadczenie egzystencjalne może rozwijać się w świecie poszanowania indywidualnej i politycznej wolności • Jean Paul Sartre – życie jako theatrum mundi, stajemy się tacy, jak nas widzą inni – „piekło to inni”

Freudyzm • Zygmunt Freud – twórca psychoanalizy, uważał, że przeżycia z dzieciństwa są źródłem nerwic, wyróżnił trzy warstwy osobowości: id, ego, superego

Katastrofizm • Oswald Spengler - przeczucie schyłku cywilizacji, upadku kultury, nadchodzącej zagłady, teoria śmierci społeczeństwa

Behawioryzm • John Watson – teorię Pawłowa o odruchach warunkowych wprowadził do psychologii człowieka. Twierdził, że ludzkie czynności to nabyte i wyuczone odruchy wynikające z warunków życia i wychowania. Aby poznać człowieka należy obserwować jego zachowanie.

Nowe prądy w literaturze • Literatura rozwija się dwutorowo: - nurt klasyczny (szacunek dla tradycji) - nurt awangardowy: futuryzm, dadaizm, surrealizm

Awangarda • Poezja teraźniejszości • Negacja tradycji • Nowatorstwo składni, eksperymenty językowe • Ekwiwalnetyzacja uczuć (antysentymentalizm) • Nowe formy zapisu wiersza (forma graficzna)

Futuryzm • • Bunt przeciw tradycji – Zburzyć muzea! Pochwała agresji, przemocy, wojny Oryginalność Zerwanie z zasadami (również ortograficznymi)

Dadaizm • • • Prymitywizm Infantylizm Spontaniczność Dadaistyczne gaworzenie Czarny humor

Surrealizm (nadrealizm) • • • Negacja konwencji Wyzwolenie sztuki z racjonalizmu Oniryzm Psychologizm Oryginalność

Nowe prądy w sztuce • • • Kubizm Dadaizm Formizm Ekspresjonizm Nadrealizm

Kubizm w teorii • Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa cubus • Cechy: geometryzacja, odrzucenie perspektywy, symultanizm, technika kolażu, zniekształcenia proporcji, monochromatyzm, myślenie abstrakcyjne • Przedstawiciele: Pablo Picasso, Georges Braque

Kubizm w praktyce

Dadaizm w teorii • Cechy: zerwanie z tradycją i racjonalizmem, antyestetyzm, technika kolażu, fotomontażu, wykorzystywanie przedmiotów codziennego użytku jako tworzywa sztuki, absurd • Przedstawiciele: Hans Arp, Max Ernst

Dadaizm w praktyce

Formizm w teorii • Cechy: wyeliminowanie mimetyzmu, skoncentrowanie się na formie, posługiwanie się kontrastem, elementy kubizmu, • Przedstawiciele: Witkacy, Tytus Czyżewski, Leon Chwistek

Formizm w praktyce

Ekspresjonizm w teorii • Cechy: zerwanie z realizmem, nawiązywanie do sztuk prymitywnych, ukazywanie ekstremalnych przeżyć ludzkich, rozpaczy, bólu, obłędu, przejaskrawione kolory, deformacja, oniryzm • Przedstawiciele: V. van Gogh, E. Munch, Witkacy

Ekspresjonizm w praktyce • Emil Nolde: Maria Egipcjanka

Nadrealizm w teorii • Cechy: fascynacja snem, iluzją, swoboda ekspresji, fantastyczne wizje, groza, niezwykłość, tajemniczość, budowanie dziwnego świata z elementów rzeczywistych, którym nadaje się obce cechy, np. metalowi miękkość jedwabiu • Przedstawiciele: Marc Chagall, Salvador Dali

Nadrealizm w praktyce

…i z powrotem w Polsce, czyli ugrupowania literackie Dwudziestolecie to czas poetów i grup poetyckich. Najważniejsze z nich to: Skamander Futuryści Awangarda Krakowska Żagary Kwadryga

Grupy poetyckie Skamander Program: bezprogramowość zwykły język zwykły człowiek zwykły temat Czasopismo: Pro arte et studio Skamander Przedstawiciele: Lechoń Iwaszkiewicz Słonimski Tuwim Wierzyński

Grupy poetyckie Futuryści Program: odwrót od tradycji technika, cywilizacja folklor, „słowa na wolności” Czasopismo: Nowa sztuka Przedstawiciele: A. Stern B. A. Wat C. B. Jasieński D. St. Młodożeniec

Grupy poetyckie Awangarda Krakowska Program: 3 x. M technika nowoczesność metafora najmniej słów Czasopismo: Zwrotnica Przedstawiciele: T. Peiper J. Przyboś J. Jurek J. Brzękowski

Grupy poetyckie Żagary Program: katastrofizm kryzys ideowy nawiązanie do symbolizmu wizyjność Czasopismo: Żagary Przedstawiciele: Cz. Miłosz A. Rymkiewicz

Grupy poetyckie Kwadryga Program: Poezja społeczna i zaangażowana refleksyjność Czasopismo: brak Przedstawiciele: K. I. Gałczyński L. Szenwald S. R. Dobrowolski

I to wszystko (na razie)… pomysł i wykonanie: Iwona Pawłowska