Welkom op de lezing Zo pas je voetentraining

Welkom op de lezing “Zo pas je voetentraining toe in jouw praktijk” te Apeldoorn 30 oktober 2018

Zo pas je voetentraining toe in jouw praktijk Pijn in de keten? Vergeet de voeten niet dr. ir. Yvonne Bontekoning, sportpodoloog en bewegingsanalist Cocky Hoogeveen, fysio-, manueel en podoposturaal therapeut

Cocky, fysiotherapeut, manueel therapeut, podoposturaal therapeut en docent Academie voor Podologie

Fascinatie voor voeten

Yvonne, sportpodoloog, bewegingsanalist Docent Academie voor Podologie en bijscholingen KNGF en Atletiekunie

Auteur vak artikelen en bijscholingssyllabi

Conclusie lezing “de voet doet er toe een andere kijk op voeten (en schoenen)” • Meer voetklachten in populaties met “modern” schoeisel • Minimalistisch schoeisel heeft potentie • Kinderen tot ca. 8 jaar geen schoenen met stijve zolen en stug bovenwerk en letten op correcte lengte en breedte maat • Voetvorm en -functie is tot bepaalde mate terug te trainen • Sterke voeten verbeteren de sportprestatie • Effectieve therapie moet nog ontwikkeld worden ONZE MISSIE!!

De Medische Voet Juni 2017 https: //wijvoetentrainers. nl/halluxvalgus/hallux-valgus-standsafwijking-grote-teenrechter-trainen/ Beweegreden November 2017 https: //wijvoetentrainers. nl/hallux-valgusoefentherapie/

Structurele benadering Bot, kapsel, ligamenten en spieren. Risicofactoren Etiologie wordt niet begrepen - Steunzolen - Schoenadvies - Operatie Functionele benadering • Voetspieren • 1 e straal: baldruk MTP I • Proprioceptieve informatie • Effect van Schoeisel • Dynament model • Myofasciale ketens en articulaire ketens • Functie onderzoek • Oefenprotocollen

Vragen

Veel voorkomende voetklachten • • Hallux valgus Hallux limitus/rigidus/ functionele hallux limitus Fasciitis plantaris Centrale metatarsalgie Mortons Neuroom Klauw- en hamertenen (teendeformaties) Quintus varus (Kleermakers knobbel)

Prevalenties en incidenties • Hallux Valgus: 1: 3 tot 4; vrouwen 7 x zo vaak dan mannen; vooral 45+ • Fasciitis plantaris: 1: 10; vooral 45+; 1/3 beide kanten • Hallux rigidus: 1: 25 van 50 jaar en ouder. Vrouwen 2: 1 vaker dan mannen. • Functionele hallux limitus: ? / 62% (Payne et al 2002) / > in symptomatische populatie (Clough, 2009) • Voorvoetklachten (20 -25% (Lee et al, 2014)): • Centrale metatarsalgia; CM en MTP’s 2 -4 • Klauw- en hamertenen • Mortons Neuroom

Functionele benadering Structurele benadering Veranderde: Pijn en pathologie Ontsteking Vermoeidheid en stress proprioceptieve input beweging in het gewricht stand van het gewricht Het antwoord is musculaire disbalans Hypertonie Hypotonie Veranderde bewegingspatronen en aangepaste veranderingen Schema overgenomen uit Assessment and Treatment of Muscle Imbalance (The Janda approach)

Anatomie hallux Bron: Perera et al, 2011

Pathologie Hallux valgus 1

Pathologie Hallux valgus 2

Risicofactoren Hallux valgus Extrinsieke factoren Hoge hakken Smalle schoenen Overmatige gewicht dragend Bron: Perera et al, 2011 Intrinsieke factoren Erfelijkheid Ligament laxiteit Metatarsus primus varus Geslacht Leeftijd Metarsale formule Metatarsale morfologie Functionele hallux limitus 1 e straal hypermobiliteit Strakke Achillespees • Conclusie: wetenschappers kunnen niet verklaren waarom sommige mensen helemaal geen hallux valgus krijgen, anderen maar aan 1 voet en weer anderen aan beide voeten. • De ontwikkeling van een hallux valgus hangt meestal samen met een combinatie van op elkaar inwerkende genoemde factoren. (Perera et al 2011 , Nix et al 2010)

