FEN VE TEKNOLOJ DERS MADDE VE ATOM FEN

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ MADDE VE ATOM

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ MADDENİN YAPISI VE ATOM

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Madde, atom adı verilen taneciklerden oluşur. Atom maddenin yapı taşıdır. Atomun yapısında proton, nötron ve elektron bulunur. Proton ve nötron atomun çekirdeğinde yer alır. Elektron ise çekirdek etrafında dolanır. ATOMUN YAPISI VE GÖSTERİMİ

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Atomu oluşturan taneciklerin belli başlı özellikleri vardır: ØElektron: Atomun çevresinde çok büyük hızla dönen hareketli negatif yüklü taneciktir. Kütlesi yok denecek kadar azdır. ØProton: Atomun çekirdeğinde bulunur. (+) yüklü bir parçacıktır. Kütlesi elektronun 2000 katıdır. ØNötron: Atomun çekirdeğinde bulunur. Kütlesi hemen protona eşittir. yüksüz bir taneciktir.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ? Her element atomlardan oluşmaktadır ve her atomda proton, nötron ve elektronlar vardır. Fakat elementlerin birbirinden farklı özelliklere sahip olmasının sebebi ne olabilir?

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Atomda farklı sayıda proton, nötron ve elektronlar bulunabilir. Bu durum elemente farklı özellikler kazandırır.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Nötr Atom: Bir atomdaki proton ve elektron sayıları birbirine eşitse bu atoma nötr atom denir. Nötr atomda (+) ve ( –) yükler birbirine eşittir. Nötr atomda, p = e ’dir.

(–) yüklü atom: FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Eğer bir atom dışarıdan elektron alırsa, (–) yük sayısı (+) yük sayısından fazla olur. Bu durumda atom (–) yüklü olur.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ (+) yüklü atom: Eğer bir atom bir elektronunu kaybederse, (+) yük sayısı (–) yük sayısından fazla olur. Bu durumda atom (+) yüklü olur.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ELEMENT-BİLEŞİK-MOLEKÜL

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ MADDE SAF MADDELER ELEMENTLER KARIŞIMLAR BİLEŞİKLER

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Maddelerin Sınıflandırılması Madde Saf (Arı) Maddeler Element Bileşik Saf Olmayan Maddeler Homojen Karışım (Çözelti) Heterojen Karışım 1. Emülsiyon 2. Süspansiyon 3. Aeresol

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ELEMENTLER Aynı cins atomlardan oluşan saf maddelere “element” denir. Örnekler : Demir, bakır, gümüş, altın, oksijen, hidrojen, iyot ve karbon birer elementtir. * Farklı cins atomlar içeren maddeler, element olamaz.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ • Demir ya da bakır parçası da ardışık olarak yeterince bölünmeye devam edebilseydi resimlerde gördüğümüz atomları elde edecektik. • ELEMENTLERDEKİ ATOMLAR TEK ÇEŞİTTİR.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ELEMENTLERDEKİ ATOMLAR TEK ÇEŞİTTİR.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Hidrojen, oksijen, iyot gibi bazı elementler kümeler halinde bulunur. Bu atom kümelerine MOLEKÜL denir.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Element Modelleri • Element Modeli • Element Molekül Modeli 1 2

Elementlerin özellikleri FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ -Saf ve homojen maddelerdir. -En küçük yapı taşları atomdur. -Kimyasal ve fiziksel yollarla daha basit parçalara ayrıştırılamaz. -Tabiatta oda sıcaklığında üç halde de bulunur. • Elementlerdeki atomlar tek çeşittir. • Elementler saf maddelerdir.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ BİLEŞİKLER • Farklı cins atomlardan oluşan saf maddelere “bileşik” denir. • Doğada; tuz, su, sabun, şeker, alkol gibi farklı cins atomlar içeren pek çok madde vardır.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Bileşikler atomların birleşmesiyle oluşur.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Bileşik Nedir? • Değişik cins atomlardan (taneciklerden ) oluşan saf maddelere bileşik adı verilir. Elementler birbirine bağlanarak bir araya gelirler ve kümeler oluştururlar. + Hidrojen elementi Oksijen elementi Su bileşiği

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Bileşik Modelleri Bileşik Modeli Bileşik Molekülü 24

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ MOLEKÜLLER • Birden fazla atomun bir arada bulunduğu atom gruplarına “molekül” denir. Moleküller 2’ye ayrılır : • Element molekülü • Bileşik molekülü

