SKUTKI WPROWADZENIA USTAWY POAROWEJ Agnieszka Misiejuk Radca prawny

SKUTKI WPROWADZENIA USTAWY POŻAROWEJ Agnieszka Misiejuk Radca prawny, Wicepezes Zarządu FORS IV Międzynarodowa Konferencja Recykling Pojazdów w Kraju i Świecie Kraków, 19 września 2019 r.

„Ustawy pożarowe” („pakiet antypożarowy”): Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw Opublikowana została w dniu 21 sierpnia 2018 r. w Dz. U. pod poz. 1592 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz niektórych innych ustaw Opublikowana została w dniu 3 sierpnia 2018 r. w Dz. U. pod poz. 1479

LICZBA POŻARÓW W POLSCE W LATACH 2016 -2018 Rok 2016 126 228, w tym 316 pożarów dużych i 74 bardzo dużych Rok 2017 125 892, w tym 298 pożarów dużych i 70 bardzo dużych Rok 2018 149 434, w tym 500 pożarów dużych i 99 bardzo dużych Dane KG PSP

LICZBA POŻARÓW SKŁADOWISK I MIEJSC GROMADZENIA ODPADÓW (legalne i nielegalne) Rok 2016: 117 pożarów Rok 2017: 132 pożary Rok 2018: 243 pożary Do 15 sierpnia 2019: 130 pożarów Jaka część z tych pożarów dotyczy legalnych miejsc składowania lub magazynowania odpadów? ? ?

Najważniejsze zmiany w ustawie o odpadach: ■ krótsze terminy magazynowania odpadów ■ zabezpieczenie roszczeń ■ monitoring miejsc magazynowania lub składowania odpadów ■ nowe obowiązki z zakresu ochrony przeciwpożarowej ■ nowe podstawy odmowy wydania decyzji na prowadzenie działalności ■ nowe kary ■ zmiany posiadanych decyzji.

Magazynowanie odpadów ■ Skrócenie maksymalnego okresu magazynowania odpadów – do 1 roku – wyjątek: niezanieczyszczona gleba lub ziemia, odpady wydobyte w trakcie robót budowlanych, stanowiące odpady przeznaczone do wykorzystania do celów budowlanych w związku z budową obiektów liniowych. Okres ten liczony jest łącznie dla wszystkich posiadaczy odpadów!!! Ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (weszła w życie w dniu 6 września 2019 r. ) kolejny raz zmienione zostały maksymalne okresy magazynowania odpadów 1 rok - w przypadku magazynowania odpadów niebezpiecznych, odpadów palnych, niesegregowanych (zmieszanych komunalnych) i pochodzących z przetworzenia odpadów komunalnych 3 lata – inne odpady

Skutki: Konieczność wcześniejszego pozbycia się odpadów z uwagi na skrócenie okresów magazynowania odpadów Mniejsze możliwości planowania racjonalnego gospodarowania odpadami i reagowania na sytuację na rynku (popyta i podaż, ceny). Skrócenie okresu magazynowania odpadów nie likwiduje patologii związanych z porzucaniem odpadów czy ich podpalaniem.

Zabezpieczenie roszczeń: ■ Posiadacz odpadów obowiązany do uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów, z wyłączeniem zarządzającego składowiskiem odpadów, jest obowiązany do ustanowienia zabezpieczenia roszczeń w wysokości umożliwiającej pokrycie kosztów wykonania zastępczego: 1) decyzji nakazującej posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, 2) obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 5 (po cofnięciu decyzji) -w tym usunięcia odpadów i ich zagospodarowania łącznie z odpadami stanowiącymi pozostałości z akcji gaśniczej lub usunięcia negatywnych skutków w środowisku lub szkód w środowisku w rozumieniu ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie w ramach prowadzonej działalności polegającej na zbieraniu lub przetwarzaniu odpadów – art. 48 a ustawy o odpadach.

Zabezpieczenie roszczeń: Obowiązek ustanowienia zabezpieczenia nie dotyczy odpadów obojętnych. Wysokość zabezpieczenia roszczeń oblicza się jako iloczyn największej masy odpadów, które mogłyby być magazynowane w instalacji, obiekcie budowlanym lub jego części lub miejscu magazynowania odpadów, z uwzględnieniem wymiarów obiektu budowlanego lub jego części lub innego miejsca magazynowania odpadów, oraz stawki zabezpieczenia roszczeń. Zabezpieczenie roszczeń może mieć formę depozytu, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej lub polisy ubezpieczeniowej.