Conclusie risicofactoren volgens review artikelen • Hallux valgus: “Although much research has been done to define the multifactorial origin of hallux valgus and the effect of those factors on surgical outcomes, the quality and strength of this evidence have been variable. ” (Perera et al 2011) • HL/HR: “The etiology of first MPJ OA is not completely understood, although it is considered to be multifactorial. ” (Zammit et al, 2009) • Functionele hallux limitus: Many of the clinical tests carried out in practice are based on historical approaches and anecdotal findings. (Durrant en Chockalingam, 2009) • Fasciitis Plantaris: “Because the natural history of plantar fasciitis is not understood, it is difficult to distinguish between those patients who recover spontaneously and those who respond to formal treatment. ” (Cutts et al, 2012)

Functionele benadering Structurele benadering Veranderde: Pijn en pathologie Ontsteking Vermoeidheid en stress proprioceptieve input beweging in het gewricht stand van het gewricht Het antwoord is musculaire disbalans Hypertonie Hypotonie Veranderde bewegingspatronen en aangepaste veranderingen Schema overgenomen uit Assessment and Treatment of Muscle Imbalance (The Janda approach)

Anatomie breder getrokken • Intrinsieke voetspieren • 1 e straal biomechanica • Dynamiek van het menselijk bindweefsel J. J. de Morree • Dynament model J. van der Wal • Rolfing Ida Rolf • Assessment and Treatment of Muscle Imbalance Page, Frank en Lardner

Rol van (intrinsieke) voetspieren Hallux Valgus • M. Abductor hallucis, m. Flexor hallucis Brevis, m. Tibialis Posterior en m. Peroneus longus (Glasoe et al). • Spierdisbalans tussen m. Abductor hallucis en m. Adductor hallucis is ook aangetoond bij proefpersonen met een hallux valgus. Waarbij dan niet duidelijk is of dit oorzaak of gevolg is (Incel at el). • De m. Abductor hallucis is een dynamische versterker van de mediale boog (Wong, 2007).

Rol van (intrinsieke) voetspieren fasciitis plantaris 1 • fascie plantaris is sterk verankerd met de diepe structuren van de voet. • gedeelde origo met Abd. digiti minimi en FDB • Midden: mengt met Tib. Post. , PL, FHL. , Abd. hallucis en FHB • Insertie: digiti flexoren, Add. hallucis, FHB, 3 e plantaire interosseous spier

Rol van (intrinsieke) voetspieren fasciitis plantaris 2 • De m. Abductor hallucis, m. Flexor digitorum brevis en m. Quadratus plantae functioneren parallel met de plantaire aponeurosis. (Kelly et al, J R Soc Interface. 2015) • Bij wandelen is de piek spieractviteit van de teen flexoren significant eerder dan de piek spieractiviteit van de extensoren. De piek spieractiviteit valt ongeveer samen met de fase van mid-stance naar zwaaifase (Zelik et al, Eur J Appl Physiol. 2014)

Rol van (intrinsieke) voetspieren fasciitis plantaris 3 • Proefpersonen met unilaterale fasciitis plantaris hadden: • zwakkere teen flexoren dan de personen in de controle groep • groot verschil in kracht van de teen flexoren tussen de aangedane en niet aangedane voet (Allen et al, J Orthop Sports Phys Ther. 2003) • Voorvoet spier volume is 5, 2% minder bij aangedane voet in vergelijking met niet aangedane voet. (Chang et al. Clin Biomech 2012)

Rol van (intrinsieke) voetspieren metatarsalgie • Lumbricales, Interossei plantares, Flexor digiti minimi brevis en Abductor digiti minimi hechten aan en vermengen zich met plantaire plaat (Maas et al. Journal of Foot and Ankle Research, 2016)

Anatomie breder getrokken • Intrinsieke voetspieren • 1 e straal biomechanica • Dynamiek van het menselijk bindweefsel J. J. de Morree • Dynament model J. van der Wal • Rolfing Ida Rolf • Assessment and Treatment of Muscle Imbalance Page, Frank en Lardner

1 e straal biomechanica • Hallux - MT I - cuneiforme I • Dit gewricht zit zowel in transversale als mediaal longitudinale boog • Ligamenten zorgen voor passieve stabiliteit • Wordt ondersteund door de m. Tibialis anterior en m. Tibialis posterior en de belangrijkste is m. Peroneus longus • Stabilisatie van sesambeentjes is van belang voor een goede functies van de eerste straal. De stabilisatie wordt gedaan door m. Flexor hallucis longus en m. Flexor hallucis brevis (Joseph, Podatry Management, 2016)

