SEMINAR PROIRENO ODUZIMANJE IMOVINE STEENE IZVRENJEM KRIVINOG DJELA

SEMINAR “PROŠIRENO ODUZIMANJE IMOVINE STEČENE IZVRŠENJEM KRIVIČNOG DJELA” KRIMINOLOŠKOPRAVNI ASPEKTI UVOĐENJA ODUZIMANJA IMOVINE STEČENE KRIVIČNIM DJELOM -prošireno oduzimanje imovine- Centara za edukaciju sudija i tužilaca Republike Srpske Banja Luka, 08. septembar 2014. godine

Ideja uvođenja instituta proširenog oduzimanja imovine: - - borba protiv organizovanog kriminala ekonomskim sredstvima: oduzimanje prihoda iz kriminalne djelatnosti radi sprečavanja finansiranja novih kriminalnih aktivnosti i sprečavanje unošenja finansijskih sredstava stečenih kriminalnom djelatnošću u legalne tokove Italija - prva zemlja koja je je u svoje zakonodavstvo uvela institut proširenog oduzimanja imovine

Opšti princip “Nullum commodum capere potest de sua propria iniuria” (Niko ne može imati koristi od sopstvenog zlodjela) Član 94. stav 1. Krivičnog zakona: “ Niko ne može zadržati imovinsku korist stečenu izvršenjem krivičnog djela”

Oduzimanje imovinske koristi stečene izvršenjem krivičnog djela - tradicionalni pristup Postupak oduzimanja imovinske koristi neodvojiv je od krivičnog postupka Ø Imovinska korist vezana je isključivo za konkretno krivično djelo i učinioca Ø Naglašena uloga suda Ø Imovinska korist se utvrđuje presudom Ø Ne postoji mogućnost kasnijeg utvrđivanja imovinske koristi pribavljene krivičnim djelom u odvojenom postupku Ø

Prošireno oduzimanje imovine stečene kriminalom - novi pristup - - - Postupak oduzimanja imovine nije ograničen na konkretno krivično djelo i učinioca, Postupak oduzimanja imovine može se voditi odvojeno od krivičnog postupka i nakon pravosnažnog okončanja krivičnog postupka Naglašena uloga i inicijativa tužioca Oboriva pravna pretpostavka o nezakonitom porijeklu imovine

Međunarodni dokumenti - Konvencija UN protiv nezakonite trgovine narkoticima i psihotropnim supstancama iz 1989. godine (Bečka konvencija), - Međunarodna konvencija o suzbijanju finansiranja terorizma UN iz 1999. godine(Njujorška konvencija), Konvencija UN o borbi protiv transnacionalnog organizovanog kriminala iz 2000. godine (Palermska konvencija), - Konvencija UN protiv korupcije iz 2003. godine (Njujoška konvencija iz 2003. ) Konvencija Savjeta Evrope o pranju, otkrivanju, zapljeni i konfiskaciji prihoda stečenih kriminalom, iz 1990. godine (Strazburška konvencija iz 1990. ), - Krivičnopravna konvencija o korupciji iz 1999. godine (Strazburška konvencija iz 1999. ) - Konvencija Savjeta Evrope o pranju, traženju, zapljeni i konfiskaciji prihoda stečenih kriminalom i o finansiranju terorizma iz 2005. godine (Varšavska Konvencija)

Pravna pretpostavka o nelegalnom porijeklu svojine - prošireno oduzimanje imovine - imovina ne - mora da proističe direktno iz konkretnog krivičnog djela obrnuti teret dokazivanja - optuženi mora da dokaže da je imovina stečena iz legalnog prihoda (princip prezumpcije nevinosti nasuprot principa tzv. obrnutog ili prebačenog tereta dokazivanja)

Praksa Evropskog suda za ljudska prava n n n Salabjaki protiv Francuske Raimondo protiv Italije Filips protiv Ujedinjenog Kraljevstva Grejson i Barnam protiv Ujedinjenog Kraljevstva Agosi protiv Ujedinjenog Kraljevstva Velč protiv Ujedinjenog Kraljevstva

1. Predmet Salabiaku protiv Francuske (1988): - - - I Salabjaku je osuđen zbog trgovine drogom i francuski sud dao je pravosnažnu presudu poreskim organima koji su utvrdili da je imao veliku imovinu (vilu, nekoliko stanova, jahtu, akcije, firme. . . ), ali nije imao nikakav prihod koji je bio legalno oporezovan. država mu je, sistemom inverzije dokaznog postupka, oduzela imovinu velike vrijednosti jer nije imao nikakav prihod koji je legalno oporezovan Pravna pretpostavka o nelegalnom porijeklu imovine; “pravne pretpostavke” u svim pravnim sistemima funkcionišu i Konvencija takve pretpostavke, u načelu, ne zabranjuje, ali ipak zahtijeva od država ugovornica da ih postave unutar određenih ograničenja koja uzimaju u obzir ulog koji je u pitanju i odražavaju prava na odbranu. .

