Przywdztwo i style kierowania Psychologia w Zarzdzaniu Wykad

Przywództwo i style kierowania Psychologia w Zarządzaniu Wykład 5 Jolanta Babiak

Kim jest lider? Czym jest przywództwo w organizacji? • Przywództwo to /umiejętność/ oddziaływania na grupę w dążeniu do określonych celów • Źródła wpływu, z których korzysta przywódca: formalne i nieformalne; /wyłanianie się przywództwa vs mianowanie przywódcy/ • Różnice psychologiczne między przywódcą a menedżerem ? (Abraham Zaleznik, 1977) • Fakt, że menedżerowie posiadają formalny autorytet, nie oznacza, że są skutecznymi przywódcami

Teorie cech • Czy jest możliwe odróżnienie przywódców od nieprzywódców? • Czy można wyodrębnić cechy, którymi charakteryzuja się wielcy przywódcy? • Czy można wyodrębnić cechy skutecznych przywódców od nieskutecznych przywódców? • Prototypowe cechy przywódcy: inteligencja, charyzma, zdecydowanie, zapał, siła, odwaga, uczciwość, pewność siebie, etc.

Cechy trwale związane z przywództwem 1. Zapał, ambicja 2. Chęć kierowania innymi i wywierania wpływu 3. Uczciwość i rzetelność 4. Pewność siebie 5. Inteligencja 6. Rzetelna wiedza techniczna związana z zakresem odpowiedzialności • Cechy nie wyjaśniają dostatecznie istoty przywództwa, pomijają bowiem czynniki sytuacyjne

Teorie behawioralne • Czy w sposobie zachowania przywódców jest coś charakterystycznego? • Jakie czynniki determinują zachowania przywódców? • Różnica między teoriami cech i teoriami behawioralnymi tkwi w podejściu do przywództwa jako cechy wrodzonej lub charakterystyk, których można się wyuczyć • Teorie behawioralne: przypuszczalnie z pomocą specjalnych programów osoba jest w stanie wyuczyć się stosowania specyficznych wzorców zachowań przywódczych

Badania Uniwersytetu w Ohio • Próbowano zidentyfikować podstawowe zachowania przywódców • Wygenerowano około tysiąc różnych zachowań • Okazało się, że w większości zachowania przywódców można opisać z pomocą dwóch wymiarów: inicjowania struktury i przychylności wobec ludzi

Inicjowanie struktury • Określa stopień w jakim przywódca definiuje i tworzy strukturę własnej roli i ról pracowników • Zachowania te obejmują: • organizację pracy, • wyznaczanie celów, • strukturyzowanie zachowań, • koncentrowanie się na zadaniach, • dbanie o terminowość, • przydzielanie zadań, • przestrzeganie konkretnych norm wydajności

Przychylność wobec ludzi • Stopień, w jakim przywódca potrafi stworzyć w miejscu pracy atmosferę wzjemnego zaufania, szacunku dla sugestii pracowników • Przywódca dba o dobre samopoczucie podwładnych, ich pozycję zawodową i zadowlonie z pracy • Przywódca angażuje sie w osobiste sprawy pracowników, jest przychylny, uprzejmy, przystępny

Który z wymiarów generuje najlepsze wyniki w zakresie efektywności, wydajności i skuteczności pracowników? • Przywódcy, którzy osiągają wysokie wyniki w zakresie inicjowania struktury i przychylności osiągali najlepsze wyniki w odniesieniu do indeksów wydajności i zadowolenia z pracy pracowników

Badania Uniwersytetu w Michigan • Punkt wyjścia: orientacja na pracownika i orientacja na produkcję • Zorientowanie na pracownika: • koncentracja na relacjach interpersonalnych, • wykazywanie osobistego zainteresowania potrzebami pracowników • akceptowanie indywidualnych różnic pracowników • Zorientowanie na produkcję: • przywiązywanie największej wagi do technicznych lub zadaniowych aspektów pracy, • wykonanie zadań grupy najważniejszym aspektem w pracy, członkowie traktowani instrumentalnie

Podsumowanie teorii behawioralnych • Nie udało się określić spójnych relacji między wzorcami zachowań przywódczych a efektywnością grupy • Powód: zmienność wyników w różnych warunkach • Nie wzięto pod uwagę czynników sytuacyjnych (np. Martin Luther King Jr. , Lech Wałęsa, Donald Trump)

Teorie uwarunkowań • Przewidywanie zachowań przywódcy zdaje się być bardziej złożone aniżeli wyróżnienie kilku cech lub zachowań • Zależność między stylami przywództwa a efektywnością sugeruje, że w różnych sytuacjach menedżerowie stosują różne style • Czym charakteryzują się te sytuacje?

