STUDIJSKI PROGRAM PRAVO Predmet Kriminologija sa penologijom Prezentacija

STUDIJSKI PROGRAM PRAVO Predmet: Kriminologija sa penologijom Prezentacija IV Časovi vježbi-viši asistent Jelena Manojlović Bijeljina, 2019. g.

KRIMINOGENI FAKTORI -poseban predmet kriminologije i centralno pitanje krim. etiologije -moguće je posmatrati sa 3 aspekta: preko kriminaluteta (društvena pojava), preko delinkventa (subjektivni činilac) i krivičnog djela (individualni čin) 1. KRIMINALITET KAO INDIVIDUALNI ČIN I DRUŠTVENA POJAVA - Pojam kriminaliteta: crimen; druš. pojava vršenja kriv. djela od strane pojedinaca; i pojedinačni akt i društv. fenomen; - Pravne definicije: preko normi materijalnog krivičnog prava-pojave koje ugrožavaju druš. vrijednosti, a predviđene kao KD; uža def. kriminaliteta-radnje koje predstavljaju KD; šire def. kriminaliteta-sve protivpravno kažnjive radnje (KD, prekršaji, prestupi. . . ); problem pravne def. što se kriminalitet tretira u normativnom (formalnom smislu) - Sociološke definicije: posmatraju ne samo djelo, nego i učinioca, druš. uzroke, uslove i posledice kriminaliteta-druš. pojave kojima se ugrožavaju osnovne druš. vrijednosti; slabosti su kod određenja pojma društvena vrijednost! - Kriminološke definicije: skup druš. pojava kojima se ugrožavaju univerzalne druš. vrijednosti a koje su kao takve sankcionisane kriv. pravom 2. KRIMINOGENE DETERMINANTE -pojam determinizam (zakoni uzročnosti; uzročno-posledične veze) -determinizam u kriminologiji=uslovni red objekt. i subjekt. faktora koji prouzrokuju delinkv. ponašanje čovjeka -kriminogeni faktori: uzroci, uslovi i povodi

a) Pojam kriminogenog faktora (svi oni činioci koji na ma koji način utiču na pojavu kriminaliteta kao druš. pojave i kriminalne orijentacije kao individualnog akta; skup činilaca psihološke, biološke i socijalne prirode koji djeluju kao uzroci, uslovi i povodi za kriminallna djela, njihov međusobni odnos i uslovljenost) b) Vrste kriminogenih faktora -objektivni (vezani za djelo ili socijalnu situaciju-spoljni činioci uticaja na krim. ponašanje) i subjektivni (vezani za ličnost izvršioca-tj. biol. strukturu u psihičke procese ličnosti) -prema pravcu djelovanja: krim. biologija, krim. sociologija i krim. antropologija -prema manifestaciji faktora u vremenu -Tarde: endogeni i egzogeni faktori -Opšti, posebni i pojedinačni faktori (opšti su izvor preostala dva, posebni uslovljavaju posebne vrste kriminaliteta ili pojedinačni krim. akt) *ne dovode do krim. radnje ili pojave samo uzroci, nego i dr. činioci, uslovi, povodi i motivi, te se uzrok ispoljava kao efektivan faktor tek u stečenim uslovima c) Dinamično i uzajamno dejstvo faktora -kriminalitet se može posmatrati i objašnjavati samo u sklopu opštih i posebnih, subjekt. i objekt. , posrednih i neposred. faktora i njihovih dinamičkih međuuticaja -socijalni faktori preko mikrogrupa i u procesima uticaja socijalnih procesa, industrijalizacije, urbanizacije i dr. -unutrašnji faktori se ispoljavaju kao urođeni (biološki) i stečeni (psihološki) elementi uzroka i uticaja

