ZELFVERWONDING Een professionele en persoonlijke uitdaging Carmen van

ZELFVERWONDING Een professionele en persoonlijke uitdaging Carmen van Bussel Symposium EVB+ 3 februari 2017

MACHTELOOSHEID Wat gebeurt er met jou wanneer je client zichzelf verwondt?

MACHTELOOSHEID Zelfverwonding is on-invoelbaar Activeert emoties en gedrag Raakt je verantwoordelijkheidsgevoel Als mens Als professional JE WILT IETS DOEN! MAAR … WAT?

BESCHERMEN?

INHOUD Waarom verwonden cliënten zichzelf? Handelingsverlegenheid en machteloosheid Beeldvorming en behandeling: wat kun je doen?

VERKLARINGSMODELLEN “ “ ZVG is het eindproduct van op elkaar inwerkende en elkaar versterkende biomedische en psychosociale invloeden. Na verloop van tijd krijgt het ZVG steeds meer functies, zoals het reguleren van prikkels, het krijgen van aandacht, de eigen zin doordrijven en communiceren ” Uit: C. Janssen, M. Schneider, J. Stolk en A. Bijman-Schulte: De ontwikkeling van zelfverwondend gedrag bij jonge kinderen met een verstandelijke handicap. In: R. Didden, J. de Moor, B. van Waesberghe en C. Buijsen (red): Gedragsproblemen bij jonge gehandicapte kinderen (1998)

VERKLARINGSMODELLEN Publicatie CCE (2011 -2013): • Enkelvoudig • Meervoudig

VERKLARINGSMODELLEN ENKELVOUDIG 1: Biologisch/Medisch/Psychiatrisch 2: Psychologisch 3: Materieel-Fysiek 4: Sociale omgeving

VERKLARINGSMODELLEN MEERVOUDIG 1. Ontwikkelingspsychiatrische visie - Prof. Došen 2. Drie Fasen Model - Prof. Duker 3. Gehechtheidstheorie - C. Janssen 4. Visie en methode J. Heijkoop

VERKLARINGSMODELLEN MEERVOUDIG: OVEREENKOMSTEN Verstoringen in ontwikkeling Veilige hechting als buffer tegen stress Te veel stress/verstoorde hechting: (auto-) agressie Positieve (sociale) bekrachtiging Vermijdingsgedrag Vicieuze cirkel

CASUS ARNO Jongeman, 23 jaar, syndroom van Down Ernstige verstandelijke beperking Agressief naar ouders en begeleiders Slaan tegen hoofd en benen Ernstige open wonden aan zijn hoofd, infecties Verdikking op oren Beschadiging aan netvlies Besluit tot polsbanden (multidisciplinair)

CASUS ARNO Probleem opgelost? Of…. begint het nu pas?

BESCHERMENDE MAATREGELEN • Liever niet… § beperken groei, leer- en ontwikkelingsmogelijkheden § bevorderen afhankelijkheid § verminderen (zelf) vertrouwen § risico op ‘verplaatsing’ van ZVG

BESCHERMENDE MAATREGELEN • Daarom alleen… § voor genezen zeer ernstig letsel § zo weinig/zo kort mogelijk § geen eindpunt, maar begin van behandeling § multidisciplinair besloten § ingebed in behandelplan

MACHTELOOSHEID Wat dan wel?

BETEKENISVERLENING Probleemgedrag bestaat binnen omgeving en interacties Betekenisverlening = het begin van het (ervaren) probleem Betekenis verlenen doet iedereen, altijd! ZVG is een bijzondere vorm van probleemgedrag

ZELFVERWONDING?

BETEKENISVERLENING Gedrag client Waarneming en betekenisverlening door betrokkene Gedrag betrokkene

BETEKENISVERLENING • ZVG geeft verschuiving in de betekenisverlening: § van betekenis voor de cliënt § naar betekenis voor de omgeving • Effect: terugtrekken uit de betekenisvolle relatie § ongewenste gedrag staat centraal § (persoon van de) cliënt niet langer in beeld Ø Verlies kwaliteit van leven

BETEKENISVERLENING Vindt plaats in de relatie Beperk niet het gedrag, zoek de betekenis ØVan onbewust naar bewust ØZichtbaar en toetsbaar maken ØHet begin van de oplossing!!

