ZAKAENIA A REAKCJE AUTOIMMUNOLOGICZNE Kady organizm ludzki posiada

ZAKAŻENIA A REAKCJE AUTOIMMUNOLOGICZNE

Każdy organizm ludzki posiada przeciwciała i limfocyty rozpoznające własne antygeny, ale w warunkach prawidłowych nie dochodzi do fazy efektorowej, ponieważ istnieje zjawisko autotolerancji.

Mechanizmy odpowiedzialne za autotolerancję • • delecja klonalna anergia klonlna aktywna supresja sieć antyidiotypowa

DELECJA KLONALNA To proces prowadzący do apoptozy czyli naturalnej śmierci limfocytów zdolnych do rozpoznawania własnych antygenów. Odbywa się ona w miejscu dojrzewania limfocytów, a więc dla LT głównie w grasicy, a dla LB w szpiku. Zjawisko to obejmuje jedynie antygeny, które są tam obecne.

ANERGIA KLONALNA to czynnościowa likwidacja autoreaktywnych limfocytów, które nie uległy delecji i znajdują się w krążeniu.

AKTYWNA SUPRESJA to reakcje z udziałem limfocytów supresorowych ( z receptorami CD 8). Reakcje te chronią przed rozwojem odpowiedzi immunologicznej, ale także uniemożliwiają atak na własne tkanki. Efekt ten może być nieswoisty lub swoisty np. wykazano istnienie klonów limfocytów hamujących swoiście przeciwciała anty-DNA.

SIEĆ ANTYIDIOTYPOWA tzw. „pożyteczna autoagresja”. Przeciwciała antyidiotypowe skierowane są przeciwko różnym determinantom znajdującym się we fragmencie Fab różnych klas przeciwciał i to zarówno wolnych jak i będących receptorami limfocytów.

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ REAKCJI AUTOIMMUNIZACYJNYCH:

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ REAKCJI AUTOIMMUNIZACYJNYCH: ENDOGENNE

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ REAKCJI AUTOIMMUNIZACYJNYCH: ENDOGENNE zaburzenia apoptozy - przeżycie LT autoreaktywnyc w grasicy genetycznie uwarunkowana nadprodukcja cytokin: IL – 12 – indukcja LTh 1 (cukrzyca typu I) IL – 15 – wydzielanie IFN γ (SM) płeć – zaburzony metabolizm estrogenów u kobiet: niski poziom estrogenów – nasilenie wydzielania IFN oraz odp. typu Th 1 czynniki genetyczne – związek ekspresjii pewnych alleli HLA I i II

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ REAKCJI AUTOIMMUNIZACYJNYCH: EGZOGENNE - Urazy fiziczne, termiczne lub zapalne – rozprzestrzenianie autoantygenów poza granice danej tkanki. - Infekcje bakteryjne i wirusowe

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ REAKCJI AUTOIMMUNIZACYJNYCH Infekcje bakteryjne i wirusowe 1. Podobieństwo epitopów i antg. gospodarza

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ REAKCJI AUTOIMMUNIZACYJNYCH Infekcje bakteryjne i wirusowe 1. Podobieństwo epitopów i antg. gospodarza 2. Działanie adiuwantowe – wzmagające immunogenność antg. (zakażenie kom. APC może prowadzić do ich nadmiernej aktywacji – wzmożenie MHC II)

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ REAKCJI AUTOIMMUNIZACYJNYCH Infekcje bakteryjne i wirusowe 1. Podobieństwo epitopów i antg. gospodarza 2. Działanie adiuwantowe – wzmagające immunogenność antg. (zakażenie kom. APC może prowadzić do ich nadmiernej aktywacji – wzmożenie MHC II) 3. Superantygeny – produkty białkowe pochodzenia wirusowego (nadmierne pobudzanie LT – masowe wytwarzanie cytokin)np. . Wirus wscieklizny i opryszczki

