Wie komt wie gaat Profielen en motieven van

Wie komt, wie gaat? Profielen en motieven van verhuizers. Design Charles & Ray Eames - Hang it all © Vitra � Studiedag Gent in Cijfers 31/05/2016 Katleen Van den Broeck

Overzicht • • • Aanleiding tot studie Onderzoeksvragen Methode Resultaten: profielen en motieven Besluit 2

Aanleiding tot studie • Observaties: netto instroom jongvolwassenen, netto uitstroom gezinnen met kinderen • Vragen: • Administratieve data kunnen hierop geen antwoord bieden 3

Onderzoeksvragen • • • Profielen nieuwe Gentenaars en Gentverlaters? Profiel huidige en vorige woning? Verschillen in profiel eigenaars en huurders? Motieven voor verhuis? Trekken ‘goed’verdieners weg? Trekt Gent ‘laag’verdieners aan? • Trekt Gent starters aan? Blijven studenten plakken? • Evidentie voor het onderbouwen van de transitiethese? 4

Methode: survey bij verhuizers (Stad Gent) • Info verzameld over verhuis in 2012 • Via post-enquête uitgevoerd in 2013 • 2 datasets: Naar Gent: 1435 obs; Uit Gent: 1779 obs • Enkel binnenlandse migratie! – Geen internationale – Geen interne – Geen niet-verhuizers • Oorsprongs- en bestemmingsgebieden: steekproef opgesteld om uitspraken te kunnen doen naar gebied 5

Overzicht geografische gebieden 6

Binnenlandse migratie van huishoudens naar en uit Gent en hun gebied van oorsprong/bestemming, populatie en steekproef % Gebied van oorsprong/bestemming Stadsgewest Rest Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Rest Vlaanderen BHG Centrumsteden Wallonië Nieuwe Gentenaars Pop. Survey 22, 9 19, 8 23, 2 22, 7 19, 8 22, 8 11, 4 12, 0 4, 0 3, 1 17, 0 18, 2 1, 8 1, 5 Gentverlaters Pop. Survey 39, 6 35, 2 26, 6 24, 3 15, 1 20, 7 3, 9 2, 6 13, 3 16, 0 1, 5 1, 2 N 5 423 1 435 6 283 (populatie huishoudens/steekproef) Bron: Bevraging nieuwe Gentenaars en Gentverlaters Populatie= enkel volwassenen (18 -79 jaar), en uitgezonderd komend van buiten België of stadsinterne verhuizingen, en ook uitgezonderd verhuisd naar collectieve wooninstellingen; enkel één persoon per adres werd bevraagd, hoofdzakelijk gezinshoofd (=verhuisaantallen gezinnen). 7 1 779

Methode: survey bij verhuizers (Stad Gent) • Opmerking 1: obv survey niet: “groep x vlucht weg uit Gent” maar “de groep verhuizers bestaat voor …% uit groep x” • Opmerking 2: bevraagd werden verhuismotieven algemeen, geen expliciet onderscheid tussen verhuis- en vestigingsmotieven 8

PROFIELEN VAN DE VERHUIZERS 9

Profiel nieuwe Gentenaars (NG) en Gentverlaters (GV)-huishoudkenmerken Leeftijd (gezinshoofd): – NG jong (60% 18 -29 jaar); 50% jonger dan 27 – GV redelijk jong, doch iets ouder (31% 18 -29; 36% 30 -39); 50% jonger dan 33 % Verdeling volgens leeftijdscategorieën 70. 0 60. 0 50. 0 40. 0 30. 0 20. 0 10. 0 18 29 30 39 40 49 NG 10 50 59 GV 60 69 70 80

Profiel nieuwe Gentenaars (NG) en Gentverlaters (GV)-huishoudkenmerken Gezinssamenstelling: – NG voornamelijk HHs zonder thuiswonende kinderen (73%: 39% koppel zk; 33% alleenstaande zk) – GV voornamelijk koppels (69%: 35% met kinderen; 33% zonder kinderen) Verdeling volgens gezinssamenstelling 50. 0 % 40. 0 30. 0 20. 0 10. 0 Koppel met kinderen Eénoudergezin Koppel zonder Alleenstaande kinderen NG 11 GV Andere