INDIVIDUEEL VERKLARINGSMODEL 1. Informatie verzamelen: multidisciplinair! • Observatie • Dossieranalyse • Levensverhaal • Medisch onderzoek • Regie: GW en AVG

INDIVIDUEEL VERKLARINGSMODEL 2. Analyse en hypothesevorming Welke factoren hebben bij deze persoon, met dit levensverhaal, op dit moment, … mogelijk invloed op het zelfverwondend gedrag? Direct/Indirect Veroorzakend/In stand houdend ØIdiografische theorie (CCE)

CASUS ARNO ZVG recent ontstaan ZVG met name op hoofd Tegelijk ontstaan met niet meer naar AC willen Verveling? Overvraging? Angst? Agressie leidt tot ‘met rust laten’: Depressie? Wonden op hoofd: Pijn? Jeuk? Netvliesloslating: visuele sensaties? Polsbanden geven ‘rust’, maar ook afhankelijkheid Omgeving handelingsverlegen

CASUS ARNO Pijn en/of Nare sensaties netvliesloslating Syndroom van Down EVB Communicatie beperkt Nare ervaring op AC Wonden Coping beperkt ZVG ANGST Depressie? Omgeving machteloos Polsbanden Pols banden af Afhankelijk Gevoel van veiligheid

BEHANDELPLAN Op basis van individueel verklaringsmodel 1. Onderliggend lijden verhelpen/verlichten 2. Kwaliteit van leven optimaliseren Inschakelen Coping versterken Zelfcontrole/leren stoppen 3. Bekrachtigers veranderen

BEHANDELPLAN Behandeling = hypothese toetsen Methodisch werken Langdurig traject Begeleiders centraal!

BEGELEIDERS CENTRAAL • Analyse: Ondersteunen bij observatie en registratie Individueel verklaringsmodel snappen Bewust handelen (soms tegen-intuitief)

BEGELEIDERS CENTRAAL • Behandeling: Investeren in (herstellen van) de relatie met de client Volgen en aansluiten Herkennen en voorspellen Symbiotische fase Therapeutisch Individuatie

BEGELEIDERS CENTRAAL • Gedragstherapie voor client: § Aanleren nieuwe vaardigheden (stressregulatie, communicatie) § Uitdoven/Verminderen ZVG § Afspraken uitvoeren!

CASUS ARNO Pijn en/of Nare sensaties netvliesloslating Syndroom van Down EVB Communicatie beperkt Nare ervaring op AC Wonden Coping beperkt ZVG ANGST Depressie? Omgeving machteloos Polsbanden Pols banden af Afhankelijk Gevoel van veiligheid

CASUS ARNO Psycho-educatie voor ouders/begeleiders Behandeling trauma AC (EMDR) Reduceren angst/depressie (SSRI) Verminderen afhankelijkheid van polsbanden (gedragstherapie) Operatie netvliesloslating

CASUS ARNO Gedragstherapie: Polsbanden af, uitnodigen tot gebruik handen Steunen, aanmoedigen, nabijheid bieden (DRI) Bekrachtigingsschema aanpassen (extinctie) Polsbanden om NA activiteit, NIET na ZVG ØGeleidelijke afname ZVG ØGeleidelijke opbouw tijd zonder polsbanden

PERSOONLIJKE UITDAGING Hoe blijf jij emotioneel stabiel en professioneel handelen bij ernstig ZVG?

PERSOONLIJKE UITDAGING ZVG is ernstig, ‘hardnekkig’ gedrag Persoonlijke emotionele ontregeling bij ZVG is gezond! Uitdaging: Laat je client niet in de steek Word/Blijf de stabiele factor

PERSOONLIJKE UITDAGING Een gestresste begeleider kan een cliënt niet tot rust brengen Ken ‘normale’ reacties in stressvolle situaties: hoe reageert je lichaam? hoe reageert je brein? hoe kun je stressreacties reduceren? hoe werkt dat bij je collega? Afleiding buiten je werk

PERSOONLIJKE UITDAGING Bijscholing/deskundigheidsbevordering Beeldvormingsbijeenkomsten (video-analyse) Vakinhoudelijke kennis Gedragstherapeutische vaardigheden Zelfkennis/Persoonlijke aspecten Attitude Vaardigheid tot samenwerken Feedback geven en ontvangen Stresshantering

PERSOONLIJKE UITDAGING § Formeel: opvang na ingrijpende gebeurtenissen binnen je organisatie § Informeel: delen & herkennen van ideeën en gevoelens geeft steun § Bij wie kun je terecht? § Draag bij aan een veilige en open gesprekscultuur § Laat angst/gebrek aan ervaring niet leiden! § Ben een voorbeeld: neem initiatief!

DANK VOOR JE AANDACHT! info@carmenvanbussel. nl