Różnice między antygenem i superantygenem ANTYGEN SUPERANTYGEN TCR Vα TCR Vβ MHC kl. II Vα Vβ MHC kl. II

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ REAKCJI AUTOIMMUNIZACYJNYCH Infekcje bakteryjne i wirusowe 1. Podobieństwo epitopów i antg. gospodarza 2. Działanie adiuwantowe – wzmagające immunogenność antg. (zakażenie kom. APC może prowadzić do ich nadmiernej aktywacji – wzmożenie MHC II) 3. Superantygeny – produkty białkowe pochodzenia wirusowego (nadmierne pobudzanie LT – masowe wytwarzanie cytokin) np. wirus wśieklizny i opryszczki 4. Zmiany właściwości imunnogennych antygenów.

Przykłady uogólnionych chorób autoimmunologicznych z uwzględnieniem autoantygenu i miejsca ich występowania

Zespół Sjögrena Wirusy będące przyczyną zespółu Sjögrena: ØEBV (wirus Epsteina - Barr) ØCMV (wirus cytomegalii) ØHTLV – 1 (ludzki wirus białaczki T - limfocytarnej) ØHHV- 1 (ludzki wirus herpes 6)

Zespół Sjörgrena NACIEKI LIMFOCYTARNE – LIMF. CD 4, CD 8 I LB IL -2, IL - 6, Il - 10, TNFά�, IFNγ Zniszczona tkanka

Zespół Sjörgrena NACIEKI LIMFOCYTARNE – LIMF. CD 4, CD 8 I LB Zniszczona tkanka autoantygeny

Zespół Sjörgrena NACIEKI LIMFOCYTARNE – LIMF. CD 4, CD 8 I LB Limfocyty T Zniszczona tkanka autoantygeny

Zespół Sjörgrena NACIEKI LIMFOCYTARNE – LIMF. CD 4, CD 8 I LB Limfocyty T Zniszczona tkanka autoantygeny autoimmunizacja wydzielanie mediatorów

Zespół Sjörgrena NACIEKI LIMFOCYTARNE – LIMF. CD 4, CD 8 I LB Limfocyty T Zniszczona tkanka autoantygeny mimikra molekularna wirusów i autoantygenów autoimmunizacja wydzielanie mediatorów

Zespół Sjörgrena NACIEKI LIMFOCYTARNE – LIMF. CD 4, CD 8 I LB Limfocyty T Zniszczona tkanka autoantygeny mimikra molekularna wirusów i autoantygenów modyfikacja struktur własnych czyli zmiana właściwości immunogennych antygenów własnych autoimmunizacja wydzielanie mediatorów

TOCZEŃ RUMIENIOWATY KOMPLEKSY IMMUNOLOGICZNE ODKŁADAJĄ SIĘ W NARZĄDACH WEWNĘTRZNYCH I SKÓRZE 1. Predyspozycje genetyczne i zaburzenia immunologiczne (dziedziczny niedobór składników dopełniacza oraz brak likwidacji LB autoreaktywnych) 2. Zaburzenia immunologiczne : autoprzeciwciała skierowane na nukleosom, odkładanie kompleksów immunologicznych np. w nerkach.

TOCZEŃ RUMIENIOWATY KOMPLEKSY IMMUNOLOGICZNE ODKŁADAJĄ SIĘ W NARZĄDACH WEWNĘTRZNYCH I SKÓRZE 3. Powstawanie autoprzeciwciał: zależne od mimikry antg. pomiędzy antg. własnymi, a retrowirusów czynniki infekcyjne: wirusy = superantygeny aktywujące LT, LB, kom. APC apoptoza – nukleosomy w krążeniu- pobudzanie LTh 1 – aktywacja LB produkcja autoprzeciwciał anty DNA

