2 ULOGA TURISTIKIH AGENCIJA I TUROPERATORA 2 1

2. ULOGA TURISTIČKIH AGENCIJA I TUROPERATORA 2. 1. Karakteristike i specifičnosti turističkog tržišta 2. 2. Mesto i uloga agencija na turističkom tržištu 2. 3. Vrste turističkih agencija

KARAKTERISTIKE I SPECIFIČNOSTI TURISTIČKOG TRŽIŠTA Specifičan način funkcionisanja u odnosu na druga tržišta. Karakteristike turističke tražnje: - elastičnost (prihodi stanovništva, cene turističkih usluga, vanekonomski faktori), - mobilnost, - vremenska (sezonska) koncentrisanost, - disperzivnost, - heterogenost.

KARAKTERISTIKE I SPECIFIČNOSTI TURISTIČKOG TRŽIŠTA Karakteristike turističke ponude: - kompleksnost, - neelastičnost, - statičnost (imobilnost). Faktori koji čine turističku ponudu: - atraktivni (prirodna i izgrađena atraktivnost), - komunikativni i - receptivni.

KARAKTERISTIKE I SPECIFIČNOSTI TURISTIČKOG TRŽIŠTA Iz navedenih karakteristika proističe osnovna uloga turističkih agenija - povezivanje turističke tražnje i ponude. Tu ulogu ostvaruje kao posrednik ili kao organizator turističkih putovanja.

KARAKTERISTIKE I SPECIFIČNOSTI TURISTIČKOG TRŽIŠTA Bitno obeležje turističkog tržišta - informaciona intenzivnost (prodaja turističkih usluga se vrši, obično, daleko od mesta njihovog korišćenja i, često, unapred). “Dvostruki sistemi produkcije privrednih subjekata” - sa jedne strane - kreiranje i pružanje samih usluga, a sa druge “proizvodnja” i distribucija informacija o njima.

MESTO I ULOGA AGENCIJA NA TURISTIČKOMTRŽIŠTU - OSNOVNE FUNKCIJE TURISTIČKIH AGENCIJA Posrednička Organizatorska Informativno-savetodavna Propagandna -

MESTO I ULOGA AGENCIJA NA TURISTIČKOM TRŽIŠTU - OSNOVNE FUNKCIJE TURISTIČKIH AGENCIJA - Tradicionalne (klasične) aktivnosti - posrednička i informativno-savetodavna uloga. Savremene aktivnosti - organizovanje putovanja i promotivna funkcija.

TURISTIČKE AGENCIJE KAO POSREDNICI U TURISTIČKOM PROMETU Turističke agencije se javljaju kao posrednici između ponuđača i potrošača turističkih usluga. Ostvaruju vezu između potrošača i ponuđača usluga potrebnih tokom putovanja i boravka u destinaciji (prednost za sve učesnike). Obezbeđuju pojedinačne usluge i naplaćuju (od pružalaca turističkih usluga) nadoknadu u vidu provizije.

TURISTIČKE AGENCIJE KAO POSREDNICI U TURISTIČKOM PROMETU Posrednički poslovi: - davanje informacija o svim vrstama ponuđenih turističkih usluga; - obezbeđenje usluga smeštaja na bazi rezervacije; - obezbeđenje usluga prevoza (prodaja karata); - posredovanje u plasmanu organizovanih putovanja (turističkih aranžmana); - kreiranje sopstvenih aranžmana na zahtev klijenata.

ULOGA AGENCIJA KAO ORGANIZATORA PUTOVANJA Produkcija paket-aranžmana (masovna produkcija posle II svetskog rata). Osnovni princip poslovanja - ekonomija obima na osnovu velikog obima zakupljenih prevoznih i smeštajnih kapaciteta (ekonomski interes pružalaca turističkih usluga i prednosti za potrošače). Učešće organizovanih putovanja u međunarodnom turističkom prometu - 35 -40%

INFORMATIVNO-SAVETODAVNA ULOGA TURISTIČKIH AGENCIJA Obezbeđuje putnicima i turistima neophodne i korisne informacije o putovanju. Poslovi nisu direktno komercijalni (usluge su besplatne, po pravilu). Značajno je obezbediti tačne, precizne i ažurne informacije. Koriste se klasični pisani izvori informacija i savremena informaciona i komunikaciona tehnologija (Internet, CRS i GDS).

INFORMATIVNO-SAVETODAVNA ULOGA TURISTIČKIH AGENCIJA Izuzetno je važna savetodavna uloga agencija na turističkom tržištu. Uticaj u procesu donošenja odluke o kupovini turističkog aranžmana ili pojedinih usluga. Presudan je stepen poverenja u profesionalnost zaposlenih.