1 e straal biomechanica en Hallux valgus • 1 e straal moet goed plantair kunnen flecteren om goede baldruk onder MTP I te krijgen • Disfunctie ergens tussen het distale phalang en het talonaviculare gewricht kan resulteren in een hallux valgus, hallux limitus/rigidus, functionele HL, overpronatie, instabiliteit voorvoet (Glasoe et al, 1999, Perera et al, 2011, Larsen, 2014, Joseph, 2016) Bron:

“Stijgbeugel”: PL-Tib. Ant -> Keten (Bron Mc. Minn)

Disbalans spieren door schoeisel? • Hoe stugger de zool en hoe strakker het bovenwerk hoe minder voorvoet eversie t. o. v. wandelen op blote voeten. Schoeisel beperkt de spreiding van de voorvoet en beperkt de pronatie in de afzet. (Wolf et al, Gait & Posture 2008; Morio et al, J Biomech. , 2009) • Review blootvoets en geschoeid gaan (Franklin et al, Gait & Posture 2015): • Blootvoets een vlakkere voetplaatsing en daarmee een latere en kleinere m. Tibialis anterior activiteit • Blootvoets meer m. Peroneus longus activiteit welke zorgt voor plantair flexie van de 1 e straal

Anatomie breder getrokken • Intrinsieke voetspieren • 1 e straal biomechanica • Dynamiek van het menselijk bindweefsel J. J. de Morree • Dynament model J. van der Wal • Rolfing Ida Rolf • Assessment and Treatment of Muscle Imbalance Page, Frank en Lardner

Tensegrity Kenneth Snelson (beeldend kunstenaar) Tensegrity: samenvoeging van tension en structural integrity dus spanning en samenhang. Het is het evenwicht tussen trek- en drukkrachten.

Myofascia is het complex van bindweefselstructuren in het hele lichaam, verbonden met de spiervezels, waarbij spiervezels, samen met de bindweefselvliezen de trekdraden in een tensegrity structuur vormen met het benige skelet als drukelement Afbeelding https: //www. runnersweb. nl/training/looptips/fascinerende-weefsels. htm

Myofasciale ketens Momenteel worden fascies en septa beschreven als structuren die lokaal weefsel verbinden (en soms scheiden), maar tevens als vliezen die structuren over grotere afstanden met elkaar verbinden. Het 'verbinden' van bindweefselvliezen overstijgt het lokaal aan elkaar bevestigen van weefsels. Als we de fascia meer op waarde schatten, komen we tot een geïntegreerd bindweefselsysteem dat bepalend is voor onze lichaamsvorm en lichaamsbeweging. (de Morree, Dynamiek van het menselijk bindweefsel, 2014)

Dynament model van J. van der Wal

Wet van Wolff Bindweefsel heeft net als andere weefsels in ons lichaam de mogelijkheid zich aan te passen aan de geboden belasting.

Emmermetafoor van Egmond en Schuitemaker Bron: Dynamiek van het menselijk bindweefsel J. J. de Morree 2014

Anatomie breder getrokken • Intrinsieke voetspieren • 1 e straal biomechanica • Dynamiek van het menselijk bindweefsel J. J. de Morree • Dynament model J. van der Wal • Rolfing Ida Rolf • Assessment and Treatment of Muscle Imbalance Page, Frank en Lardner

Ida Rolf 1896 -1979 • Werkt met de fascie • Het lichaam is beschouwen volgens het tensegrity model. Trekkrachten worden opgevangen door fascie; drukkrachten door bot • Dus niet alleen naar de botten, niet alleen naar de spieren maar naar het hele lichaam. Geen massage, geen botten (manuele therapie)

Rolf en houding • De algemene positie van het been wordt bepaald door de voet • Het bekken staat in de goede stand als SIAS en os pubis in hetzelfde verticale vlak staan • Krachttraining verstoort de agonist/antagonist balans • Spreek over samenwerkende koppels als je het hebt over agonist/antagonist • Rolf noemt de heup “het gewricht dat de symmetrie bepaalt” • Knieën zijn de slaaf van heup of voet/enkel

Ida Rolf Maakt een onderscheid in twee compartimenten • Het eerste compartiment bestaat uit de eerste drie stralen. Dit compartiment draagt het gewicht van het been en dus de romp • Het tweede compartiment bestaat uit de 4 e en de 5 e straal. Dit compartiment zorgt voor de stabiliteit