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ELEMENT MOLEKÜLLERİ • Aynı cins atomlardan oluşan moleküllere “element molekülü” denir. • Element moleküllerine örnekler :

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ BİLEŞİK MOLEKÜLLERİ • Farklı cins atomlardan oluşan moleküllere “bileşik molekülü” denir. • Bileşik moleküllerine örnekler :

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KİMYASAL BAĞLAR

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Kimyasal Bağlar Aynı ya da farklı cins atomları bir arada tutan kuvvetlere kimyasal bağlar denir. Pek çok madde farklı element atomlarının birleşmesiyle meydana gelmiştir. Helyum, neon, argon gibi soy gazlar başka atomlarla bileşik yapmadan tek atom hâlinde bulunur. Soy gazların dışındaki diğer element atomları son yörüngelerindeki elektron sayısını soy gazlara benzetip kararlı hâle geçmek isterler. Helyum (He) atomunun tek yörüngesi vardır ve iki elektronu bulunur. Ne, Ar, Kr, Xe, Rn gibi diğer soy gazların son yörüngelerinde 8 elektron bulunur. Atomların son yörüngelerini 8 elektrona tamamlamalarına oktete ulaşma adı verilir. İki elektronlu helyuma benzemeye ise dublete ulaşma adı verilir.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Örneğin; 11 Na, 1 e– vererek 10 elektronlu neona benzer. 3 Li, 1 e– vererek helyuma benzer. 9 F, bir elektron alarak 10 elektronlu neona benzer. 1 A, 2 A ve 3 A grubu elementleri elektron vererek soy gaz kararlılığına ulaşır. 5 A, 6 A, 7 A grubu elementleri ise elektron alarak soy gazlara benzerler. Kimyasal bağlar iyonik ve kovalent olmak üzere ikiye ayrılır.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ İyonik bağ: (+) ve (–) yüklü taneciklerin (iyonların) elektriksel çekim kuvvetinden doğan bağa iyonik bağ denir. İyonik bağ yapan atomlardan elektron veren (+) yüklü, elektron alan (–) yüklü iyon olur. Yemek tuzu, sodyum ve klor atomlarının iyonik bağ yapmasıyla oluşur. Atom numarası 11 olan sodyum (Na) atomu, atom numarası 17 olan klor (Cl) atomuna elektron vererek iyonik bağ oluşturur.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Sodyumun (Na) Na+ iyonuna dönüşmesi: 11 elektronlu sodyum atomu 1 elektron vererek 10 elektronlu neona benzer. 17 elektronlu klor atomu 1 e– alarak 18 elektronlu argona benzer ve kararlı yapıya geçer. Sodyum ve klor atomları, arasında iyonik bağ yaparak Sodyum klorür (Na. Cl) bileşiğini oluşturur. Na + Cl Na+1 + Cl– 1 Na. Cl

