Aktywne metody nauczania Angelika Ferenc Anna Pyc Szkoa

Aktywne metody nauczania Angelika Ferenc Anna Pyc Szkoła Podstawowa nr 356 w Warszawie

Definicje Metoda nauczania to wypróbowany układ czynności nauczyciela i uczniów systematycznie i świadomie stosowany w celu spowodowania założonych zmian w osobowości uczniów. Metody nauczania, zależnie od poziomu aktywności uczniów, dzieli się na dwie grupy: tradycyjne aktywizujące (poszukujące / aktywne).

Człowiek z natury zdolny jest do uczenia się. Fundamentem najnowszych koncepcji uczenia się jest uczenie się w działaniu czyli uczenie się przez doświadczenie, które opiera się na trzech zasadach: 1. najlepiej uczymy się wtedy, gdy jesteśmy włączeni w przeżycia dostarczające nauki; 2. wiedzę najlepiej odkrywamy samodzielnie; 3. uczymy się z zapałem-jeśli mamy możliwość wyboru celu i sposobu nauki.

Prof. Stanisław Nalaskowski (2000) uważa, że metoda nauczania to: Systematycznie stosowany przez nauczyciela sposób pracy dydaktycznej, obejmujący różne czynności nauczyciela i uczniów. Mają prowadzić do rozumienia i opanowania nowych treści i do uzyskania przynajmniej podstawowych umiejętności związanych z tymi treściami. Każda metoda nauczania jest pewną swoistą odmianą komunikacji odbywającej się pomiędzy nauczycielem a uczniami. Jest strategią, której głównym celem jest jak najlepsza prezentacja i zrozumienie wymaganego materiału.

Metody aktywizujące to metody nauczania zwiększające czynny udział uczących się w zajęciach dydaktycznych oraz ograniczające rolę nauczyciela do pomagania uczącym się w realizacji celów kształcenia i kontroli postępów. Stymulują one: myślenie, ucząc przez przeżywanie, lepiej wpływają na percepcję przekazywanych treści, ułatwiają zrozumienie tematu, do przemyśleń i dyskusji, powodują wzrost zainteresowania tematem.

Metody aktywizujące: metody integracyjne; metody tworzenia i definiowania pojęć; metody hierarchizacji; metody twórczego rozwiązywania problemów; metody pracy we współpracy; metody diagnostyczne;

Metody aktywizujące: metody dyskusyjne; metody rozwijające twórcze myślenie; metody grupowego podejmowania decyzji; metody planowania; gry dydaktyczne; metody przyspieszonego uczenia; metody ewaluacyjne;

Zalety aktywnych metod Wpływają na polepszenie wyników nauczania - uczeń zapamiętuje więcej materiału z takiej lekcji, patrzy, słucha, rozmawia oraz wykonuje różne zadania. Tak przeprowadzona lekcja jest dla ucznia i dla nauczyciela ważnym przeżyciem. Cała klasa pracuje wspólnie, grupowo w której każdy indywidualnie może rozwiązywać zadania. Rozwijają wyobraźnię uczniów, ożywiają ich wyobraźnię i motywację. Przeciwdziałają powstawaniu zespołu wypalenia zawodowego nauczycieli.

Wady aktywnych metod Największym niebezpieczeństwem jest odejście od głównego tematu lekcji (tzw. nauczanie przez dygresje) i tym samym niezrealizowanie celów dydaktycznych w związku ze zbyt intensywnym stosowaniem różnorodnych metod. Sytuacje, w których uczniowie, ze względu na nieśmiałość lub niechęć - odmawiają uczestnictwa. Irena Dzierzgowska : jedynym niebezpieczeństwem, które grozi nauczycielowi nauczającemu w sposób aktywny, jest to, że ani on, ani jego uczniowie nie będą już chcieli inaczej pracować.

Ograniczenia aktywnych metod wymagają czasu i wysiłku związanego z przygotowaniem się do lekcji w większym zakresie niż metody podające, wymagają od nauczyciela elastyczności (uczniowie potrafią bardzo zaskoczyć) i otwartości na rozwiązania nowatorskie, inne niż własne, wymagają od nauczyciela wykorzystywania umiejętności interpersonalnych, wymagają częściowego odejścia od nauczania pamięciowego / prezentowania wiedzy na rzecz kształcenia umiejętności (trudno jest nam się pogodzić z faktem, że dyskusja „zabiera” czas, w którym można by przecież podać jeszcze tyle nowych informacji), dają znacznie lepsze efekty kształcenia w grupie uczniów dobrych i bardzo dobrych: uczniowie mniej zdolni stosunkowo mniej korzystają z ich zalet, samo wprowadzenie działań bez powiązania z głębszą refleksją na temat realizowanych celów sprawia, że dana metoda staje się tylko ciekawostką, urozmaiceniem lub zabawą i niczym więcej.