TOCZEŃ RUMIENIOWATY KOMPLEKSY IMMUNOLOGICZNE ODKŁADAJĄ SIĘ W NARZĄDACH WEWNĘTRZNYCH I SKÓRZE 3. Powstawanie autoprzeciwciał: zależne od mimikry antg. pomiędzy antg. własnymi, a retrowirusów czynniki infekcyjne: wirusy = superantygeny aktywujące LT, LB, kom. APC apoptoza – nukleosomy w krążeniu- pobudzanie LTh 1 – aktywacja LB produkcja autoprzeciwciał anty DNA

TOCZEŃ RUMIENIOWATY KOMPLEKSY IMMUNOLOGICZNE ODKŁADAJĄ SIĘ W NARZĄDACH WEWNĘTRZNYCH I SKÓRZE 3. Powstawanie autoprzeciwciał: zależne od mimikry antg. pomiędzy antg. własnymi, a retrowirusów czynniki infekcyjne: wirusy = superantygeny aktywujące LT, LB, kom. APC apoptoza – nukleosomy w krążeniu- pobudzanie LTh 1 – aktywacja LB produkcja autoprzeciwciał anty DNA

REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW Kom. prezentujące antg. lub autoantg. Limf. T CD 4 przenikanie z krążenia do błony maziowej i tworzenie nacieków Zaburzenie równowagi Th 1 i Th 2 Wydzielanie cytokin, niszczenie macierzy

REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW Kom. prezentujące antg. lub autoantg. Limf. T CD 4 przenikanie z krążenia do błony maziowej i tworzenie nacieków Zaburzenie równowagi Th 1 i Th 2 Wydzielanie cytokin, niszczenie macierzy MIMIKRA MOLEKULARNA : homologia aminokwasów pomiędzy cząsteczkami pochodzenia wirusowego np. EBV , a cząsteczkami HLA – DR = reakcja krzyżowa = aktywacja LT

REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW Kom. prezentujące antg. lub autoantg. Limf. T CD 4 pobudzanie przenikanie z krążenia do błony maziowej i tworzenie nacieków Zaburzenie równowagi Th 1 i Th 2 Wydzielanie cytokin, niszczenie macierzy MIMIKRA MOLEKULARNA : homologia aminokwasów pomiędzy cząsteczkami pochodzenia wirusowego np. EBV , a cząsteczkami HLA – DR = reakcja krzyżowa = aktywacja LT

Narządowe schorzenia autoimmunizacyjne

Stwardnienie rozsiane ZWIĄZEK Z ZAKAŻENIAMI WIRUSOWYMI

Stwardnienie rozsiane ZWIĄZEK Z ZAKAŻENIAMI WIRUSOWYMI PRZEBYTA INFEKCJA WYSTĄPIENIE SM

Stwardnienie rozsiane ZWIĄZEK Z ZAKAŻENIAMI WIRUSOWYMI PRZEBYTA INFEKCJA WIRUSOWA WYSTĄPIENIE SM ZAOSTRZENIE PROCESU CHOROBOWEGO

Stwardnienie rozsiane Wirusy odgrywające przypuszczalną rolę w patogenezie SM

Stwardnienie rozsiane 1. Zjawisko mimikry molekularnej – podobieństwo między antygenami wirusów, a antygenami mielinowymi 2. Wpływ L autoreaktywnych na rozwój SM, które wchodzą w reakcje z kom. mikrogleju: 3. Th 1 + kom. mikrogleju = IFN γ IL-12

Cukrzyca typu I Proces autoimmunizacyjny prowadzący do destrukcji wysp β trwa wiele miesięcy. 1. Reakcja krzyżowa pomiędzy: antg. wirusów (np. wirus Coxackie) autoantygeny kom. β 2. Autoantygeny, przeciwko którym skierowana jest odp. immunologiczna: np. insulina, GLUT -2 (białko transportujace glukozę, fosfataza tyrozynowa związana z ziarnistościami wydzielniczymi kom. Β, GAD (enz. Występujacy np. w kom. β wysp trzustkowych)