ULOGA TURISTIČKIH AGENCIJA U DOMENU PROPAGANDE Razlika između: - opšte turističke propagande i - komercijalne propagande. U ranijim fazama razvoja turizma pojedine velike agencije bile su nosioci opšte turističke propagande. Veliki turoperatori ulažu značajna sredstva u promotivne aktivnosti, snažno utiču na emitivna tržišta i na usmeravanje turističkih tokova ka pojedinim destinacijama (uticaj na ukupna tržišna kretanja).

PODELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA I PREMA KARAKTERU POSLOVA Turističke agencije pretežno emitivnog (inicijativnog) karaktera. Turističke agencije pretežno receptivnog karaktera. Turističke agencije kombinovanog, mešovitog karaktera (emitivno-receptivnog).

PODELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA I PREMA KARAKTERU POSLOVA Emitivni poslovi - poslovi kojima agencija organizovano inicira i omogućuje putovanje i boravak individualnih turista i grupa na inostranom i domaćem tržištu: - formiranje turističkih aranžmana i - drugi poslovi (posrednički), kojima se usmeravaju turisti (pre svega domaće stanovništvo) ka receptivnim područjima.

PODELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA I PREMA KARAKTERU POSLOVA Receptivne agencije deluju u turističkim mestima (pružaju usluge turistima i domaćim i inostranim, koji borave u njihovom mestu) - poslovi oko izvršenja turističkog aranžmana na destinaciji: prihvat turista, organizovanje transfera i izleta (Travel Service). Agencije kombinovanog tipa – najviše zastupljene. Isključiva usmerenost na emitivne ili receptivne poslove – odlika malih turističkih agencija.

OSNOVNA OBELEŽJA RAZVOJA RECEPTIVNIH TURISTIČKIH AGENCIJA Najvažniji faktori: • Razvoj receptivnih područja i ekspanzija emitivnih poslova. • Usmeravanje krupnog kapitala. • Promene u odnosima sa hotelskim preduzećima i turoperatorima.

OSNOVNA OBELEŽJA RAZVOJA RECEPTIVNIH TURISTIČKIH AGENCIJA Osnovni poslovi – prijem i otprema turista, izleti i razgledanje gradova, transferi, informisanje turista. Novi sadržaji – razvoj ponude destinacije. Servisiranje boravka poslovnih ljudi. Razlike u nastupu na tržištu: • Prema tržištu organizatora putovanja. • Direktno prema tržištu potrošača.

OSNOVNA OBELEŽJA RAZVOJA RECEPTIVNIH TURISTIČKIH AGENCIJA Receptivni poslovi turističkih agencija u oblasti kongresne delatnosti. Receptivni poslovi turističkih agencija u oblasti nautičkog turizma.

PODELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA II PREMA PREDMETU POSLOVANJA Grosističke agencije - turoperatori ili organizatori putovanja (wholesaler) - produkcija (kupci na veliko) i plasman (ne prodaju direktno) turističkih aranžmana. Detaljističke - obavljaju maloprodajnu funkciju u agencijskom poslovanju (retail seller), bave se i drugim posredničkim poslovima, a mogu i organizovanjem putovanja na zahtev klijenata. Grosističko-detaljističke - organizatori putovanja koji razvijaju sopstvenu maloprodajnu mrežu (ali koriste i druge posrednike).

PODELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA III PREMA ORGANIZACIONOM OBLIKU Turističke agencije bez mreže poslovnica (male agencije, u savremenim uslovima turistički savetnik i Internet-agencije). Turističke agencije sa mrežom poslovnica (detaljističke agencije sa mrežom poslovnica, turoperatori sa mrežom poslovnica ili receptivne agencije sa mrežom poslovnica). Za zemlje EU karakteristična je gusta mreža poslovnica koja pokriva tržište.

PODELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA IV PREMA STEPENU SAMOSTALNOSTI NA TRŽIŠTU Nezavisne (po pravilu male agencije) i Agencije udružene u veće poslovne sisteme, pri čemu se može uočiti razlika između agencija koje su: - deo lanaca agencija u vlasništvu velikih kompanija, - deo lanaca, ali se javljaju kao primaoci franšize, - udružene u konzorcijume. Agencije i organizatori putovanja mogu biti deo većih turističkih poslovnih sistema, ali i sistema koji posluju van turističkog tržišta.

PODELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA V PREMA VLASNIŠTVU NAD POSLOVNIM SREDSTVIMA U privatnom i državnom vlasništvu.

PODELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA VI PREMA TRŽIŠNOJ USMERENOSTI Lokalne, regionalne, nacionalne i međunarodne Mega - turoperatori Agencije usmerene na pojedine tržišne segmente specijalizovane agencije Nove vrste agencija: kompanije za upravljanjem destinacijom (DMC - destination management company) i profesionalni organizatori kongresa (PCO).