Opracowaa dla uczniw klas IVVI mgr Anna Karczewska

Opracowała dla uczniów klas IV-VI mgr Anna Karczewska

Zasady pisowni h i ch

Literę h piszemy: gdy wymienia się ona na ż, g lub z np. : druh – drużyna wahać się – waga błahy - błazen n w rozpoczynającej wyrazy cząstce hipohydro- , homo-, helio- np. : hipoteka, hipokryta, hydrologia n Po literze z np. : zhańbiony, zhołdować n

Literę h piszemy: n Na początku wykrzykników: ha, hejże, hola, hej, hura W wyrazach hałaśliwych: huk, harmider, hałasować

Literę ch piszemy: gdy wymienia się ona na sz np. : cicho – ciszej suchy – susza śmiech - śmieszny n po s np. : schab, schody, schować, schudnąć n na końcu wyrazów np. : mech, ruch, w oczach wyjątek druh !!! n

Zasady pisowni óiu

Literę ó piszemy: w zakończeniach: –ów, -ówna, -ówka n gdy w innych formach tego samego wyrazu lub wyrazach pokrewnych wymienia się ona na: o, e, a np. : pokój – pokoje – pokojowy – pokoik niósł – niesie – przynieść – wynieść powtórka – powtarzać – powtarzalny n

Literę ó piszemy n Wymiana ó na: a, e , o rów – rowy pióro - pierze wrócić – wracać n wyrazy do zapamiętania: córka, król, wróbel, jaskółka, równy, żółty

Literę ó piszemy w formach liczby mnogiej rzeczowników rodzaju męskiego np. : domów, uczniów, kilogramów n w zakończeniach : - ów, - ówka, - ówny wyj. zasuwka, skuwka, okuwka n na początku niektórych wyrazów np. : ósmy, ósemka, ówdzie, ówczesny n

Literę u piszemy: n na końcu wyrazów, np. : bratu, cukru, gniewu n w zakończeniach czasowników -uję, -ujesz, -ujemy, -ujecie, -ują, -ujmy, -ujcie, np. : gotuję, gotujesz, gotujemy, gotujecie, gotują, gotujmy, gotujcie

Literę u piszemy: n w rzeczownikach zakończonych na: -uś, -unek, - uszek, -usia, - unio np. : dziadziuś, pakunek, kłębuszek, mamusia dziadunio n Zawsze na końcu wyrazu: dachu, dwu -

Zasady pisowni rz i ż

Literę rz piszemy: n po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w np. : przecinek, brzoza, patrzeć, drzewo, krzew, zgrzyt, chrzest, spojrzeć, wrzesień n jeśli wymienia się na r np. : dworzec – dworcowy kucharz – kucharski lekarz - lekarski

Literę rz piszemy: n w nazwach zawodów zakończonych na –arz, -erz - mistrz, np. : kucharz, lekarz, piekarz, pasterz, harcerz, zegarmistrz, burmistrz Wyjątki!!! kształt, bukszpan, pszenica, pszczoła kszyk (ptak)

Literę ż piszemy: gdy wyraz wymienia się na: g, h, ź, dz, s, z np. : możesz – mogę drużyna – druh każę – kazać grożę – groźba pieniążek – pieniądz węższy - wąski n po spółgłoskach: r, l, ł np. : rżysko, lżej, łżeć n

Literę ż piszemy: W rzeczownikach obcego pochodzenia zakończonych na – eż, -aż np. bandaż, kolaż, pejzaż, bagaż, garaż, instruktaż, masaż, montaż, witraż, reportaż, papież, łupież n n Wyrazy do zapamiętania: żaba, żyrafa, żubr, żmija, żyrandol, żółw, żółty, żółtko, życie, przeżycie, żebrak, żyto,

Wyrazy do zapamiętania: księżyc, pasażer, kożuch Grażyna, Bożena, Elżbieta, Błażej, również, czyżyk, bażant, zboże, jeżyna, ryż, duży, rzeżucha, żelazko, pożar, strażak, pożyczka, kałuża, już, pożyteczny, pożegnać

Zasady pisowni cząstki nie łącznie i osobno

Cząstkę nie piszemy łącznie z rzeczownikami np. ; niezgoda, nieszczęście, nieprzyjaciel, nieśmiałość nie –Polak Wyj. zaprzeczenie np. To nie przyjaciel, lecz wróg Ich łączy nie zgoda, ale kompromis. n n z przymiotnikami np. : niezgodny, niemiły, niekoleżeński, nieprzyjacielski

Cząstkę nie piszemy łącznie n z przysłówkami, które zostały utworzone od przymiotników np. : niedobry - niedobrze, niezgodny - niezgodnie, niemały -niemało nieduży -niedużo,

Uwaga Istnieją czasowniki, które występują tylko z cząstką nie, pisaną łącznie, np. : nienawidzić, nienawidzić niepokoić, niepokoić niedowidzieć, niedowidzieć niecierpliwić się Uwaga Zapamiętaj pisownię wyrazów: niezbyt, nieraz (wiele razy)