Profiel nieuwe Gentenaars (NG) en Gentverlaters (GV)-huishoudkenmerken Leeftijd + Gezinssamenstelling: – NG => 2 pieken: jonge koppels zonder kinderen + jonge alleenstaanden zonder kinderen – GV => profiel iets minder uitgesproken maar koppels 30 -49 jaar met kinderen meest vertegenwoordigd in groep Gentverlaters NG 12 GV Al le + 5 0 An de 3 0 re de re 4 0 29 <= An de r e 50 An en st aa n de 30 nd e < en st aa le Al + . . . 9 =2 0+ nd e aa en st Al le Ko pp e l z k 5 49 0 k 3 el z Ko pp pe l zk < = 29 + 5 0 Ko p no ud Eé de r er 3 0 4 9 9 =2 < no u Eé ud er Eé no m k 5 49 pe l Ko p pe l m k 3 0 =2 k < l m Ko p pp e Ko 0+ 35. 0 30. 0 25. 0 20. 0 15. 0 10. 0 5. 0 0. 0 9 % Verdeling volgens combinatie gezinssamenstelling x leeftijd

Profiel nieuwe Gentenaars (NG) en Gentverlaters (GV)-huishoudkenmerken • Hoogste onderwijsniveau (gezinshoofd): • Zowel NG als GV hoog opgeleid maar groter aandeel met universitaire opleiding bij NG (44%) (GV: 29%) 13

Profiel nieuwe Gentenaars (NG) en Gentverlaters (GV)-economische kenmerken • Inkomen-verdeling over 5 inkomensgroepen (<1000; 1000 -2000; 20003000; 3000 -45000; >4500): – NG: hoger % in 1000 -2000 (groep 2); lager % in groep 4 en groep 5 – Maar groep 1 -groep 2 voor NG gelinkt aan leeftijd (jong), gezinssamenstelling (alleenstaand) + hoog % hoog opgeleid groep 1 -groep 2 GV meer divers, iets ouder, iets minder hoog opgeleid • Huur/afbetaling als % van beschikbaar inkomen: – Geen significante verschillen tussen NG (38% betaalt >30%) en GV (39% betaalt >30%) • Rondkomen met beschikbaar inkomen? – Geen significante verschillen • Activiteitsstatus: – Verschillende verdeling te wijten aan verschil % gepensioneerden (NG 6%, GV 8%) en % schoolgaand/studerend (NG 3% en GV 1%) 14

Trekken ‘goed’verdieners weg? Trekt Gent ‘laag’verdieners aan? • NG hogere kans lagere inkomensgroep; GV sterkere vertegenwoordiging in hogere inkomensgroepen => ja Ja, maar… • … voor groot deel gelinkt aan leeftijds- (GV ouder)- en gezinssamenstellingskenmerken (GV koppels) • … nieuwe Gentse ‘laag’verdieners hoog potentieel want jonger en hoger opgeleid dan Gentverlatende ‘laag’verdieners 15

Profiel nieuwe Gentenaars (NG) en Gentverlaters (GV)-eigendomsstatuut • Eigendomsstatuut: grote verschillen – NG voornamelijk private huurders: 60% (eigenaars: 38%) – GV voornamelijk eigenaars: 58% (HH zelf: 53%; ouders: 5%) • Verschillen tussen huurders en eigenaars • NG: huurders zijn jonger dan eigenaars, eerder huishoudens zonder kinderen, eigenaars eerder koppels, huurders eerder uit ECM dan eigenaars, huurders eerder in laagste inkomensgroepen • NG: geen verschillen tussen huurders en eigenaars naar opleiding, naar betaalbaarheid woning, naar % werkend • GV: verschillen tussen huurders en eigenaars groter, bestaan op elk vlak inclusief opleiding, betaalbaarheid, % werkend 16

Profiel nieuwe Gentenaars (NG) en Gentverlaters (GV)-woning • Grote verschillen in woningtype tussen NG en GV – NG eerder in appartement (51%; GV 28%) of gesloten (31%; GV 19%) – GV eerder in (half)open bebouwing (50%; NG 11%) • Grote verschillen in woningtype en veranderingen in de ruimte aan of bij de woning – NG naar eerder minder ruimte – NG eerder komende van (half)open => appartement of gesloten – GV naar eerder meer ruimte – GV eerder komende van appartement/gesloten => (half)open • Verschillen in tevredenheid met huidige woning – GV hoger % “meer tevreden” HHs dan NG 17