Anatomy trains van Myers

Functionele benadering Structurele benadering Veranderde: Pijn en pathologie Ontsteking Vermoeidheid en stress proprioceptieve input beweging in het gewricht stand van het gewricht Het antwoord is musculaire disbalans Hypertonie Hypotonie Veranderde bewegingspatronen en aangepaste veranderingen Schema overgenomen uit Assessment and Treatment of Muscle Imbalance (The Janda approach)

Pauze

Structurele benadering Bot, kapsel, ligamenten en spieren. Risicofactoren Etiologie wordt niet begrepen - Steunzolen - Schoenadvies - Operatie Functionele benadering Hoe zet je voetentraining op in je praktijk? • Voetspieren • 1 e straal: baldruk MTP I • Proprioceptieve informatie • Effect van Schoeisel • Dynament model • Myofasciale ketens en articulaire ketens • Functie onderzoek • Oefenprotocollen

Hoofddoelen onderzoek • Onderzoek van de voet • Baldruk • Uitlijning voet en tenen • 3 dimensionaal houding • Flexie/extensie • Lateroflexies • Rotaties • ROM voet en keten • Bewegingsanalyse

Onderzoek uitlijnen • Tenen – vlak belast en onbelast (hyperflexie of extensie? ) • Hallux categorie • Voet (valgus, ingezakt varus) gebruik Foot Posture Index • Hele houding

Samenhang voet en houding Voetklacht Houdingsklacht Iedere voetklacht is terug te vinden in de houding Iedere houdingsklacht is terug te vinden in de voet

Hoe zet je voetentraining op in je praktijk: Therapeutisch oefenen • Niet kracht staat voorop maar coördinatie en beweging • Niet de spiermens moet worden geoefend maar de handelingsmens • Het gehele tensegrity systeem dient weer te worden geactiveerd; dynamisch en laagdrempelig oefenen in bewegingsketens en voor het bedenken van thuisoefeningen die tot complexe bewegingspatronen uitdagen (de Morree, Dynamiek van het menselijk bindweefsel, 2014)

Oefenprotocollen algemeen 1 Trainingsdoelen • Uitlijnen tenen, voet en keten • Propriocepsis verbeteren (verklevingen, verkortingen) rek, strek, druk prikkels • Coördinatie verbeteren • Bal druk MPT I /1 e straal functionaliteit • Bindweefsel versterken • Spieren activeren

Oefenprotocol algemeen 2 Functionele benadering oefentherapie Uitlijnen is de basis van iedere oefening • Mobiliseren (massage, passieve ROM) • Onbelast functionele beweging maken (activeren) • Belast in stand of wandelend (zo functioneel en keten gericht mogelijk) • Als er geen belast functionele oefeningen zijn, zoals bijv. een m. Abductor hallucis trainen dan een “spieroefening”.

Hallux valgus oefenprotocol Uitlijnen is de basis van iedere oefening 1. Mobiliseren (massage, passieve ROM) 2. Onbelast functionele beweging maken (activeren) 3. Belast in stand of wandelend (zo functioneel en keten gericht mogelijk) 4. Als er geen belast functionele oefeningen zijn, zoals bijv. een m. Abductor hallucis trainen dan een “spieroefening” Uitlijnen a) b) 1. 2. 3. 4. 5. Grote teen/teenspreider/tapen /teensokken/minimalistische schoenen Voet: Voettorsie/baldruk: achtervoet (Tib. Post. ) / voorvoet (PL) Massage voetzool met spikebal rollen en mobilisatie MTP 1, massage tussen M 1 en M 2 Abductie hallux (passief of actief); m. Peroneus longus Voettorsie Keten (knieën, heup, rug enz. ) Integreren in beweging: 1 stap maken; kruispassen

Hallux limitus oefenprotocol Uitlijnen is de basis van iedere oefening 1. Mobiliseren (massage, passieve ROM) 2. Onbelast functionele beweging maken (activeren) 3. Belast in stand of wandelend (zo functioneel en keten gericht mogelijk) Uitlijnen a) Tenen/teenspreider/tapen /teensokken/minimalistische schoenen b) Voet: Voettorsie/baldruk: achtervoet (Tib. Post. ) / voorvoet (PL) 1. Massage voetzool met spikebal rollen, mobilisatie MTP 1, massage tussen M 1 en M 2 2. Voettorsie/baldruk: achtervoet (Tib. Post. ) / voorvoet (PL) • Aanvullende therapie: stijve zolen schoenen bij wandelen, evt. inlegzool aanpassing