Najbardziej znane teorie sytuacyjne • Teoria Freda Fiedlera 1971 • Teoria drogi do celu Roberta House 1971, 1996 • Teoria uczestnictwa przywódcy Vroom, Yetton, Jago, 1973, 1988

Model Fiedlera • Zakłada, że skuteczność grupy zależy od dostosowania stylu współpracy przywódcy z podwładnymi do tego, w jakim stopniu sytuacja pozostaje w zasięgu kontroli i wpływu przywódcy • Trzy kryteria sytuacyjne • Stosunki między przywódcą a członkami grupy • Struktura zadaniowa • Siła władzy • Kwestionariusz LPC (NPP) – ocenia czy dana osoba jest zorietowana na zadania czy na relacje

Model Fiedlera cd. • Na podstawie kwiestionariusza można stwierdzić jaki jest podstawowy styl przywództwa • Wysoki wynik w skali LPC oznacza zorientowanie na relacje; niski – na zadania • Fiedler uważał, że styl przywództwa jest wrodzony – nie można zmienić stylu, aby dopasować się do sytuacji, należy zmienić sytuację • Trudno wykorzystać ten model w praktyce

Teoria drogi-do-celu Roberta House’a • Czerpie z badań uniwersytetu Ohio i motywacyjnej teorii oczekiwań • Zadaniem przywódcy jest wspieranie podwładnych w osiąganiu celów, wskazywanie kierunków, zapewnienie zgodności celów indywidualnych z ogólnymi dążeniami grupy lub organizacji • Zachowanie przywódcy jest akceptowane, o ile pracownicy widzą w nim bezpośrednie źródło zadowolenia

Cztery typy zachowań wg House’a 1. Dyrektywny 2. Wspomagający 3. Uczestniczący 4. Zorientowany na osiągnięcia • W przeciwieństwie do Fiedlera, House zakłada, że przywódcy są elastyczni i wykazują jeden lub wszystkie typy zachowań w zależności od sytuacji

Model Uczestnictwa Przywódcy Victor Vroom i Phillip Yetton • Zachowania przywódcze ściśle łączą się z udziałem podwładnych w podejmowaniu decyzji • Zachowanie przywódcy winno być dostoswane do struktury zadań • Model normatywny – hierarchiczny zbiór zasad, których należy przestrzegać, ustalając formę i zakres uczestnictwa w podejmowaniu decyzji w zależności od różnych typów sytuacji • Model ma postać dendrytu – odpowiedzi “tak”, “nie” - ścieżka decyzyjna • 5 stylów: od samodzielnie podejmującego decyzje do wypracowującego wspólne decyzje • Zbyt złożony by stosować go w codziennej praktyce

Współczesne teorie cech Przywództwo transformacyjne • Przywódca transformacyjny: • inspiruje podwładnych do podporządkowania własnych interesów celom organizacji; • potrafi wywierać głęboki wpływ na ludzi, • siłą osobistego talentu przemienia podwładnych, • budzi poczucie wartości i znaczenia wykonywanych zadanich

Główne atrybuty przywódców transformacyjnych • Wiara w siebie • Wizja • Silne przekonanie do własnej wizji • Zachowanie pełne pasji • Wizerunek agenta zmiany

Przywództwo zepołowe • Dla dobra zespołu należy pozbyć się dominującego stylu • Należy nauczyć się • cierpliwości w dzieleniu się informacjami • Obdarzania innych zaufaniem • Rezygnowania ze swoich uprawnień • Interweniowania w odpowiednim momencie

Dwa priorytety przywódców zespołu • Opanowanie zewnętrznych granic zespołu • Zapewnienie łączności z czynnikami zewnętrznymi • Reprezentowanie swojego zespołu • Rozwiązywanie problemów • Wspomaganie procesu zespołowego • Działanie jako rozjemca • Funkcjonowanie jak nauczyciel i zapewnienie wsparcia

Czy mężczyźni i kobiety rządzą inaczej? • Istnieje więcej podobieństw między stylami kierowania kobiet i mężczyzn, aniżeli różnic • Dlaczego? Prawie wszystkie badania traktują przywództwo jako synonim stanowisk kierowniczych • Zatem na stanowiska przywódcze w organizacjach wybierane są osoby posiadające cechy przywódcze jak inteligencja, pewność siebie, towarzyskość – niezależnie od płci • Badania wskazują, że kobiety kierują bardziej demokratycznie i/lub transparentnie, mężczyźni częściej wybierają styl dyrektywny i/lub makiaweliczny

Podsumowanie • W teoriach przywództwa dominują koncepcje zorientowania na zadania I zorienotawne na dobrostan pracowników • Czy te orientacje stanowią dwa krańce kontinuum czy są od siebie niezależne? • Wkład cech i zachowań przywódczych w wariancję skuteczności przywództwa nie jest zbyt duży • Z kolei wpływ zachowania przywódców na zadowolonie pracowników jest znaczący • Skuteczni menedżerowie muszą dzisiaj utrzymywać ze swoimi pracownikami relacje oparte na zaufaniu

Bibliografia • Stephen P. Robins i Timothy A. Judge (2011), “Zachowania w Organizacji”, wyd. III, Warszawa: PWE • Ricky W. Griffin (2010), “Podstawy Zarządzania Organizacjami”, wyd II, Warszawa: PWN