EPIDEMIOLOGIA gr epi na demos lud logos nauka

EPIDEMIOLOGIA (gr. epi – na, demos – lud, logos – nauka, słowo) „to co przychodzi na lud” - zaraza, nauka o rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych 2020 -11 -02 1

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Wirusowe zapalenie wątroby typu A (wzw A) – (Hepatitis viralis A) Określenie. Rozlany wirusowy proces zapalny z typowymi objawami chorobowymi wywołanymi uszkodzeniem komórki wątrobowej. 2020 -11 -02 2

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Charakterystyka kliniczna. Przebieg zależy od wieku u dzieci jest łagodny (w 90% bezobjawowy), starsi chorują pełnoobjawowo i ciężej. W okresie prodromalnym (poprzedzającym wystąpienie zasadniczych objawów chorobowych) - trwającym ok. 1 tygodnia – występują głównie objawy grypopodobne i zaburzenia żołądkowojelitowe. W fazie żółtaczkowej - przypada na pierwsze dni choroby i trwa od 1 do kilku tygodni – występuje powiększenie wątroby, wzrost stężenia bilirubiny i aminotransferaz. Normalizacja wyników laboratoryjnych następuje najczęściej w okresie 3 -6 miesięcy. 2020 -11 -02 3

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Choroba przebiega ciężej i dłużej u chorych o złym ogólnym stanie zdrowia, wyniszczonych, z chorobami przewlekłymi. U około 0, 1 -0, 2% chorych, choroba przybiera postać galopującą (hepatitis fulminans) z wysoką (ok. 50%) śmiertelnością. Po wzw A nie obserwuje się organicznych następstw choroby, jak przewlekłego zapalenia, marskości ani pierwotnego raka wątroby, a także przewlekłego nosicielstwa HAV. Powikłania są rzadkie. Może wystąpić w niewielkim odsetku żółtaczka cholestatyczna, nawrotowe wzw A, zespół po przebyciu wzw. 2020 -11 -02 4

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Czynnik etiologiczny. Wirus zapalenia wątroby A (HAV) jest bezotoczkowym jednoniciowym RNA-wirusem, należącym do hepatowirusów z rodziny Picornaviridae. Na ogół odporny na czynniki zewnętrzne, takie jak: temperatura, substancje chemiczne (np. kwasy, etery). Inaktywowany jest przez gotowanie, autoklawowanie, wysokie stężenia formaliny, promieniowanie UV i środki dezynfekcyjne zawierające chlor. 2020 -11 -02 5

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Replikuje się w komórkach wątrobowych, następnie uwalniany jest do kanalików żółciowych i wydalany z kałem. Wirusemię stwierdza się zarówno u ludzi, jak i u zwierząt (naczelnych) przez krótki, kilkudniowy okres, poprzedzający wystąpienie żółtaczki. Rezerwuar zarazka. Człowiek, niektóre małpy (szympansy, marmosety). Źródło zakażenia. Chory człowiek, inne naczelne w wyjątkowych sytuacjach. 2020 -11 -02 6

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Drogi szerzenia. Zakażenie szerzy się głównie drogą pokarmową, zakażeń typu kałowo-doustnych, przez zakażone produkty żywnościowe (zwłaszcza warzywa, owoce, frutti di mare, nie poddane skutecznej obróbce termicznej) i wodę zakażoną przez osoby wydalające HAV z kałem. Do zakażenia może dojść również, przez kontakty seksualne, w tym przede wszystkim przez stosunki oralnoanalne. Przez krótki okres HAV wykrywany jest we krwi (potencjalne, ryzyko zakażenia drogą krwi) i w okresie wirusemii, również wirus wykrywany jest w wymazach z jamy nosowo-gardłowej i w ślinie (droga kontaktowa) – stanowiąc istotne ryzyko zakażenia wśród narkomanów. 2020 -11 -02 7

