Plan metodyczny konspekt scenariusz struktura lekcji Dokumenty nauczyciela

Plan metodyczny (konspekt, scenariusz, struktura lekcji) Dokumenty nauczyciela

Dokumenty, które nauczyciel powinien przygotować przed podjęciem zajęć, porządkują materiał dydaktyczny w blokach programowych, cyklach zajęć, według wymagań programowych, na rok szkolny lub semestr, z uwzględnieniem celów kształcenia – poznawczych, kształcących i wychowawczych. Odnośnie do edukacji polonistycznej, nauczyciel powinien pamiętać o materiale lekturowym niosącym wartości wychowania zalecane przez podstawę programową i programy nauczania.

Podstawowym dokumentem nauczyciela jest konspekt zawierający plan dydaktyczny zajęć, w edukacji wczesnoszkolnej zwykle na cały dzień. Należy jednak najpierw uporządkować terminologię:

Konspekt czy scenariusz? konspekt czy scenariusz?

Konspekt to plan lekcji lub plan zajęć całodniowych; scenariusz – piszą go studenci – to też plan zajęć, ale bardziej szczegółowy. Oczywiście odróżnienie jednego od drugiego przy takiej definicji nie jest możliwe. Dlatego proponuję konspektem nazywać całość planu aktywności dydaktycznej.

Na konspekt składają się: 1. Metryczka – zawiera następujące informacje: nazwisko nauczyciela; klasa, data; temat kręgu (np. tygodniowy, miesięczny); temat dnia; cele dydaktyczne; cele operacyjne; metody nauczania; formy pracy środki dydaktyczne.

Scenariusz – czyli przebieg zajęć. Może mieć różne formy: kolejno zapisanych w punktach ogniw lekcji; tabeli wyszczególniającej w rozbudowanych punktach czynności nauczyciela lub czynności nauczyciela i ucznia; zapisu w strukturze lekcji problemowej, jak poniżej.

Struktura lekcji (zajęć). Scenariusz taki sprawdza się przy stosowaniu metod aktywizujących, problemowych, gdy dzieci działają w grupach, tworzą scenki, proponują rozwiązania problemu, a potem prezentują rezultaty swej pracy. Najistotniejszy w tej strukturze jest zapis dotyczący ewaluacji (procesu kontroli i monitorowania postępów ucznia), zwłaszcza informacji zwrotnej.

Polega ona na zwracaniu się nauczyciela do konkretnego ucznia lub do grupy z prośbą o ocenę własnej pracy, refleksję nad korzyściami, jakie płyną z lekcji, ocenę pracy grupy. Po każdej lekcji nauczyciel powinien pamiętać o tym nowym sposobie monitorowania uczniów.

Zwracanie się do konkretnego ucznia z prośbą o ocenę własnej aktywności na lekcji, o informację dotyczącą trudności, jakie napotkał w poznawaniu nowego materiału, wzmacnia motywację do nauki. Uczeń bowiem, wyróżniony przez nauczyciela zainteresowaniem jego postępami, poczuje, że jest ważny, że nauczyciela obchodzi to, jak się uczy.

W metodyce popularna była i jest jeszcze tradycyjna struktura lekcji, zawierająca takie ogniwa, jak: sprawdzenie pracy domowej; nawiązanie do tematu; podanie (opracowanie) nowego tematu; utrwalenie nowego materiału; zadanie pracy domowej.

Struktura nie tylko lekcji, ale i całego konspektu podlega ciągłym zmianom, tzn. zmienia się jej kompozycja. Rozszerza się część ogólną (metryczkę), rejestruje wiele szczegółowych ogniw (np. odniesienia do treści programowych realizowanych na poprzednich lekcjach, korelację z innymi przedmiotami.

Jednak obecnie należałoby także uwzględniać strukturę zajęć twórczych (zaproponowaną przez Danutę Czelakowską), ponieważ może być ona często wykorzystywana w edukacji polonistycznej. Tabelka została przeze mnie uzupełniona (w nawiasach kwadratowych) niektórymi tematami i metodami aktywizującymi.

Schemat tej lekcji dotyczy głównie kształcenia umiejętności pisania swobodnych tekstów, podczas gdy struktura poprzednia uwzględnia bardziej różnorodne działania i kształcenie wielu kompetencji metodami aktywizującymi. Warto dodać, że obecnie nauczyciel nie musi się trzymać jednego typu struktury lekcji. Często mówi się o zajęciach, które mogą przekraczać czas tradycyjnej lekcji, a nauczyciel wyznacza przerwy samodzielnie, zgodnie z tokiem pracy uczniów.

Dlatego klasy pierwszego poziomu nauki powinny mieć własne miejsce w szkole, nieco oddalone od innych klas, żeby można było pracować nie tylko w tradycyjnym systemie klasowo-lekcyjnym, lecz także według potrzeb danego tematu zintegrowanego z innymi przedmiotami. Miejsce nauki – klasa – powinno być tak umeblowane, aby stoliki, krzesła, ławki łatwo było przestawić w celu umożliwienia dzieciom uczenia się przez działanie, ruch, różne formy dramy, zabawy i gier.

Plan dydaktycznowychowawczy (rozkład materiału, plan wynikowy) To zdjęcie, autor: Nieznany autor, licencja: CC BY-SA

Rozkład materiału nauczania, czyli zapis kolejnych tematów realizowanych według programu nauczania danego przedmiotu, to plan kolejnych zajęć czy jednostek lekcyjnych. Pomaga nauczycielowi uporządkować materiał kształcenia chronologicznie według tematów na cały rok lub semestr. Często jest łączony z planem wynikowym, który staje się częścią rozkładu materiału określającą wymagania programowe w formie efektów.

Na ogół dokument składa się z rubryk: temat; klasa; liczba godzin; teksty opracowywane (lektura); treści nauczania; wymagania podstawowe (jeśli trzeba – wymagania ponadpodstawowe) lub wyszczególnianie w rubrykach ćwiczeń pod hasłami: słuchanie, mówienie, słownictwo, związki frazeologiczne, zagadnienia gramatyczne i ortograficzne lub inaczej: ćwiczenia w mówieniu, pisaniu itd.

Blok tematyczny W szkole Temat dnia 13. L jak lalka data 18. 09. Czwartek Wf-7 Zintegrowane treści kształcenia Edukacja polonistyczna Swobodne wypowiedzi na temat popularnych lub ulubionych lalek i ich rodzajów. Doskonalenie analizy i syntezy sylabowej i głoskowej wyrazów. Ustalenie miejsca występowania poznanej litery w zapisie wyrazów. Ćwiczenia grafomotoryczne przygotowujące do nauki pisania liter l, L. Nauka pisania litery w izolacji i w połączeniu z innymi literami. Edukacja społeczna Omówienie wyglądu lalek regionalnych i z różnych stron świata. Ustalenie zasad zachowania się w kąciku zabawek. Wychowanie fizyczne i edukacja zdrowotna Ćwiczenia rzutne – rzuty małymi przedmiotami do celu, w miejscu i w ruchu (lewą i prawą ręką). Em-3 Edukacja muzyczna -W drodze do szkoły- dźwiękowe ilustracje, ćwiczenia oddechowe. Numery z podstawy (1. 3 a) (1. 3 e) (1. 3 f) (5. 7) (5. 4) (4. 2 b) (10. 3 c