Fasciitis plantaris oefenprotocol Uitlijnen is de basis van iedere oefening 1. Mobiliseren (massage, passieve ROM) 2. Onbelast functionele beweging maken (activeren) 3. Belast in stand of wandelend (zo functioneel en keten gericht mogelijk) Uitlijnen a) Tenen/teenspreider/tapen /teensokken/minimalistische schoenen b) Voet: Voettorsie/baldruk: achtervoet (Tib. Post. ) / voorvoet (PL) 1. Mobilisatie MTP’s 2 t/m 4, massage tussen M 1 en M 2 2. Rolfing oefening 3. Totaal beweging, balans beide voeten, balans voorvoet/achtervoet

Ochtend ritueel bij fasciitis plantaris • voet extensie (deel beweging van Rolfing oefening) • zitten op bedrand (li. hand pakt re. pols en trekt arm omhoog; dan andersom. Dan links achter en rechts achter) • zitten op bedrand, benen strekken, armen naar voren en romp buigen. Buitenzijde li. en re. enkel aantikken • teen – hak loopje naar badkamer.

Teendeformaties / voorvoet oefenprotocol 2 Uitlijnen is de basis van iedere oefening 1. 2. 3. Mobiliseren (massage, passieve ROM) Onbelast functionele beweging maken (activeren) Belast in stand of wandelend (zo functioneel en keten gericht mogelijk) Uitlijnen a) b) 1. 2. 3. 4. 5. Grote teen/teenspreider/tapen /teensokken/minimalistische schoenen Voet: Voettorsie/baldruk: achtervoet (Tib. Post. ) / voorvoet (PL) Massage voetzool met spikebal rollen en mobilisatie MTP 1, massage tussen M 1 en M 2; mobilisatie MTP’s 2 -4, DIP’s en PIP’s Voettorsie m. Peroneus longus Voettorsie Keten (knieën, heup, rug enz. ) Integreren in beweging: 1 stap maken; kruispassen

Combinatie oefenen en aanpassingen • Soms is een combinatie oefeningen en zolen noodzakelijk • Soms alleen als start soms definitief • Kiezen tussen mechanische zolen en proprioceptieve zolen

Ervaringen met training

Vrouw, 48 jr Oefent ca. 5 dagen/week 20 -30 min. / dag. loopt sinds 3 mnd. 2 -3 dagen met teenspreiders in de schoen (3 -8 uur per dag). Wil ook leuke schoenen aan. Daarom dit niet iedere dag. 1 x/mnd. tape die 2 -4 dagen blijft zitten. Start juni 2017 Na 8 maanden Probeert elke dag wel iets voor haar voeten te doen

Functionele benadering Structurele benadering Veranderde: Pijn en pathologie Ontsteking Vermoeidheid en stress proprioceptieve input beweging in het gewricht stand van het gewricht Het antwoord is musculaire disbalans Hypertonie Hypotonie Veranderde bewegingspatronen en aangepaste veranderingen Schema overgenomen uit Assessment and Treatment of Muscle Imbalance (The Janda approach)

Netwerk van voetentherapeuten • Opgeleid door het Kennis- en Opleidingscentrum voor Voet, Houding en Beweging (Voetentraining) • Werkt met evidence based oefenprotocollen voor diverse voetklachten • Oefentherapie wordt ondersteund met online trainingen voor de cliënt • Naast de online training één of meerdere consulten • Marketing, PR en verkoop vooral centraal; maar ook zelf • Een besloten community voor ondersteuning, delen van ervaringen, laatste wetenschappelijke nieuws e. d. Kijk op www. wijvoetentrainers. nl voor alle informatie

Heb je interesse voetentrainer te worden? Wij geven 6 november om 21. 00 uur een (gratis) webinar Je kan je met deze link aanmelden https: //my. demio. com/ref/4 u. TXWuzth 23 VWMh. C

Vragen Kijk voor alle downloads op https: //wijvoetentrainers. nl/lezing-kngf/

Hartelijk dank voor je aanwezigheid Yvonne Bontekoning en Cocky Hoogeveen Kijk voor alle downloads op https: //wijvoetentrainers. nl/lezing-kngf/

Actuele KNGF scholingen in uw rayon 03 -10 -17 Lezing Fysiotherapie bij rotator - Haarlem 12 -10 -17 Workshop Kwetsbare Ouderen - Leusden Op www. kngf. nl -> scholing vindt u alle actuele scholingen en iedere 14 dagen ontvangt u een “UITNODIGING KNGF-scholing en bijeenkomsten” per mail.

Bedankt voor uw aandacht! • Kijk voor het totale scholingsaanbod van het KNGF op www. kngf. nl en kies vervolgens Scholing