Trekt Gent starters aan? Observaties die doen vermoeden dat het inderdaad eerder over starters gaat bij NG dan bij GV • Leeftijds-en gezinssamenstellingskenmerken • Veranderingen in gezinssamenstelling • Verandering woningtype bij verhuis • Eigendomsstatuut en verandering eigendomsstatuut • Belang motieven “ouderlijk huis verlaten en alleen gaan wonen” / ”samenwonen/huwelijk” • Verhuisintentie hoger bij NG dan bij GV, typisch voor begin wooncarrière 18

Blijven studenten plakken? • “Blijven studenten plakken? ” Nodig: opvolging studentenpopulatie: welk % vestigt zich na zijn studies in Gent? • Zowel NG als GV: 70% in Gent gestudeerd • Maar: op kot geweest in Gent wel een verschil tussen NG (48%) en GV (31%) ÞNG bestaat voor een groter aandeel uit studenten die in Gent op kot geweest zijn: link tussen op kot gaan en blijven plakken 19

Transitiethese? Na profielen te hebben onderzocht, kan besloten worden dat de transitiethese voor een deel van de verhuizers kan bevestigd worden: • Nieuwe Gentenaars bestaan vooral uit jongvolwassenen, die vaak in Gent op kot gezeten hebben • Zij wonen vooral als huurder (in een appartement) • Als koppel of alleen, zonder kinderen • Veel startende huishoudens • Grotere kans laagverdienend te zijn, wel met groot potentieel (hoog opgeleid, nog tweeverdieners worden) • Gentverlaters zijn vaker ouder en huishouden met kinderen, grotere kans goedverdienend te zijn (tweeverdieners? ) Opmerking: geen link tussen dataset NG en GV 20

Link met Gent volgens leeftijd % in Gent… Langst gewoond kindertijd Nieuwe Gent verlater Gentenaars s 2 Leeftijd Gestudeerd Op kot gezeten 18 -29 5, 4 39, 3** 80, 8 77, 2 62, 9 34, 7** 30 -39 17, 4 24, 7* 56, 5 74, 2** 33, 9 40, 7 40 -49 29, 1 41, 6* 53, 0 60, 1 16, 6 19, 4 50 -59 26, 9 46, 0** 51, 7 66, 3* 18, 9 18, 3 60 -69 34, 7 55, 9* 42, 5 55, 8 13, 6 11, 0 70 -80 48, 1 33, 9 6, 0 Þ Enkel jongste HHs (18 -29 jaar) sterkere kotlink: NG 63% versus GV 35% Þ bij GV in elke leeftijdscategorie hoger % dat langst in Gent heeft gewoond tijdens de kindertijd Þ Hoger % GV gewoond in Gent bij geboorte (GV: 33% NG: 15%) Þ voor 1 op 3 GV woont er familie in Gent Þ bij GV een aanzienlijk deel “geboren en getogen” in Gent 21

VERHUISMOTIEVEN 22

Verhuismotieven in de vragenlijst Op 3 verschillende manieren bevraagd: • Lijst met vooropgestelde motieven: belang aangeven • Belangrijkste 3 motieven uit deze lijst • Verhuishistoriek (open reden van verhuis) 23

Verhuis omwille van de woning Woningredenen eerder onbelangrijk voor NG, meest belangrijke motief voor GV: – Woningkenmerken (grootte, type): vooral meer buitenruimte, binnenruimte, woningtype – Kwaliteit en comfort: minder belangrijk dan woningkenmerken maar meer aan de orde voor GV dan NG – Woonkost: voor dubbel zo hoog % GV (enigszins) belangrijk dan voor NG 24

Verhuis omwille van de woonomgeving • Voor NG belangrijkste verhuismotief: “wou in de stad wonen” voor 67% (enigszins) van belang • Voor GV “onvoldoende groen” en “hinder (lawaai, stank, etc)” voor +/-30% (enigszins) van belang • Bereikbaarheid/mobiliteit belangrijk voor beide groepen: – voor NG positief: verbinding/afstand werk (50%), verbinding openbaar vervoer (32%) (enigszins) van belang – Voor GV negatief: verkeer was te druk (33%), parkeerproblemen (35%) (enigszins) van belang 25

