De verwerving van het Nederlands meervoud Judith van

De verwerving van het Nederlands meervoud Judith van Wijk Judith. van. Wijk@let. uu. nl

Regelmatig vs. onregelmatig walk-walked vs. drink-drank-drunk cat-cats vs. mouse-mice

Theorieën • Alleen regels (Chomsky, 1968) – theorie werkt met onderliggende representaties maakt het moeilijk leerbaar • Connectionistisch model (Rumelhart & Mc. Clelland, 1986) – alles is opgeslagen kan slecht met nieuwe woorden omgaan

Words-and-Rules theorie (Pinker, 1999) • Onregelmatig → opslag • Regelmatig → regel

Regels • Een affix wordt aan de stam toegevoegd als die stam niet in het mentale lexicon wordt gevonden defaultaffix Engels meervoud: -s (boats, houses) Duits meervoud: -s (Autos, Parks)

Opslag van regelmatige vormen • frequente vormen die rijmen op een onregelmatige vorm (blink (Pinker, 1999)) • als zowel onregelmatige vorm als regelmatige vorm van een woord acceptabel is (dreamed/dreamt (Pinker, 1999), fish/fishes)

Criteria voor een defaultaffix Kan worden toegevoegd aan: • Nieuwe woorden • Leenwoorden • Acroniemen • Namen

Nederlandse default? • • Nieuwe woorden Leenwoorden Acroniemen Namen → merkels, guiken → ciabatta’s, fezzen → PABO’s, HATten → de van Dijks, de van Wijken

Nederlandse meervoudsvorming Klemtoon en finale klank

Klemtoon • Ritme-regel streven naar trocheïsch patroon finale klemtoon -en prefinale klemtoon -s

Finale klank Obstruent -en (takken) Sonorant -s (lakens) Klinker -s (foto’s) Diphthong -en (uien)

Regels voor meervoudsvorming • -en – beklemtoonde laatste lettergreep met een finale medeklinker (bomen) – onbeklemtoonde laatste lettergreep met een finale obstruent (olifanten) • -s – onbeklemtoonde laatste lettergreep met finale sonorant (fakkels) – finale klinker (menu’s)

Het Nederlands meervoud finale obstruent beklemtoonde laatste lettergreep onbeklemtoonde laatste lettergreep finale sonorant finale klinker -en -s -s

Onderzoeksvragen • Hebben kinderen die Nederlands verwerven een defaultaffix voor het meervoud? • As ze een defaultaffix hebben, kiezen ze dan een van de twee als default, of zijn ze ieder binnen hun eigen domein de default? • Doen alle kinderen hetzelfde? • Maken kinderen ook gebruik van de factoren klemtoon en finale klank bij de selectie van het meervoudsaffix?

Wug-test

Test-personen • Volwassenen – 11 volwassenen • Kinderen 4 en 5 jaar – 18 kinderen 4 jaar – 18 kinderen 5 jaar cross-sectioneel • Kinderen 3 jaar – 18 kinderen 3 jaar longitudinaal

Items • klemtoon op laatste, voorlaatste, of voorlaatste lettergreep (3) • laatste klank obstruent, sonorant, klinker of diphthong (4) • 3 x 4 = 12 mogelijke combinaties allemaal vertegenwoordigd

Items (2) obstruent sonorant klinker diphthong laatste voorlaatste guik poemi wui X{yk kar pum ad. Il i w{y pleikoop prokau pl. Ei kop voorlaatste karadil lebasit kilan kil. An pariting trolape 20 16 trol prok ape au fenimo dolimei leba pari fen dolim s. It t. IN imo Ei 13

Data • 3 soorten antwoorden: – -en – -s – • 3 manieren van analyse: – finale klank – klemtoonpatroon x finale klank

Resultaten volwassenen • redelijk consistent • latinate vormen: praditi, monitara • personen met voorkeur voor –en en personen met voorkeur voor –s • paar keer meestal bij woorden met een enkelvoud op –s zoals pibos.

Resultaten 4 -jarigen • meeste gebruikte affix: -en • veel individuele verschillen • wel vaak een voorkeur voor een bepaald affix.

Resultaten 5 -jarigen • meest gebruikte affix: vooral op plaatsen waar regels tegenstrijdige voorspellingen doen (bv. prefinale klemtoon met een finale obstruent) • -s is populairder dan bij 4 -jarigen • ook kinderen met voorkeur voor bepaald affix

Finale klank • alle leeftijden: – finale klinker -s – finale diphthong -en – finale plosief -en • in overeenstemming met de patronen in het volwassen Nederlands

Klemtoon • de Ritme-regel is terug te vinden in alle leeftijdsgroepen, maar niet iedereen volgt de regel even strict. Volwassene (3) 5 -jarige (9) 4 -jarige (4) pl. Eikop pl. Eik s ops spu n pumij n p{ylo p. Iks kivel n

Klemtoon x finale klank • Het combineren van de prosodische factoren geeft betere voorspellingen • Wanneer de twee factoren dezelfde voorspelling doen sterke voorkeur • Wanneer de twee factoren tegenstrijdige voorspellingen doen verwarring, wat bij sommige kinderen tot gebruik nul-affix leidt

Algemeen resultaat • Meest opvallend: – -s wordt populairder naarmate kinderen ouder worden. Dit gaat ten koste van –en. – als –s en –en dichter bij elkaar komen qua populariteit komen er ook meer woorden met een nul-affix, mogelijk door verwarring bij het kind.

Conclusie • Kinderen lijken inderdaad gebruik te maken van een defaultaffix bij de verwerving van het Nederlands meervoud. • Zowel –en als –s worden gebruikt als meervoudsaffix 2 defaults? • Veel individuele verschillen, maar wel patronen zichtbaar. • Kinderen lijken zowel klemtoon als finale klank te gebruiken bij bepalen juist meervoudsaffix.

Longitudinaal onderzoek • 3 -4 jaar oud • elke ca. 3 maanden getest gedurende 1 jaar • bij 1 e test: 2; 8, 10 – 3; 3, 0 (24 kinderen)

Voorlopige resultaten • eerste resultaten: - sommige kinderen produceren nog geen meervouden - paar kinderen met alleen –en bij nonwoorden - sommige kinderen produceren zowel meervouden met –s als met -en