3. a) b) c) - - UZROČNOST KRIMINALNOG PONAŠANJA Pojam uzrok-neophodni uslov bez koga se određena pojava ne bi manifestovala (Henting-ona sila koja svojim djelovanjem određuje pojavljivanje nove sile ili novog objekta; uzrok proizvodi posledicu i neophodno joj prethodi) Pojam uslov-ono stanje koje proizvodi samo prilike i propratne stimulanse Faktori uzročnosti (izvan svijesti čovjeka su i realnost u društvenom odnosu i prirodi čovjeka; uzročnost je odlučujući faktor, odnosno objektivna i kauzalna veza između nekog stanja i posledice)-kriminalitet je pojava koja se javlja kao posledica djelovanja mnogobrojnih uzroka, ona je složen proces interakcije mnogobrojnih elemenata biološke, psihološke i socijalne prirode 4. USLOVI I POVODI KAO KRIMINOGENI FAKTORI uzročnost je jedna od veza kriminaliteta i drugih socij. pojava, ali ne jedina; između uzroka i posledice čitav niz uticajnih okolnosti koje zovemo kriminogenim uslovima Uslovi- oni činioci koji u izvjesnom smislu oblikuju posledicu, ali nisu u mogućnosti i da je proizvedu. (javljaju se kao dopunski faktor, koji podstrekava, omogućava ili olakšava vrstu del. ponašanja; posredni faktori dinamičkog uticaja na krim. događaj; odnose se na mjesto, način, vrijeme, sredstva i dr. okolnosti izvrš. KD) Povodi- dodatni uslov za nastanak posledice; one činjenice koje pri postojanju uzroka i uslova čine podsticaj (dodatni stimulans) za odluku

1. FAKTORI LIČNOSTI Delinkventna ličnost-subjekt izvršenja KD je uvijek čovjek s nekim svojim trajnim karakterom ili trenutnim osjećanjem, motivima, ciljevima i interesima, uobičajeno definisanim predispozicijama -centalno pitanje krim. etiologije: razlika između normalne i delinkventne ličnosti? -evolucija i različitosti shvatanja i različite teorije-ne postoji adekvatna defin. pojma delinkv. ličnosti 2. Opasno stanje delinkventne ličnosti -VI kongres kriminologa (Madrid)-pojam kriminalna ličnost -Pinatel-kriminalna ličnost je strukturalno jedinstvo i izraz ličnih obilježja koja su u akciji i interakciji; čine je centralno jezgro ličnosti (crte ličnosti koje određuju krim. sposobnosttemibilitet i uslove prelaska na akt) i varijante - Opasno stanje je latentno stanje sklonosti krim. ličnosti ka vršenju KD i može biti hronično (čvrsto i postojano stanje karakteristično za formiranu krim. ličnost) i imanentno (opšte opasno stanje-u smislu krize pred samo izvršenje KD) Temibilitet, element opasnog stanja, u vidu kriminološke sposobnosti ličnosti (prvobitno ga uvodi Garafalo) 3. Kliničke metode u dijagnostici kriminalne ličnosti -kriminološka ekspertiza je naučna metoda ispitivanja ličnosti delinkventa, radi procjenjivanja budućeg ponašanja, određivanja adekvatne sankcije i tretmana za resocijalizaciju -kriminološka dijagnoza- je klinička metoda utvrđivanja stepena opasnosti delinkventa, radi se na osnovu kriminološke ekspertize -kriminološka prognoza-metodološki postupak predviđanja budućeg ponašanja delinkventa kroz izučavanje ličnosti osuđenika

Biološki faktori -činioci biosomatskih procesa, kao što su urođene, nasledne, organske, fiziološke i dr. biološke funkcije koje uslovljavaju delinkv. ponašanje pojedinih lica 1. Organske determinante -kriminogeni faktori uslovljeni organskim poremećajima -čine ih: patogene promjene u psiho-somatskom sistemu, nastale kao posledice anomalija u fiziološkim funkcijama organizma ili negativnim spoljnim uticajima (maloljetna lica s poremećajima nastalim u toku rođenja ili ranoj mladosti i posledice genetskih svojstava, kao i rada endokrinih žlijezda. . . zaraze, zgađenost okoline ili fizičke traume) 2. Nasleđe -ispoljava se u biološkim karakteristikama definisanim u hromozomima, genima i DNK -genotip (kombinacija gena jednog roditelja s genima drugog-proizilazi sistem genet. svojstva ličnosti) -fenotip (spoljašnji izgled bez obzira na genet. sastav ličnosti) -Istraživanja jednojajčanih i dvojajčanih blizanaca u maloljetnič. prestupništvu-87% odnosno 72% pod uticajem genet. uslovljenosti 3. Urođeni faktori -subjektivna svojstva ličnosti kriminog. značaja, dijelom biološke, dijelom psihološke odlike u tipologiji delinkvenata-(Frojd -ličnost instikta; Adler i Jung-iskompleksirane ličnosti) 4. Antropološki faktori -ital. pozitivistii-Feri: organska konstitucija čovjeka, psihička konstitucija i lična svojstva