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Wrota zakażenia. Przewód pokarmowy. Okres wylęgania. Od 15 do 50 dni, średnio 30 dni. Wydalanie zarazka. W kale od około 1 -2 tygodni przed wystąpieniem objawów klinicznych, do około 1 tygodnia w czasie ich trwania (praktycznie do okresu wystąpienia żółtaczki). W pojedynczych przypadkach zakaźność kału występuje wcześniej i trwać może przez cały okres żółtaczkowy. W przebiegu choroby w okresie wirusemii (od 18 do 30 dni), HAV może być wykrywany we krwi – ryzyko przeniesienia zakażenia przez krew lub osocze. 2020 -11 -02 8

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Odporność populacji. Przebycie choroby powoduje powstanie trwałej odporności. Poszczepienna odporność nabyta jest wieloletnia i utrzymuje się przez okres 20, a przy stymulacji dzikim wirusem HAV, może wynosić nawet 50 lat. Przejściowe zwiększenie odporności można uzyskać drogą biernego uodpornienia gamma-globuliną ludzką. 2020 -11 -02 9

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Występowanie. Występuje na całym świecie, szczególnie często na terenach o złym stanie sanitarnym i higienicznym. Rocznie na świecie zapada na wzw A około 1, 4 mln ludzi. Wyróżnia się rejony o bardzo wysokiej, wysokiej endemiczności – dużej liczbie zakażeń/zachorowań - (Afryka, Azja, Ameryki Południowa i Środkowa), pośredniej (środkowo-wschodnia i południowa Europa). A także, niskiej i bardzo niskiej endemiczności (zachodnia i północna Europa, Ameryka Północna, Australia, Japonia) – gdzie większość populacji nie jest eksponowana na zakażenie i pozostaje nieodporna. Zawleczenia tam HAV może być przyczyną dużych epidemii. 2020 -11 -02 10

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Wyróżnia się grupy zwiększonego ryzyka zakażenia: - wyjeżdżający do krajów o bardzo wysokiej, wysokiej i pośredniej endemiczności; - osoby przebywające w zgrupowaniach (szkoły, oddziały szpitalne, domy opieki, więzienia, koszary; - z najbliższego otoczenia chorego; - zatrudnione w służbie zdrowia (zwłaszcza lecznictwo chorób zakaźnych); - pracujące w styczności ze ściekami (np. służby miejskie); 2020 -11 -02 11

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Wyróżnia się grupy zwiększonego ryzyka zakażenia: - homoseksualiści; - narkomani; - chorzy leczeni preparatami krwiopochodnymi. Szczególnie niebezpieczne z epidemiologicznego punktu widzenia jest zakażenie osoby zatrudnionej przy produkcji i dystrybucji żywności i posiłków (może stanowić to przyczynę mniejszych lub większych epidemii). 2020 -11 -02 12

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH W Polsce liczba zachorowań od 1978 r. spadła z rejestrowanych 58 tyś. (prawdopodobnie 10% wszystkich, głównie bezobjawowych zakażeń – szczyt zachorowań w grupie 7 -9 lat), do mniej niż 2. 000 pod koniec lat dziewięćdziesiątych – większość zachorowań w wieku 1014 lat, a po 2002 roku z największą liczbą zachorowań wśród młodzieży i osób dorosłych (w wieku powyżej 20, a nawet 25 lat), o pełnoobjawowym i cięższym przebiegu. Od tego czasu w Polsce notuje się poniżej 100 zachorowań rocznie, a endemiczność określa się jako bardzo niską. W ostatnich 30 latach obserwowano wyraźną okresowość zachorowań co 8 -10 lat. 2020 -11 -02 13

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Szerzenie zakażenia w zakładach służby zdrowia. Zakażenie pacjentów. Zakażenia szpitalne są dość rzadkie. Opisywano zakażenia na pediatrycznych oddziałach intensywnej opieki medycznej. Zakażenie personelu. Pielęgniarki pracujące na oddziałach pediatrycznych, zwłaszcza o profilu gastroenterologicznym, mają 3 -krotnie większą ekspozycję na zakażenie HAV niż zdrowa populacja. Większe ryzyko dotyczy również opiekującymi się osobami upośledzonymi fizycznie lub umysłowo. Badania nie wykazują różnic w występowaniu wzw A wśród pracowników służby zdrowia w porównaniu z innymi populacjami. 2020 -11 -02 14