Cząstkę nie piszemy osobno n z czasownikami np. : nie piszę, nie czytasz, nie mówi, nie rysujecie, nie idę n z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym np. : nie gorszy, nie najgorszy, nie lepszy, nie najlepszy

Cząstkę nie piszemy osobno n z przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym np. : nie gorzej, nie najgorzej, nie dalej, nie najdalej n z przysłówkami, które nie zostały utworzone od przymiotników: nie bardzo, nie dziś, nie wczoraj, nie teraz, nie zaraz, nie wtedy, nie tylko wyj. niezbyt, nieraz

Cząstkę nie piszemy osobno Z liczebnikami nie dwa, nie czwarty, nie dziesiąty Wyj. niejeden ( w znaczeniu wiele razy) np. Niejeden raz byłem w Warszawie. Z zaimkami: nie on, nie ja, nie swój, nie nasze, nie to ale: nieco, niecoś, niejaki, niektórzy, poniektórzy, nieswój (= niezdrów). n

Cząstkę nie piszemy osobno n. W poniższych przykładach: nie brak, nie można, nie potrzeba, nie wiadomo, nie warto, nie wolno,

Do zapamiętania pisownia oddzielna na ogół na szczęście w ogóle w skład na pewno po raz po pierwsze po kolei co dzień co tydzień

Do zapamiętania pisownia łączna wskutek wskroś nieswój niejeden (wielu) niektóry spomiędzy spośród przedwczoraj pojutrze naraz coraz poza ktokolwiek którykolwiek ponadczterdziestoletnicodzienny wtem naprędce naprawdę poniekąd

Wyrazy, przed którymi stawia się przecinek który, ponieważ, bo, dlatego, mimo to Przed spójnikami: więc, toteż, lecz, ale, zatem, jednak, a Przed wyjaśnieniami lub wyliczeniami: to jest, to znaczy, jak na przykład, czyli Pożyczam ci książkę na krótko, to znaczy na trzy dni. Siedziałem cały dzień w domu, czyli w swoim pokoju. Po wyrażeniach wtrąconych np. Ach, jaki piękny widok. Piesku, nie zjedz mi buta. No, moi państwo, czas kończyć spotkanie.

Nie stawiamy przecinka Przed spójnikami: i, oraz, albo, lub, bądź, ani, czy np. Odrobię lekcje z tobą lub sam. n n Wyj. Jeśli spójnik użyto dwukrotnie w zdaniu, stawiamy przecinek np. Ani z oddali, ani z bliska dochodził szmer.

Uśmiechnij się – wiesz już bardzo dużo

Ciekawostki dla dociekliwych

Przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika: Nie sztuka gniewać się. n Nie koniec jeszcze tych nowin. n Nie grzech tak dokuczać? n Nie wstyd ci tak bałaganić? n Nie strach ci opuścić Polskę? n Nie szkoda ci tego wyjazdu? n Nie sposób ich do tego namówić. n

Przed rzeczownikami wtedy, kiedy: a) partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem, ale też wprowadza przeciwstawienie: n n n to nie matka, ale teściowa; nie przyjaciel, ale twój wróg; nie las, tylko puszcza; anioł nie człowiek; anioł nie kobieta; narzeczona to jeszcze nie żona. n Czasami w zdaniu takiego przeciwstawienia brakuje, ale łatwo się go domyślić: To nie przyjaciel, kto tak postępuje. n b) partykuła nie, występująca między identycznymi formami, tworzy wyrażenie uogólniające lub wskazujące na niepewność co do opisywanego obiektu: Pogoda nie pogoda, pracować trzeba. Święto nie święto, zawsze ubiera się elegancko. n n

Ćwiczenia

n 1. Uporządkuj imiona zawierające w nazwie rz lub ż w dwóch kolumnach w porządku alfabetycznym. n Marzena, Krzysztof, Elżbieta, Krzesimir, Małgorzata, Błażej, Marzanna, Przemysław, Jerzy, Bożena, Katarzyna, Wawrzyniec, Grażyna, Kazimierz, Andrzej, Róża, Włodzimierz, Ambroży, Grzegorz, Żytomir, Przybysław, Żaneta imiona z ż imiona z rz n ………………………………… …………………………………… n ………………………………… …………………………………… n ………………………………… …………………………………… n n n

Zapamiętaj zawsze tu Pisz je także w cząstce - ulec Pisz otwarte, zwykłe u Więc: bud. . . lec i ham. . . lec; W słowach: sk. . . wka, zas. . . wka W. . . l. . . , dw. . . , gdzie u litera Gdyż wyjątkiem są te słówka; W cząstkach: - unka, - un i - unek: Opiek. . . nka, zd. . . n, pak. . . nek, Wyraz kończy i otwiera Wreszcie niechaj nikt Niech nie kreskuje W czasowniku cząstki - uje.