Psihološki faktori -subjektivni faktori u psihološkom smislu su individualnaobilježja ličnosti koja se manifestuju u karakteru, inteligenciji, emocijama, motivima i drugim svojstvima; teže mjerljivi i kumulativno djeluju 1. Psihostruktura i delinkvencija -psihološku strukturu čini organizacija psihičkih osobina ličnosti -2 shvatanja odnosa psihostrukture ličnosti i delinkvencije: a) ne postoje delinkv. ličnosti s posebnom psihostrukturom i b) postoje posebni tipovi psihostrukture delinkvenata -psihostruktura i socijalni impulsi (u podsticaju spoljnih faktora ličnost reaguje zavisno od ličnih svojstava, a u skladu sa psihičkim, moralnim i kulturnim osobinama)-(delinkvencija i ekstrovertni temperament, neprilagodljive osobe, osobe sporih psihomotornih reakcija) -nema jedinstvenog psihološkog tipa delinkventa 2. Sklonost i navike kao kriminalna dispozicija -sklonost je faktor uzročnosti u smislu urođene dispozicije ili stečene navike ka krim. ponašanju; sklonost pod uticajem istih uslova stvara naviku (korisnu ili lošu) -osobine sklonosti i navika karakteristične za recidiviste (posebno delikte nasilja, seksualnih i imovinskih delikata)-značaj procesa socijalizacije

3. Karakter i kriminalne predispozicije -integrisani sistem moralnih, voljnih osobina ličnosti koje omogućavaju pojedincu da uprkos preprekama postupa na relativno dosledan način, i to u odnosu na moralne principe i shvatanja društva u kome živi -kompleks ličnih osobina, sklonost ka određenoj vrsti raspoloženja i ponašanja čovjeka koja ga bitno i trajno odlikuju i razlikuju od ostalih -čovjekova individualnost sadržana je u etičkim stavovima, socijalnim vrijednostima, navikama , stavovima i ineresima koje skupa čine svojstvo duha i prirodu čovjeka -važnost procjenjivanja karaktera sa kriminološkog i krivičnoprav. aspekta(moralne osobine-poštenje, sebičnost, skromnost, savjesnost, hrabrost; voljne osobine-doslednost, upornost, energičnost) -agresivnost i kriminalna ličnost i impulsivnost-negativne crte agresivne ličnosti (netolerantnost, nasrtljivost, sklonost konfliktima i upotrebi sile) -egoizam (samoživost, motivaciona orijentacija ka sebi) kao najsnažnija motivaciona determinanta i egocentričnost (sklonost stavljanja u centar pažnje sebe i sopstvenih interesa; koje su odlike? ) -malicioznost i krim. ličnost-osvetnički sindrom -deprivacioni faktori delinkvencije (pojam i uzroci deprivacije!) -Inteligencija (kao sposobnost samostalnog mišljenja, razumijevanja, prosuđivanja i snalaženja u novim situacijama) i kriminalna orijentacija -pojam i značaj (bistrina uma, razvoj do 16. godine; prosječna 100) -uticaj nadprosječne inteligencije i ispodprosječne inteligencije -Kriminogeni značaj emocija (subjekti. doživljaj prema stvarima, licima, događajima i lič. postupcima) -emocije čine osjećanja, ljudske reakcije u vidu afekata, raspoloženja i strasti na neko zbivanje, osjetljivost čovjeka, uzbuđena stanja organizma i uzrujanost, procesi osjećanja u sferi ljubavi i mržnje i sl. -emoc. blokade usled afektata i emocionalni poremećaji -emocionalna nestabilnost i delinkvencija -emocionalno labilna ličnost i emocionalno poremećeni delinkvent (neurotični i psihotični načini reagovanja)

