DIJATONSKA MODULACIJA KOD DIJATONSKE MODULACIJE VEZA IZMEU TONALITETA

DIJATONSKA MODULACIJA Ø KOD DIJATONSKE MODULACIJE VEZA IZMEĐU TONALITETA USPOSTAVLJA SE NA ZAJEDNIČKOM AKORDU KOJI IMA FUNKCIJU I U POLAZNOM I U CILJNOM TONALITETU, PA SE VRŠI NJEGOVO PREZNAČENJE TJ. PROMJENA FUNKCIJE, A NA OSNOVU TOGA SE HARMONSKI TOK NASTAVLJA U NOVOM TONALITETU. v PRIMJER BR 1

- PRVI AKORD KOJI VIŠE NE PRIPADA POLAZNOM TONALITETU (DOLAZI ODMAH NAKON PREZNAČUJUĆEG) SE NAZIVA MODULIRAJUĆI AKORD, JER TEK ON ZAISTA VRŠI MODULACIJU, DOK JE PREZNAČENI AKORD SAMO PRIPREMA I OMOGUĆAVA

Ø PONEKAD JE MOGUĆE ČITAVE NIZOVE AKORADA U ANALIZI TUMAČITI DVOJAKO – SA GLEDIŠTA POLAZNOG I SA GLEDIŠTA CILJNOG TONALITETA.

Ø OVDJE SE POSTAVLJA PITANJE GDJE POSTAVITI ANALITIČKO PREZNAČENJE TJ. Ø KOJI AKORD SMATRATI MODULIRAJUĆIM (DA VIŠE NE PRIPADA POLAZNOM TONALITETU), KADA SE SVI ONI MOGU SHVATATI I U OKVIRU POLAZNOG TONALITETA. Ø PRI DONOŠENJU ODLUKE POMOĆI ĆE NAM SAGLEDAVANJE SLIJEDEĆIH ČINILACA: ü OBLIKA; ü POSTAVKE I METRIČKOG POLOŽAJA POJEDINIH AKORADA, ü KRETANJE KRITIČNIH TONOVA, LOGIČNOSTI I TIPIČNOSTI POJEDINIH FUNKCIONALNIH ODNOSA.

Ø NAJZNAČAJNIJA OSOBINA AKORADA (ZA POTREBE DIJATONSKE MODULACIJE) JESTE NJIHOVA MNOGOSTRANOST TJ. BROJNOST FUNKCIJA U KOJIMA MOGU DA SE JAVE. Ø DIJATONSKOM MODULACIJOM POVEZUJU SE UGLAVNOM NAJSRODNIJI TONALITETI (IZ OKVIRA 1. STEPENA KVINTNOG SRODSTVA). Ø NAJBROJNIJE I NAJTIPIČNIJE SU MODULACIJE: 1. IZ DURA U TONALITET NJEGOVE DURSKE DOMINANTE, I 2. IZ MOLA – U PARALELNI DUR.

Ø 1. (IZ DURA U TONALITET NJEGOVE DURSKE DOMINANTE) UOBIČAJENO JE PREZNAČENJE: A) POLAZNI VI u → CILJNI II STUPANJ

ILI B) PREZNAČENJE POLAZNE T U CILJNU S NA OVAJ NAČIN MOŽE DA SE VRŠI MODULACIJA C) IZ MOLA U TONALITET MOLSKE DOMINANTE (RJEĐA POJAVA) Primjer:

MODULACIJA IZ MOLA U TONALITET MOLSKE DOMINANTE (PREZNAČENJE POLAZNE T U CILJNU S) 2. ZA MODULACIJU IZ MOLA U PARALELNI DUR, OSIM PREZNAČENJA POLAZNE SUBDOMINANTE U CILJNI II , KORISTE SE:

A) POLAZNI VI → CILJNU S

B) POLAZNA T → CILJNI VI

C) POLAZNI II → CILJNI VII Ø IZ NAVEDENIH PRIMJERA MOŽE SE UOPŠTITI ZAKLJUČAK:

Ø PRILIKOM MODULACIJA U DOMINANTNI TONALITET ILI IZ MOLA U PARALELNI DUR U CILJNI TONALITET SE ULAZI NA NEKI AKORD SUBDOMINANTNE FUNKCIJE (S, II VI) JER SUBDOMINANTA PREDSTAVLJA DOBAR POČETAK POTPUNE KADENCE KOJA ĆE POTVRDITI DOSTIGNUTI TONALITET. SRODNOST TONALITETA Ø TONALITETI SE MEĐUSOBNO NALAZE U BLIŽEM ILI DALJEM SRODSTVU TJ. IMAJU VEĆI ILI MANJI BROJ ZAJEDNIČKIH AKORADA (ILI IH UOPŠTE NEMAJU).