II Stav Evropskog suda za ljudska prava u predmetu Salabjaki protiv Francuske : “težnja demokratije jeste da privatna svojina uživa zaštitu ali samo pod uslovom da nije protivna javnim interesima, kao i da postoji legitimni zahtev javnih vlasti i da vlasnik dokaže poreklo imovine” Apelacija Salabjakia se odbija, sa obrazloženjem da privatno vlasništvo mora biti transparentno jer je transparentnost preduslov za zaštitu svojine Sud je mišljenja da nije došlo do povrede prava na mirno uživanje privatne svojine, kao ni do povrede prezumcije nevinosti. I u ovoj presudi sud obrazlaže da su zakonske pretpostavke postavljenje unutar razumnih ograničenja i da se vodilo računa o pravu na odbranu (princip jednakosti oružja )

2. Predmet Filips protiv Ujedinjenog kraljevstva (2001) I - Filips je pravosnažno osuđen na 9 godina zatvora za umiješanost u prenošenju velike količine kanabisa Oduzeta mu je određena imovina (stečena nakon izvršenja krivičnog djela i 6 godina prije izvršenja krivičnog djela) jer nije uspio dokazati da je ista stečena iz legalnih prihoda - predstavka ESLJP zbog povrede principa pretpostavke nevinosti iz čl. 6. st 2 EKLJPS i kršenja člana 1. Protokola jedan uz Konvenciju, prava na mirno uživanje imovine - konfiskacija imovine za koju Zakon pretpostavlja da je stečena iz krivičnog djela, poslije izricanja osuđujuće presude učiniocu za krivično djelo u vezi s trgovinom opojnim drogama, nasuprot principa prezumpcije nevinosti (pravna pretpostavka) -” pravo na pretpostavku nevinosti shodno stavu 2 člana 6 proističe samo u vezi sa određenim krivičnim djelom za koje je “optužen

n n n II Odluka ESLJP U svome mišljenju sud je ukazao na svoju raniju praksu da pravo na pretpostavku nevinosti nije apsolutno i da pravne i činjenične pretpostavke u principu nisu zabranjene EKLJP-a. Nije u suprotnosti sa konvencijom ako domaći sudija primjeni mjeru oduzimanja imovinske koristi pozivajući se na pravne pretpostavke, ako su pravila o ravnoteži dokaza ispravna i razumno ograničena. Princip srazmjernosti podrazumijeva da su prava optuženog adekvatna i da mu se omogući da pruža kontra argumente radi ostvarivanja principa iz britanskog građanskog prava „pretežnost vjerovatnoće dokaza“. ESLJP je potvrdio da nije bilo povrede principa pretpostavke nevinosti, koju predviđa član 6. stav 2. EKLJP-a i da nije bilo kršenja člana 1. Protokola br. 1 EKLJP-a, odnosno nije bilo ometanja prava na mirno uživanje imovine i da nalozi za oduzimanje imovine, shodno Zakonu iz 1994. godine nisu bili nesrazmjerni. Primena zakonom predviđene pretpostavke bila je srazmerna sa postavljenim ciljem, imajući u vidu teškoće prilikom ustanovljavanja veze između imovinskih sredstava i trgovine drogom.

Predmet Velč protiv Ujedinjenog kraljevstva (1995): Ø Ø kaznena priroda zabrana retroaktivne primjene Trajno oduzimanje imovine: Mjera ili kazna? Ø Ø Ø specifična vrsta sankcije MJERA sui generis Pitanje retroaktivne primjene ove mjere tretira u odnosu na podnošenje zahtjeva od strane tužioca za trajno oduzimanje imovine (praksa Republike Srbije)

Argumenti “za” mjeru: n n n n Strazburška i Varšavska konvencija ostavljaju zemljama potpisnicama mogućnost određivanja - kazna ili mjera U ovom postupku ne utvrđuje se krivica Postupak je usmjeren na imovinu, a ne na izvršioca Može se izreći ne samo prema izvršiocu, već i prema drugim licima jer prati nezakonito stečenu imovinu bez obzira gdje se u tom trenutku nalazi Ne uzima se u obzir “opšta svrha kažnjavanja” i “posebna svrha kažnjavanja”, stepen kriv. odgovornosti, pobude, jačina ugrož. ili povrede zašt. dobra, olakšavajuće i otežavajuće okolnosti, Ne odmjerava se “u granicama propisanim za to djelo” Nema represivnu ulogu već samo preventivnu Osnov primjene je ispunjenje zahtjeva načela da “niko ne može zadržati ono što je pribavljeno krivičnim djelom”

Zakon o oduzimanju imovine stečene izvršenjem krivičnog djela (“Službeni glasnik RS”br. 12/10) - svrha donošenja Zakona – uvođenje proširenog oduzimanja imovine stečene izvršenjem krivičnog djela, Član 3. Zakona b) imovina stečena izvršenjem krivičnog djela smatra se imovina učinioca krivičnog djela, vlasnika imovine stečena prije pokretanja postupka za krivično djelo iz člana 2. ovog zakona, koja je u očiglednoj nesrazmjeri s njegovim zakonitim prihodima; zakoniti prihodi su raspoloživa finansijska sredstva vlasnika imovine za koje je moguće utvrditi zakonitost sticanja

Diskusija o temi!

HVALA NA PAŽNJI ! Prezentaciju pripremila: Svetlanka Bijelić, specijalni tužilac Specijalno tužilaštvo Banja Luka svetlanka. bijelic@pravosudje. ba