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Zapobieganie i zwalczanie. Unieszkodliwienie źródła zakażenia – jakie stanowią osoby wydalające HAV (pod koniec okresu wylęgania i w przebiegu bezżółtaczkowym choroby) – jest praktycznie trudne do zrealizowania. Hospitalizacja chorych jest mało skuteczna pod względem epidemiologicznym. Należy dążyć do wczesnego rozpoznania zachorowań bezżółtaczkowych. Osoby będące w ścisłej styczności z chorym na wzw A (w okresie wiremii) należy objąć nadzorem lekarskim w okresie 2 miesięcy od ostatniego dnia styczności z chorym, aby możliwie wcześnie rozpoznać chorobę (wskazane określenie u nich serologicznych i biologicznych markerów zakażenia HAV). 2020 -11 -02 15

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Przecięcie dróg szerzenia. Utrzymanie i poprawa stanu sanitarnego i warunków higienicznych (dobra pod względem sanitarnym woda i żywność, bezpieczne usuwanie nieczystości, przestrzeganie zasad higieny osobistej i higieny przygotowywania i podawania posiłków - obróbka termiczna bezpośrednio przed spożyciem, mycie i dezynfekcja zakażonych miejsc, sprzętu i innych przedmiotów z użyciem preparatów działających przez czynny chlor). 2020 -11 -02 16

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Zwiększenie odporności. Najskuteczniejsze jest uodpornienie czynne, tj. szczepienie. Serokonwersja występuje u około 100% szczepionych. Postępowanie podczas epidemii. Powinno uwzględniać działania zmierzające do unieszkodliwienia źródła zakażenia: możliwie wczesne rozpoznanie zachorowań lub podejmowanie podejrzeń, rozpoznawanie przypadków bezżółtaczkowych i ich izolacja, przecięcie dróg szerzenia się choroby przez poprawę stanu sanitarnego w zakresie dostarczania dobrej wody do picia, nie zakażonej żywności, zalecenie picia wody i mleka po przegotowaniu, unikanie spożywania żywności nie poddanej zabiegom termicznym, właściwe usuwanie nieczystości płynnych i stałych, zwrócenie szczególnej uwagi na przestrzeganie zasad higieny m. in. mycia rąk. 2020 -11 -02 17

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Wśród mieszkańców terenów, gdzie epidemia znajduje się w początkowej fazie rozwoju lub gdzie spodziewany jest jej wybuch, należy rozważyć przeprowadzenie akcji masowych szczepień (szczególnie osób z grup wysokiego ryzyka). Takie postępowanie jest również zalecane w razie drastycznego pogorszenia stanu sanitarnego regionu, np. w związku z klęską żywiołową. 2020 -11 -02 18

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Zapobieganie zakażeniom szpitalnym i ich zwalczanie. Zaleca się szczepienia pracowników zatrudnionych w lecznictwie chorób zakaźnych, dziecięcych i zakładach opiekuńczych dla osób niepełnosprawnych. W razie ogniska konieczne są nieswoiste działania ogólnohigieniczne i izolacyjne, a także rozważenie podania immunoglobuliny osobom mającym bezpośredni kontakt z chorym. STAN PRAWNY: Ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z 05. 12. 2008 r. (zgłaszanie, rejestracja) 2020 -11 -02 19

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Zachorowania zarejestrowane we Wrocławiu w latach: 2007 – 1, 2008 – 3, 2009 – 14, 2010 – 3, 2011 – 0, 2012 – 3, 2013 – 1, 2016 – 1. 2014 – 0, 2015 – 0, Zarejestrowane od 2010 roku zachorowania, były zachorowaniami zawleczonymi, po podróżach do krajów o pośredniej, wysokiej i bardzo wysokiej endemiczności m. in. Tajlandia, Indie, kraje afrykańskie, Republika Czeska (w okresie epidemicznego wzrostu zachorowań w latach 2012 – 2016) osób które uprzednio nie przechorowały wzw typu A i nie poddały się szczepieniom profilaktycznym przed wyjazdem w obszary wysokiego ryzyka. 2020 -11 -02 20