Zabezpieczenie roszczeń: 12 lutego 2019 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 7 lutego 2019 r. w sprawie wysokości stawek zabezpieczenia roszczeń. Stawki określone są na poziomie od 1500 zł, np. w przypadku odpadów niebezpiecznych, 300 zł w przypadku pojazdów wycofanych z eksploatacji i odpadów pochodzących z demontażu, 1 zł w przypadku złomu).

Skutki: Z uwagi na późne wydanie przepisów wykonawczych (pół roku po wejściu w życie przepisów o obowiązku ustanowienia zabezpieczenia) wielu przedsiębiorców miało problem z uzyskaniem lub zmianą dotychczasowej decyzji, ponieważ organy wydające decyzje przez wiele miesięcy nie wiedziały, w jaki sposób wyliczać kwoty zabezpieczenia. W wielu przypadkach przedsiębiorcy musieli zmienić dotychczasowy sposób magazynowania odpadów, aby zracjonalizować wysokość zabezpieczenia. Wzrost kosztów prowadzenia działalności, a wielu przypadkach – rezygnacja z prowadzenia działalności w ogóle, z uwagi na brak możliwości ustanowienia odpowiedniego zabezpieczenia roszczeń. Część przedsiębiorców przejdzie zapewne do szarej strefy. Zmniejszenie możliwości konkurowania z szarą strefą – gdyż szarej strefy obowiązek zabezpieczenia roszczeń nie dotyczy

Monitoring miejsc magazynowania lub składowania odpadów: Obowiązek dotyczy wszystkich posiadaczy odpadów obowiązanych do uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów, pozwolenia na wytwarzanie odpadów uwzględniającego zbieranie lub przetwarzanie odpadów lub pozwolenia zintegrowanego uwzględniającego zbieranie lub przetwarzanie odpadów.

Monitoring miejsc magazynowania lub składowania odpadów: Monitoring prowadzi się przy użyciu urządzeń technicznych zapewniających przez całą dobę zapis obrazu i identyfikację osób przebywających w tym miejscu Zapis obrazu wizyjnego systemu kontroli przechowuje się przez miesiąc od daty wykonania zapisu Obowiązek udostępnienia utrwalonego obrazu lub zapisu uprawnionym organom

Monitoring miejsc magazynowania lub składowania odpadów: W dniu 16 września 2019 r. opublikowane zostało rozporządzenie w sprawie wizyjnego systemu kontroli miejsc magazynowania lub składowania odpadów. – delegacja do wydania rozporządzenia weszła w życie w dniu 22 lutego 2019 r. W dniu 6 września 2019 r. – weszły w życie kolejne zmiany dotyczące monitoringu wizyjnego: - obowiązek zapewnienia wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska dostępność obrazu w czasie rzeczywistym przez system teleinformatyczny i przekazania informacji umożliwiających logowanie do wizyjnego systemu kontroli miejsc magazynowania lub składowania odpadów w sposób zapewniających zachowanie tych informacji w poufności

Skutki: Chaos interpretacyjny wywołany brakiem przepisów wykonawczych. Znaczny wzrost kosztów związanych z prowadzoną działalnością – konieczność dostosowania infrastruktury umożliwiającej montaż kamer, zakup sprzętu, zapewnienie dostępu do Internetu (w wielu miejscach nie ma dostępu do Internetu w ogóle). Zwiększenie nadzoru nad sposobem magazynowania lub składowania odpadów przez przedsiębiorców podlegających ustawą (szarej strefy obowiązek ten nie dotyczy). Ułatwienia dla służb kontrolujących przedsiębiorców – monitoring nie zlikwiduje, ani nawet nie ogranicza szarej strefy działającej bez zezwoleń.

Nowe obowiązki z zakresu ochrony przeciwpożarowej: ■ Do wniosku o zezwolenie na zbieranie odpadów oraz do wniosku o zezwolenie na przetwarzanie odpadów dołącza się: 1) operat przeciwpożarowy, zawierający warunki ochrony przeciwpożarowej instalacji, obiektu lub jego części lub innego miejsca magazynowania odpadów, uzgodnione z komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, wykonany przez: 2) postanowienie o uzgodnieniu operatu). Obowiązkowe kontrole przez PSP w przypadku nowych decyzji i istotnej zmiany dotychczasowych decyzji.

Operaty przeciwpożarowe: ■ Uzgodnienie operatu przeciwpożarowego następuje w drodze postanowienia komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej, na które przysługuje zażalenie. ■ Uzgadniając warunki ochrony przeciwpożarowej instalacji, obiektu budowlanego lub jego części lub innego miejsca magazynowania odpadów, komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej: 1) wyraża zgodę na ich zastosowanie albo 2) wyraża zgodę na ich zastosowanie pod warunkiem spełnienia dodatkowych wymagań, albo 3) nie wyraża zgody na ich zastosowanie.