Pokonywanie ograniczeń metod aktywizujących gromadzenie gotowych scenariuszy i pomysłów do pracy metodami aktywizującymi, zgromadzenie pakietu gotowych pomocy do wielokrotnego użytku – puzzle, liczmany, figury, guziki, nakrętki, itd. planowanie pracy, wprowadzanie metod aktywnych, gdy pomagają zrealizować cel, a nie tylko wydłużają czas pracy, zachęcanie do pracy uczniów nieśmiałych, wycofanych lub mniej zdolnych – przydzialanie im roli lidera zespołu.

Edukacja matematyczna Wykorzystywanie rekwizytów – nakrętki, guziki, patyczki do klasyfikowania, tworzenia zbiorów, przeliczania, tworzenia obrazków, itd. Stosowanie eksperymentów, działań praktycznych, np. ważenie – poznanie różnych wag, budowanie wagi, samodzielne ważenie, itd. , płyny – przelewanie, odmierzanie w różnych naczyniach, itd. Gry planszowe – proste ściganki: przeliczanie, dodawanie i odejmowanie, oś liczbowa Inscenizacje, drama – zabawy w sklep w parach, zespołach: wymiana 1 do 1, 1 do 2, przeliczanie pieniędzy, wydawanie reszty Wykonywanie własnych rekwizytów – nauka odczytywania zegara, stworzenie własnych zegarów miesięcy i pór roku, liczydła z koralików Drama – wprowadzenie lub utrwalenie figur na podstawie utworu „Bajka trójkątna” D. Wawiłow Zabawa „Co się zmieniło? ” – myślenie operacyjne.

Edukacja polonistyczna Tworzenie i definiowanie pojęć, np. pojęcia abstrakcyjne na podstawie bajek terapeutycznych ze scenkami dramowymi Praca w parach – budowanie pytań do zdań oraz odpowiedzi na pytania, rozmowa, budowanie dialogu, wyciąganie wniosków Gry – memory na sylabach, łączenie sylab w słowa, dopasowywanie słów do obrazków Burza mózgów Pozawerbalna analiza utworu – podział na zespoły, każdy zespół tworzy „zdjęcie” do jednej zwrotki, na klaśnięcie ożywienie zdjęcia, potem rozwowa o przedstawionej scence, praca plastyczna Poszukiwanie rozwiązań, np. pojęcie czasu na podstawie wiersza o spóźnionym słowiku, zatrzymujemy wiersz w trakcie, inscenizacja odczuć bohaterów, rozmowa na ten temat, definiowanie i poszukiwanie rozwiązanie problemu

Edukacja przyrodnicza Metoda projektu – samodzielne konstruowanie pytań, szukanie odpowiedzi, sporządzanie rysunków w zespołach i indywidualnie, zbieranie wyników obserwacji Prowadzenie hodowli lub uprawy Plansze edukacyjne wykonane samodzielnie, np. podział zwierząt na gromady, ze względu na miejsce zamieszkania, sposób rozmnażania, pożywienie, itd. Gry zespołowe – łączenie sylab w słowa, dopasowywanie tych słów do obrazków, puzzle, np. nazwy roślin, ptaków, pory roku, miesiące, piętra lasu Eksperymenty, np. stany skupienia wody, powietrze, co pływa? co tonie? , rozpuszczanie różnych substancji w wodzie, picie wody przez rośliny, itd. Quizy, gry planszowe, krzyżówki – sprawdzanie i utrwalanie wiedzy w zespołach, nastawienie na zdobycie jak największej liczby punktów Przejmowanie roli nauczyciela – własne prezentacje uczniów Konstruowanie modeli, np. Układu Słonecznego

Bibliografia I. Dzierzgowska, Jak uczyć metodami aktywnymi, Wydawnictwo Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2004. S. Nalaskowski, Metody nauczania, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2000. E. Perrott, Efektywne nauczanie : praktyczny przewodnik doskonalenia nauczania , Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995 M. Taraszkiewicz, Jak uczyć lepiej? : czyli refleksyjny praktyk w działaniu, Wydawnictwa CODN, Warszawa 2000

Dziękujemy za uwagę