-Temperament -pretežno uređena osobina ličnosti emoc. način reagovanja pojedinaca, brzinu, snagu i trajanje osjećanja kao vrstu dominantnog emocion. tona-(prijatnost ili neprijatnost) -Hipokrat i Galen-4 tipa temperamenta: kolerični (najskloniji devijantnosti), sangvinični, flegmatički i melanholički -Motivacioni faktori delinkvencije -pojam (svjesne pobude sa osnovom u objek. stavrnosti!) i značaj motiva u kriminologiji -vrste motiva i krim. orijentacija (Vodinelić-snop motiva; npr. ljubomora, osveta, uvreda) -uticaj motiva na neposrednu krim. djelatnost (i na krivično pravnu regulaciju-psihički odnos izvršioca prema djelu, žrtvi i oštećenom)-zločini bez motiva! -šta stimuliše motive? PSIHOPATOLOŠKI FAKTORI -normalna i patološka ličnost (emocionalna, intelektualna i socijalna zrelost kao parametri) -patološke crte krim. ličnosti (psihički poremećaji i uticaj na devijantna ponašanja) -Međunarodna kalsifikacija psihopatoloških bolesti: 1. duševni poremećaji (duševna zaostalost i duševne bolesti), 2. neurotski poremećaji i 3. poremećaji ličnosti Duševni poremećaji -defekti psih. funkcija u sferi svijesti, mišljenja, opažanja, inteligencije, emocija i raposloženja (privremeni ili trajni)-uzroci i organski činioci, ali i konfliktni druš. odnosi -prema uzrocima i vrsti: duševna zaostalost (mentalna retardiranost-ograničen duševni razvoj ili oligofrenija sa 3 stepena: idiotija, imbecilnost i debilnost) i psihotična stanja ili psihoze (duševne bolesti) - psihotična stanja: organske (demencija, alkohol. psihoza. . i psihoze sa organskim poremećajima mozga) i funkcionalne (šizofrenije, afektivne psihoze, paranoidna stanja, manično depresivne psihoze, epilepsija)

Neurotični poremećaji (pojam neuroza-psihička odstupanja u somatskoj sferi, ponašanju, doživljavanju i psihičkom stanju-lakši poremećaji u sferi volje i motivacije kojih je ličnost svjesna)-Nije u pitanju bolest no poremećaj!!! (konflikt urođenih potreba i nezadovoljavanje u realnosti) -značaj u kriminalitetu: neurotična ličnost i neurot. prestupnik (osobine: ekstrovertnost i egocentričnost, osvetnički tip ličnosti, ili pak samodestrukcija-rigidan supreegosamoprezir, mazohizam) -kleptomanija, razbojništva, piromanija-pripisuju se neurotskim simptomima -oblici neurotičnih pojava i prestupništava (vrste neurotičnih poremećaja: anksioznost, histerija, fobije, opsesija, depresija) Poremećaji ličnosti -pojam (u osnovi su konflikti ličnosti, sa manifestima u psihopatijama i neurozama) i vrste poremećaja ličnosti-prema Međun. klasifikaciji spadaju: 1. psihopatije, 2. manije, 3. afektivni poremećaji 4. paronoidni poremećaji, 5. šizoidni poremećaji i 6. epileptoidni poremećaji Psihopatije (ili disocijalni poremećaji ličnosti su urođeni poremećaji u strukturi, ponašanju i emocionalnom razvoju ličnosti , posebno: socijalnih emocija, ličnih osjećaja i volje); karakterne osobine psihopate: ne postoje ili su ograničeni moralni obziri i norme, nema osjećaja krivice i grijeha, slaba kontrola afekata, asocijalnost, agresivnsot, nastranost -nedostatak superega; KP-uračunljivi -ostali oblici poremećaja ličnosti (manija, afektivni poremećaji, poremećaji sa simptomima bolesti: paranoidni, šizoidni i epileptoidni)? -paranoik nije isto što i paranoidna ličnost (nije oboljela, ali ima pogrešnu predstavu stvarnosti)

Hvala na pažnji!