Operaty przeciwpożarowe: ■ Minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, wymagania w zakresie ochrony przeciwpożarowej, jakie mają spełniać obiekty budowlane lub ich części oraz inne miejsca przeznaczone do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów, kierując się możliwością wdrożenia wymagań z zakresu bezpieczeństwa pożarowego oraz ryzykiem związanym z zagrożeniem pożarowym. ? Przepis wszedł w życie 22 sierpnia 2019 r.

Skutki: Chaos interpretacyjny (m. in. w związku z brakiem przepisów wykonawczych), skutkujący tym, że wielu przedsiębiorców ma problem uzyskaniem i zatwierdzeniem operatu np. odmowa uzgodnienia operatu, ponieważ nie ma przepisów wykonawczych. Konieczność dostosowania miejsc prowadzenia działalności do obowiązujących przepisów, co poprawiło poziom bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Po wejściu w życie przepisów wykonawczych – konieczne będą kolejne zmiany w firmach związane z koniecznością dostosowania się do nowych przepisów, a co za tym idzie, konieczne będą zmiany operatu i decyzji administracyjnej na prowadzenie działalności. Koszty związane z obowiązkiem dostosowania się do wymogów ochrony przeciwpożarowej, ale też sporządzeniem operatu przeciwpożarowego (kilka, kilkanaście tysięcy złotych od zakładu).

Nowe podstawy odmowy wydania decyzji na prowadzenie działalności: Odmowa wydania zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów, gdy w stosunku do: 1) przedsiębiorcy lub 2) w przypadku np. spółek - wspólnika, prokurenta, członka rady nadzorczej lub członka zarządu tego przedsiębiorcy, prowadzącego działalność gospodarczą jako osoba fizyczna – wydano decyzję, o cofnięciu decyzji na prowadzenie działalności, a nie minęło 10 lat od dnia, gdy decyzja o cofnięciu zezwolenia stała się ostateczna. Przepis ten stosuje się także, jeżeli wspólnik, prokurent, członek rady nadzorczej lub członek zarządu tego przedsiębiorcy jest lub był, w czasie gdy zostało popełnione naruszenie, z powodu którego cofnięto zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów, wspólnikiem, prokurentem, członkiem rady nadzorczej lub członkiem zarządu innego przedsiębiorcy, w stosunku do którego wydano decyzję o cofnięciu zezwolenia, a nie minęło 10 lat od dnia, w którym decyzja o cofnięciu zezwolenia stała się ostateczna.

Nowe podstawy odmowy wydania decyzji na prowadzenie działalności: Organ odmawia wydania decyzji zezwalającej na zbieranie lub przetwarzanie odpadów przedsiębiorcy będącemu osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, jeżeli co najmniej trzykrotnie: a) będący osobą fizyczną wspólnik, prokurent, członek rady nadzorczej lub członek zarządu tego przedsiębiorcy został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za wykroczenia, o których mowa w art. 175, art. 183, art. 189 ust. 2 pkt 6 lub art. 191, b) wymierzono administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 194, w ostatnich 10 latach, w wysokości przekraczającej łącznie kwotę 150 000 zł: – temu przedsiębiorcy, – wspólnikowi, prokurentowi, członkowi zarządu lub członkowi rady nadzorczej tego przedsiębiorcy prowadzącemu działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, – innemu przedsiębiorcy, którego wspólnikiem, prokurentem, członkiem rady nadzorczej lub członkiem zarządu, w czasie gdy zostało popełnione naruszenie, z powodu którego wymierzono administracyjną karę pieniężną, jest lub był wspólnik, prokurent, członek zarządu lub członek rady nadzorczej posiadacza odpadów składającego wniosek; Dotyczy to również przedsiębiorcy będącej osobą fizyczną.

Skutki: Eliminacja z rynku nieuczciwych przedsiębiorców. Wprowadzenie zasady odpowiedzialności zbiorowej w przypadku, gdy np. w spółce chociażby jeden ze wspólników popełnił wykroczenie wymienione w ustawie, został ukarany trzykrotnie w ciągu 10 lat karą administracyjną w kwocie przekraczającej 150 tys. zł lub chociażby jednemu wspólnikowi cofnięto w ciągu ostatnich 10 lat decyzję administracyjną. Wsteczne działanie prawa - ponoszenie odpowiedzialności za działania sprzed wejścia w życie nowych przepisów – tj. sprzed 5 września 2018 r.

