INGRIJPEN IN DE NATUUR De ontwikkeling van de

INGRIJPEN IN DE NATUUR De ontwikkeling van de landbouw (vanaf 8500 v. C)

Hoe is de landbouw ontstaan?

Opdracht 1 p 64 -65 A. B. C. D. E. F. G. H. I. J. K. L. Vruchtbare Sikkel (of Vruchtbare Halvemaan) Azië Warmer en natter Meer voedsel (planten en dieren) Tarwe en gerst Zie kaart p 65 Op de bergflanken Wilde schapen, geiten, runderen (en varkens) Sedentair vaste verblijfplaats Rondtrekken nomadisch Tegenovergestelde van sedentair. Wilde grassen makkelijk te bewaren.

Vruchtbare Sikkel / Halvemaan Vruchtbaar Dolfijntje?

Opdracht 1 p 64 -65 Besluit: milder klimaat meer voedsel makkelijker overleven vaste verblijfplaats

Opdracht 2 p 65 -66 A. B. C. D. E. F. G. Kouder en droger Minder voedsel (planten en dieren) Zelf voedsel produceren! Landbouwers Uitgekozen planten zelf zaaien Uitgekozen dieren in gevangenschap houden. Voedselvoorraden aanleggen.

Schema: opdracht 2 Landbouw 8500 v. C. Akkerbouw Tarwe en gerst Veeteelt Geiten, schapen, runderen, varkens

Schema p 67: Domesticatie wild tam

Opdracht 2 p 65 -67 K: � Oogsten – selecteren – telen – zaaien � Fokken – opsluiten – selecteren – telen – zaaien L: ontstaan landbouw = langdurig proces. Besluit: � Domesticatie: ingrijpen in de natuur � Landbouw: voedsel produceren

Opdracht 3 p 68 -69 A. B. Zie tijdbalk D 8 China: Azië – 7500 v. C. A. B. C. D. E. Vruchtbare Sikkel: Azië – 8500 v. C. Andes- en Amazonegebied: Amerika – 3500 v. C. Mexico: Amerika – 3500 v. C. Zuidoost-Europa: 6500 v. C. Noordwest-Europa: 5500 v. C.

D 9 – eerste cultuurgewassen Latijn: cultura � Beschavingen, landbouw � “Iets in cultuur brengen. ”

GERST Vruchtbare Sikkel 8500 v. C.

Tarwe Vruchtbare Sikkel 8500 v. C.

Rijst China 7500 v. C.

Gierst China 7500 v. C. � Vergelijkbaar met rijst, qua planten en eten.

Maïs Mexico 3500 v. C.

Maniok Andes –en Amazonegebied 3500 v. C. � Goed bestand tegen droogte. � Kan heel jaar lang geteeld worden.

Aardappel Andes –en Amazonegebied 3500 v. C.

Verspreiding landbouw Vraag 2: Hoe werd landbouw verspreid in Europa?

Opdracht 4 p 70 A. B. C. D 8 p 68 Rood! 3000 jaren of 30 eeuwen A. B. C. 3000 km 100 km per eeuw 25 km per generatie

Opdracht 5: landbouwnederzetting Landbouwnederzetting? Hoe zie je dit? � Runderen op het erf. � Schapen op het erf. � Akkerbouw (linksonder): er wordt zelfs graan geoogst. �…

Opdracht 5: landbouwnederzetting A. B. C. D. E. Landbouwnederzetting? Hoe zie je dit? Kleine nederzetting. Graan (linksonder) Dieren: geiten, schapen, runderen, varkens. Bos: jacht, uitbreiding van landbouwgronden, bouwmateriaal, brandstof.

Landbouw en haar gevolgen.

Opdracht 6 p 74 LEERTIP ALTIJD BIJSCHRIFT LEZEN! Geeft vaak al een groot deel van de antwoorden mee. X-as: tijd van 11000 tot 3000 v. C. Y-as: evolutie van de wereldbevolking.

Opdracht 6 p 74 TIJDSTIP OMVANG WERELDBEVOLKING 10 000 V. C 1 miljoen 6000 v. C. 10 miljoen 4000 v. C. 20 miljoen Evolutie wereldbevolking tussen 6000 en 4000 v. C. GROTE BEVOLKINGSEVOLUTIE “Bevolkingsexplosie!” Reden? Landbouw!

Opdracht 6 p 74 Ontstaan in Azië Ingevoerd in Europa. D: mondeling overlopen. LEES: Zo fris als een hoentje of zo ziek als een hond. Gegeven: je leeft in de oudste tijden. Links: jij bent een jager-verzamelaar Rechts: jij bent een landbouwer Bespreek: Wie heeft het makkelijkst/best? Bespreek voor –en nadelen van beide levenswijzen.