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Atomlar arası bağ oluşurken en dıştaki elektronlar görev alır. İyonik bağ yaparak oluşan maddelere iyonik yapılı maddeler denir. Metallerle ametaller iyonik bileşik oluştururlar. İyonik bileşikler oda şartlarında genellikle katı hâlde ve kristal yapıda bulunur. Sert ve kırılgan bir özelliğe sahiptir. İyonik kristaller katı hâlde elektrik akımını iletmez fakat sulu çözeltilerinde iyonlarına ayrışır ve elektrik akımını iletir. Yemek tuzu iyonik bağlı bir bileşiktir ve kristal yapıdadır.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Kovalent Bağ Bazı element atomları kararlı yapıya ulaşmak için son yörüngedeki bazı elektronlarını ortaklaşa kullanırlar. Atomlar arasında elektronların ortaklaşa kullanılmasıyla oluşan bağa kovalent bağ denir. Kovalent bağlar ametal-ametal elementler arasında oluşur. Örneğin iki hidrojen atomu elektronlarını ortaklaşa kullanarak aralarında kovalent bağ oluşturur. Böylece her bir hidrojen atomu helyumun kararlı yapısına ulaşır Hidrojen gibi bir çok ametal başka ametallerle birleşerek ametal bileşik oluştururlar. CO, OH 2, NO 2, CO 2 bunlardan bazılarıdır.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Molekül Kovalent bağlı bileşiklerin en küçük birimi bir moleküldür. Moleküller maddenin tüm özelliklerini gösterir ve bağımsız olarak hareket edebilir. Aynı cins atomlardan oluşan moleküllere element molekülleri denir. O 2, H 2, F 2, N 2 element molekülleridir. Bunlar bileşik değildir. Farklı cins atomların molekülleri bileşik moleküllerini oluşturur. OH 2, CO 2, NH 3 bileşik molekülleridir. X 2 2 adet X atomu kovalent bağ yaparak X 2 molekülünü oluşturmuştur. Y 3 3 adet Y atomu kovalent bağ yaparak Y 3 molekülünü oluşturmuştur.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Oksijen (O 2) molekülünün bağ yapısı Oksijenin son yörüngesinde 6 elektron vardır. Bir oksijen atomu son yörüngesindeki 2 elektronunu başka bir oksijen atomunun son yörüngesindeki 2 elektron ile ortaklaşa kullanır. Böylece herbir oksijen atomunun elektron dizilişi kararlı 10 Ne atomuna benzer. Oksijen atomlarının kovalent bağ yapması sonucunda her birinin çevresinde 10 e– dolanır.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Su molekülünün bağ yapısı Bir su molekülü iki hidrojen ve bir oksijen atomunun kovalent bağ yapması sonucu oluşur. Hidrojen atomlarından her biri kendi elektronunu oksijen atomunun bir elektronu ile ortaklaşa kullanır. Böylece hidrojen atomları kararlı helyuma benzerken, oksijen atomu da kararlı neona benzer. Bir su molekülü 2 hidrojen ve 1 oksijen atomundan oluştuğu için, su molekülü OH 2 şeklinde yazılır.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Karbon dioksit molekülünün bağ yapısı Karbonun elektron dizilişi 2 ) 4) şeklindedir. Karbon kararlı hale gelmek için 4 elektrona ihtiyacıvardır. Bu yüzden karbon oksijen atomlarıylakovalent bağ yapar. Her bir oksijen atomu 2 şerelektronunu karbonun 2 elektronu ile ortak kullanarakkararlı neon yapısına ulaşır. Dikkat edilirse CO 2 molekülününkovalent bağlı yapısında her bir atomun çevresinde toplam 10 elektron vardır. Yani hepsi neonun kararlı yapısınabenzemiştir.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Polar Kovalent Bağ HCl, H 2 O, NH 3 gibi moleküller farklı cins atomlardan oluşmuş moleküllerdir. Burada atomların çekirdekleri farklı büyüklükte olduğundan ortaklaşa kullanılan elektronlara uygulanacak çekim kuvveti de farklı olacaktır. Örneğin; H’nin 1 protonu varken O’nun 8 protonu vardır. H ile O arasında ortaklaşa kullanılan elektronlar sizce oksijen tarafına daha çok çekiliri. Bu durumda oksijen tarafında (–) yük miktarı artacak, hidrojen tarafında ise azalacaktır. Böylece çok çeken (oksijen) taraf daha negatif, az çeken (hidrojen) taraf daha pozitif yüklü olur. Yani molekülde bir kutuplaşma olur. Elektronların farklı miktarda çekilmesi sonucu meydana gelen bağa polar (kutuplu) kovalent bağ adı verilir. HCl, H 2 O, NH 3’te polar kovalent bağ vardır.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ Apolar Kovalent Bağ O 2, N 2, H 2 molekülleri aynı cins atomlardan oluşmuş iki atomlu moleküllerdir. Bu moleküllerde ortaklaşa kullanılan elektronlar her iki atom çekirdeği tarafından eşit oranda çekilir. Çünkü çekirdek yükleri aynıdır. Bu şekilde atomlar arasında elektronların eşit oranda çekilmesiyle oluşan bağa apolar kovalent bağ denir. Apolar bağ kutupsuz bağ demektir.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ İyonik Bağlı Bileşiklerde Kristal Yapı İyonik bağlı bileşiklerde iyonlar birbirini en kuvvetli şekilde çekecek bir düzen içinde dizilirler. Böyle düzenli birleþen atomlardan kristal yapı adını verdiğimiz düzgün geometrik şekiller oluşur. Yemek tuzunun kristal yapısı buna örnektir. Yemek tuzundaki (Na. Cl) kristal yapı, şekildeki gibidir.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ HAZIRLAYAN: RUKİYE TUNCERTAN FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ 2. SINIF 1. ÖĞRETİM 091802039