Ø BROJ ZAJEDNIČKIH AKORADA ZAVISI OD RAZLIKE U BROJU PREDZNAKA POLAZNOG I CILJNOG TONALITETA. Ø AKO OBA TONALITETA IMAJU POVISILICE ILI SNIZILICE – RAZLIKA SE DOBIJA ODUZIMANJEM BROJA NJIHOVIH PREDZNAKA. Ø AKO JEDAN IMA POVISILICE , A DRUGI SNIZILICE BROJ PREDZNAKA SE SABIRA. (NPR. : FIS DUR I E DUR RAZLIKUJU SE ZA 6 -4= 2 PREDZNAKA, ILI d mol I f mol ZA 4 -1= 3; ILI d mol I E DUR ZA 1+ 4=5 PREDZNAKA). Ø AKO SE MODULACIJA VRŠI U KVINTNI KRUG NAVIŠE, POLAZNI TONALITET ZVAĆEMO „NIŽIM“ , A CILJNI „VIŠIM“.

Ø PRI MODULACIJI U KVINTNI KRUG NANIŽE, POLAZNI TONALITET JE „VIŠI“ , A CILJNI „NIŽI“. Ø KADA SE U PREDZANKU NALAZE POVISILICE U OBA TONALITETA – VIŠI JE TONALITET SA VIŠE POVISILICA. Ø KADA SE U PREDZANKU NALAZE SNIZILICE U OBA TONALITETA - VIŠI JE TONALITET SA MANJE SNIZILICA. (NIŽI JE SA VIŠE SNIZILICA) Ø KADA SE U PREDZANKU NALAZE U JEDNOM TONALITETU POVISILICE U DRUGOM SNIZILICE - VIŠI JE ONAJ SA POVISILICAMA. Ø (PR: FIS DUR – E-DUR -„VIŠI“ JE FIS -DUR; d mol - f mol „VIŠI“ JE d mol; d mol- E-DUR – „VIŠI“ JE E DUR).

Ø ZAKLJUČAK: PRILIKOM DIJATONSKE MODULACIJE UKOLIKO JE CILJNI TONALITET „VIŠI“ ZA ULAZ SE KORISTE AKORDI NJEGOVE NISKE –SUBDOMINANTNE STRANE, A UKOLIKO JE CILJNI TONALITET „NIŽI“ AKORDI „VISOKE“ TJ. DOMINANTNE STRANE. Ø OVU TEORIJSKU LOGIKU POTVRĐUJE I PRAKSA. Ø TO SE POKAZALO VEĆ KOD MODULACIJE U DOMINANTNI TONALITET - KAO NAJBLIŽI U PRAVCU „NAVIŠE“, ALI VAŽI I ZA PRELAZAK U PARALELU DOMINANTE - BILO DA JE POLAZNI TONALITET MOLSKI ILI DURSKI. Primjeri :

A) PRELAZAK U PARALELU DOMINANTE (POLAZNI TONALITET MOLSKI)

B) PRELAZAK U PARALELU DOMINANTE (POLAZNI TONALITET DURSKI) Ø NASUPROT TOME, „VISOKA“ – DOMINANTNA STRANA SLUŽI ZA ULAZ U „NIŽI“ SUBNOMINANTNI TONALITET:

v PRIMJER 6

Ø KAO VEZA SA UDALJENIJIM TONALITETOM SLUŽE KARAKTERISITČNI AKORDI HARMONSKOG TIPA LJESTVICE – MOLSKA SUBDOMINANTA DURA I DURSKA DOMINANTA MOLA. Ø DURSKA DOMINANTA SE KORISTI U NIŽEM MOLU, BEZ OBZIRA DA LI JE ON POLAZNI ILI CILJNI TONALITET, A MOLSKA SUBDOMINANTA U VIŠEM DURU OPET NEZAVISNO OD TOGA KOJI JE TONALITET POLAZNI A KOJI CILJNI. PRIMJER BR. 7

MODULACIJA PREKO MOLSKE SUBDOMINANTE U VIŠEM DURU

Ø JEDNO OD ZNAČAJNIJIH SREDSTAVA ZA POVEZIVANJE MEĐUSOBNO UDALJENIH TONALITETA JE I NAPOLITANSKI AKORD. Ø KAO DURSKI TROZVUK ON MOŽE DA BUDE PREZNAČEN U BILO KOJU DURSKU FUNKCIJU DRUGOG TONALITETA ILI OBRNUTO (DA SVAKI OD NAVEDENIH DURSKIOH TROZVUKA BUDE PREZNAČEN U CILJNI NAPOLITANSKI AKORD. ) ØKAO „NIZAK“ AKORD (PRIPADNIK SUBDOMINANTNE SFRE) NAPOLITANSKI SE NAJČEŠĆE UZIMA PRILKOM MODULACIJE UVIJEK U VIŠEM TONALITETU (BIO ON POLAZNI ILI CILJNI).