Cukrzyca typu I Proces autoimmunizacyjny prowadzący do destrukcji wysp β trwa wiele miesięcy. 1. Reakcja krzyżowa pomiędzy: antg. wirusów (np. wirus Coxackie) autoantygeny kom. β 2. Autoantygeny, przeciwko którym skierowana jest odp. immunologiczna: np. insulina, GLUT -2 (białko transportujace glukozę, fosfataza tyrozynowa związana z ziarnistościami wydzielniczymi kom. Β, GAD (enz. Występujacy np. w kom. β wysp trzustkowych)

Ostre zapalenie mózgu i rdzenia

Ostre zapalenie mózgu i rdzenia -Wirus herpes simplex -Wirus nagminnego zapalenia przyusznic -Wirus półpaśćca -Wirus Coxackie -ECHO

Ostre zapalenie mózgu i rdzenia -Wirus herpes simplex -Wirus nagminnego zapalenia przyusznic -Wirus półpaśćca -Wirus Coxackie -ECHO ostra, wieloogniskowa demielinizacja limfocyty T reagują z białkiem zasadowym mieliny

WZW Związek WZW z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby jest kontrowersyjny. Występuje ono głównie o młodych kobiet o określonej predyspozycji genetycznej (HLA B 8 i DR 3). W surowicy stwierdza się znaczną hypergammaglobulinemię oraz obecność autoprzeciwciał przeciwjądrowych, przeciw mięśniom gładkim (aktynie), antygenom hepatocytów jak LSP (liver protein specific lipprotein) i LMA (liver membrane antigen). Autoimmunologiczne zapalenie wątroby nie zawsze występuje jako następstwo wirusowego zakażenia, ale stwierdza się je także po ostrym lub w przebiegu przewlekłego WZW typu B.

• Za związkiem HBV z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby przemawia występowanie w przebiegu długotrwałej replikacji tego wirusa zmian właściwości antygenowych hepatocytów oraz zaburzeń aktywności supresorowej limfocytów T. • Potwierdzeniem takiego związku mogą być także obserwacje, że limfocyty chorych z pzw B posiadają właściwości cytotoksyczne skierowane przeciw antygenom hepatocytów.

Gruźlica • W zakażeniu Mycobacterium tuberculosis często wykrywa się autoprzeciwciała przeciwjądrowe przeciw kardiolopinie oraz czynnik reumatoidalny. Ponadto stwierdzono podobieństwo antygenów tego drobnoustroju z glikolipidami tkanki mózgowej co stwarz możliwość występowania reakcji krzyżowych. • Występowanie reakcji autoimmunologicznych wymaga jednak prawdopodobnie współistnienia specjalnych predyspozycji, a przede wszystkim określonego układu antygenów zgodności tkankowej.

Malaria • W trakcie trwania malarii pojawiają się przeciwciała przeciw jednoniciowemu DNA, mięśniom gładkim, limfocytom, erytrocytom oraz Ig. G (czynnik reumatoidalny). Znaczenie kliniczne tych zjawisk pozostaje niewyjaśnione. Przypuszcza się, że krążące kompleksy immunologiczne z udziałem autoprzeciwciał mogą być odpowiedzialne za kłębkowe zapalenie nerek. • Nie wiadomo też, czy synteza autoprzeciwciał jest wynikiem nieswoistej, poliklonalnej aktywacji limfocytów B, reakcji krzyżowych, czy pobudzana jest innymi czynnikami.

Zakażenia pierwotniakami i nicieniami • Obecność autoprzeciwciał skierowanych przeciwko różnym antygenom organizmu oraz krążących kompleksów immunologicznych stwierdzono również w przypadkach zakażenia Leishmania i Schistosoma. Mogą być one odpowiedzialne za występujące w tych przypadkach uszkodzenie tkanki łącznej, w tym włóknienie płuc i wątroby.