Verhuis omwille van redenen ivm werk • Belangrijk voor NG, onbelangrijke rol voor GV • Werk speelt belangrijke rol in verhuis naar Gent: voor 31% “had werk gevonden in Gent” (enigszins) van belang; voor 26% “hoopte in gent werk te vinden” (enigszins) van belang 26

Verhuis omwille van sociale redenen • Sociale redenen belangrijk voor NG, minder belangrijk voor GV – “wou het ouderlijk huis verlaten en alleen wonen”: 34% NG (enigszins) van belang – “wou samenwonen/huwelijk”: 40% NG (enigszins) van belang 27

Verhuis omwille van persoonlijke redenen • Relatief groter belang voor verhuis uit Gent dan naar Gent • Vooral de wens om eigenaar te worden – Voor 34% van de GV (enigszins) van belang; voor 29% belangrijk; – Ook voor 17% van de NG speelt deze wens een belangrijke rol in de verhuismotivatie – Link met leeftijd! • GV: eigenaarswens voor hoogste % “belangrijk” in groepen 18 -29 en 30 -39 (37%, 35%), daarna dalend • NG: voor 25% van de 30 -39 -jarigen belangrijk 28

De voornaamste verhuisreden • Verschil in belang motieven rond woning • Ook verschil in belang motieven werk, omgeving en sociale redenen (=wijzigingen gezinssamenstelling) • Binnen motief gezinssamenstellingswijzigingen ook grote verschillen: NG groot belang van “ouderlijk huis verlaten en alleen gaan wonen”; GV eerder onbelangrijk, maar wel groter belang van (geplande) gezinsuitbreiding • Verschillen naar gebied van oorsprong en bestemming: 29

Figuur 1 Voornaamste reden nieuwe Gentenaars volgens gebied van oorsprong 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% Stadsgewest Wonen Rest Oost Vlaanderen Omgeving Werk West Vlaanderen Onderwijs Rest Vlaanderen Sociale redenen BHG Centrumsteden Persoonlijke redenen Andere Figuur 2 Voornaamste reden Gentverlaters volgens bestemmingsgebied 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% Stadsgewest Wonen Rest Oost Vlaanderen Omgeving Werk Rest Vlaanderen Sociale redenen 30 BHG Persoonlijke redenen Centrumsteden Andere

Ideeën voor Gent: push factoren? Ideeën voor Gent/zaken mee te geven aan het stadsbestuur Categorieën Binnenstad 1 ste idee Nieuwe Gentenaars 0, 1 2 de idee 0, 1 Nieuwe Gentenaars 2, 6 Gentverlaters 1, 8 Cultuur 1, 1 0, 4 0, 0 0, 9 Economie 0, 8 0, 5 5, 0 4, 0 Gentlover 3, 5 11, 4 1, 0 5, 7 Milieu 6, 9 3, 1 9, 7 5, 4 Mobiliteit 36, 1 23, 2 24, 8 16, 3 Onderwijs 1, 0 0, 8 0, 6 1, 3 Ruimte 14, 9 8, 9 19, 4 10, 9 Samenleven 3, 8 9, 6 7, 1 9, 9 Stadsbestuur 8, 9 8, 2 6, 3 Studenten 0, 9 1, 7 3, 4 2, 2 Veiligheid 3, 1 4, 9 4, 2 9, 3 Wonen N 15, 7 24, 9 7, 0 12, 5 919 906 447 457 31

Besluit • De stad situeert zich typisch nog steeds aan het begin van de levenscyclus • In Gent blijven studenten die er op kot gezeten hebben, plakken • De verhuis naar de stad heeft een gepland tijdelijk karakter (hoge verhuisintentie, eerder huur), typisch voor het begin van de zelfstandige wooncarrière (starters) • Gebrek aan betaalbare woningen, eigenaarswoningen, grotere gezinswoningen, drijft huishoudens weg • Huishoudens die meer ruimte wensen, of andere woninggerelateerde verhuisredenen hebben, verhuizen eerder dichtbij, en deze huishoudens blijven de stad nog gebruiken • Andere verhuizen terug naar hun geboortestreek 32

Besluit • Mobiliteit, wonen en ruimte: uitdagingen voor de stad • Ambiguïteit van de stedelijke leefomgeving verder te onderzoeken: wanneer switch (terug)? En waarom? • Verschil Gentverlaters en blijvers? • Zoektocht Gentverlaters? 33