Nowe kary: ■ nieutrzymywanie zabezpieczenia roszczeń lub niezłożenie wniosku o zmianę formy lub wysokości zabezpieczenia roszczeń ■ zbieranie odpadów lub przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia ■ gospodarowanie odpadami niezgodnie z posiadanym zezwoleniem ■ niedostarczanie odpadów przez transportującego odpady, wbrew przepisom art. 24 ust. 4, do: 1) posiadacza odpadów, 2) miejsca przeznaczenia odpadów – wskazanego przez zlecającego usługę transportu odpadów.

Skutki: Stworzenie nowych podstaw egzekucji obowiązujących przepisów. Ograniczenie patologii w gospodarce odpadami - ? ? ?

Zmiany posiadanych decyzji: Do dnia 5 września 2019 r. wszyscy przedsiębiorcy prowadzący działalność w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej powinni byli złożyć wnioski o zmianę posiadanych decyzji. Ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw termin został przesunięty do dnia 5 marca 2020 r.

Skutki: Powszechnie odczuwany przez przedsiębiorców brak stabilności i pewności prawa – jest to bowiem kolejna na przestrzeni kilku ostatnich lat zmiana decyzji (po wejściu w życie ustawy o odpadach, po zmianach związanych z obowiązkiem zbierania części pochodzących z demontażu przez prowadzących stacje demontażu). Zniechęcenie do inwestowania i rozwijania działalności przez przedsiębiorców – problemy z uzyskaniem decyzji i brak pewności, że tę działalność w kolejnych latach będzie można prowadzić. Konieczność przygotowania wniosku o zmianę decyzji i szeregu załączników, w tym operat przeciwpożarowy i postanowienia o jego uzgodnieniu oraz zabezpieczenia roszczeń, co angażuje czas i znaczne środki finansowe. Trwający blisko rok stan niepewności co do możliwości prowadzenia dalszej działalności, ponieważ w lipcu, gdy przyjmowano ustawę wydłużającą termin na złożenie wniosków, większość firm była na etapie sporządzania operatu lub jego uzgadniania. Skutek niezłożenia wniosku w terminie - to wygaśnięcie decyzji.

Skutki: Chaos wywołany niejednoznacznymi zapisami ustawy (np. jak ustalić największą czy całkowitą masę odpadów, którą można magazynować w danym miejscu przeznaczonym do magazynowania. Powszechne wśród przedsiębiorców przekonanie, że zmiany nie likwidują ani nawet nie ograniczają patologii w gospodarce odpadami, a nowe obowiązki obciążają głównie uczciwie działających przedsiębiorców. Obawy co do przyszłości branży – zapowiadane są bowiem kolejne zmiany np. związane z magazynowaniem odpadów.

Woj. małopolskie Woj. wielkopolskie Woj. dolnośląskie Woj. lubuskie Woj. podkarpackie Woj. pomorskie Woj. podlaskie Ilość przedsiębiorców, którzy w okresie od 5. 09. 2018 r. do 3. 09. 2019 r. złożyli wnioski o zmianę posiadanych decyzji administracyjnych w zakresie gospodarki odpadami 92 95 82 14 42 77 18 Ilość decyzji wydanych w okresie od 5. 09. 2018 r. do 3. 09. 2019 r. zgodnie z nowymi przepisami wprowadzonymi ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych ustaw 18 29 20 3 6 9 7 19 (na 73 w BDO) 27 (na 111 w BDO) 22 (na 51 w BDO) 16 (na 68 w BDO) 19 (na 53 w BDO) 1 (na 40 w BDO) 3 (na 33 w BDO) 1 (18 w trakcie procedowania) 0 ? 1 0 ? Ilość przedsiębiorców, prowadzących stacje demontażu pojazdów, którzy w okresie od 5. 09. 2018 r. do 3. 09. 2019 r. złożyli wnioski o zmianę posiadanych decyzji Ilość decyzji wydanych w okresie od 5. 09. 2018 r. do 3. 09. 2019 r. dla przedsiębiorców prowadzących stacje demontażu dostosowujących posiadane decyzje do nowych przepisów 1 0 0 0 (wnioski w trakcie procedowania) Ilość przedsiębiorców, którzy w okresie od 5. 09. 2018 r. do 3. 09. 2019 r. uzyskali nową decyzję na prowadzenie stacji demontażu (przedsiębiorcy, którzy wcześniej tej działalności nie prowadzili) 2 1 0 2

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