POMOC PSYCHOLOGICZNOPEDAGOGICZNA I KSZTACENIE SPECJALNE ROLA I ZADANIA

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA I KSZTAŁCENIE SPECJALNE ROLA I ZADANIA NAUCZYCIELA W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH Warszawa 1

Nowe regulacje prawne zawarte zostały w pakiecie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej z 17 listopada 2010 roku. Dotyczą one: • organizacji i udzielania pomocy psychologiczno – pedagogicznej • organizacji kształcenia specjalnego dla uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie takiego kształcenia 2

Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: Þ w sprawie udzielania i organizacji pomocy psychologiczno – pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1487) Þ w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1490) Þ w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz ośrodkach (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1489) Þ w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 109, poz. 631) Þ w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. z 2010 r. poz. 1491) Þ w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz szkół publicznych - projekt Þ w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1488) Þ w sprawie ramowego statutu publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1492) 3

Specjalne potrzeby edukacyjne uczniów- zadania i wyzwania dla nauczycieli i szkoły 1. Indywidualizacja pracy z uczniem Þ na obowiązkowych i dodatkowych zajęciach edukacyjnych Þ odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia 2. Pomoc bliżej ucznia - w szkole do której uczęszcza. 3. Pomoc bliżej rodzica Þ porady, konsultacje, warsztaty (podniesienie ich kompetencji wychowawczych Þ wspólne rozwiązywanie problemów wychowawczych i dydaktycznych) 4. Pomoc bliżej nauczyciela = wzrost kompetencji zawodowych i efektywne wsparcie ucznia Þ wymiana doświadczeń, kształcenie i doskonalenie zawodowe Þ wsparcie ze strony innych nauczycieli i specjalistów pracujących w szkole Þ wsparcie poradni psychologiczno – pedagogicznych 4

Specjalne potrzeby edukacyjne uczniów- zadania i wyzwania dla nauczycieli i szkoły 5. Elastyczność i adekwatność planowanych i realizowanych działań do potrzeb ucznia – likwidacja dotychczas istniejących barier formalnoprawnych (np. odejście od określania minimalnej liczby uczniów na zajęciach). 6. Instytucjonalne i osobowe partnerstwo - zwiększanie efektywności pomocy udzielanej uczniowi Þ spójność przepisów Þ sieć wsparcia (np. szkoła – rodzice – poradnia psychologicznopedagogiczna – placówki doskonalenia nauczycieli – inne przedszkola, szkoły i placówki – organizacje pozarządowe oraz instytucje i placówki działające na rzecz rodziny, dzieci młodzieży). 7. Zaufanie Þ profesjonalizm nauczycieli i wychowawców Þ szkoła instytucją „szybkiego reagowania” na specjalne, indywidualne potrzeby uczniów 5

Od czego zacząć? 1. Wspólna analiza przepisów prawa przemyślany, skuteczny w odniesieniu do danego zespołu nauczycieli sposób (np. : zebranie rady pedagogicznej, analiza aktów prawnych w małych grupach, spotkanie informacyjne z ekspertem zewnętrznym, e-learning wewnątrzszkolny, korzystanie z zasobów platform edukacyjnych i portali, w tym strony internetowe MEN, ORE, Sejmu RP, warsztaty z zakresu praktycznego zastosowania znowelizowanego prawa itp. ). 2. Analiza kwalifikacji i kompetencji nauczycieli oraz właściwe ich wykorzystanie. 3. Ogólnoszkolna debata/dyskusja o jakości dotychczasowych rozwiązań oraz zakresie zmian: co już robimy, co robimy dobrze i widzimy efekty, które rozwiązania wpisują się w założenia nowej koncepcji, które sprawdzone rozwiązania można zaadaptować, co trzeba zmodyfikować, co należy wprowadzić nowego , co i kto wzmocni posiadane przez przedszkole/szkołę/placówkę zasoby, z których rozwiązań powinniśmy zrezygnować. 6

Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SPE) Indywidualny program, plan działań wspierających Szkoła ogólnodostępna, w tym integracyjna Szkolny zespół nauczycieli i specjalistów Karta Indywid. Potrzeb Ucznia Specjalne: oddział, szkoła lub ośrodek Uczeń ze SPE 7

Pomoc psychologiczno – pedagogiczna Nauczyciel rozpoznaje indywidualne potrzeby ucznia oraz jego możliwości • • zauważa i reaguje informuje dyrektora uczestniczy w zespołowym planowaniu wsparcia dla ucznia podejmuje działania na obowiązkowych, dydaktyczno – wyrównawczych i specjalistycznych (jeśli posiada kwalifikacje) zajęciach Specjalistyczna diagnoza pozostaje w rękach specjalistów 8

Zadania nauczyciela 1. 2. a) b) c) Nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści prowadzą w przedszkolu, szkole lub placówce działania pedagogiczne mające na celu: rozpoznanie zainteresowań i uzdolnień uczniów, w tym uczniów szczególnie uzdolnionych, oraz zaplanowanie wsparcia związanego z rozwijaniem zainteresowań i uzdolnień uczniów. rozpoznanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych uczniów oraz zaplanowanie sposobów ich zaspokojenia, w tym w szczególności w: przedszkolu – obserwację pedagogiczną zakończoną analizą i oceną gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna), klasach I-III szkoły podstawowej – obserwacje i pomiary pedagogiczne, a także stosują inne metody mające na celu rozpoznanie u uczniów ryzyka wystąpienia specyficznych trudności w uczeniu się, gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej – doradztwo edukacyjnozawodowe. 9

Co w przedszkolu? Obserwacja pedagogiczna zakończona oceną gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole: Informacja dla: nauczyciela przedszkola – potrzebna do opracowania indywidualnego programu wspomagania i korygowania rozwoju dziecka poradni psychologiczno-pedagogicznej – udzielającej, w zależności od potrzeb, specjalistycznego wsparcia rodziców – o stanie gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej 10

Co w szkole podstawowej? Rozpoznawanie przez nauczycieli ryzyka specyficznych trudności w uczeniu się oraz predyspozycji i uzdolnień uczniów: dostrzeżenie oznak trudności, uzdolnień i zainteresowań ucznia zaplanowanie i realizacja obserwacji dziecka postawienie wstępnej hipotezy zaplanowanie i realizacja działań pomocowych sprawdzanie ich skuteczności ewentualna modyfikacja planu wzmocnienie pozytywnych zmian 11

Co w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej? Planowanie i realizacja przez nauczycieli zadań z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego, w szczególności: pomoc uczniowi w planowaniu kształcenia i kariery zawodowej gromadzenie, aktualizacja i upowszechnianie informacji dotyczących: – możliwości kontynuowania nauki, – zawodów i rynku pracy, – możliwości funkcjonowania osób niepełnosprawnych w życiu codziennym i zawodowym, – możliwości kształcenia dla uczniów z problemami emocjonalnymi i niedostosowanych społecznie udzielanie konsultacji rodzicom i uczniom koordynowanie działalności informacyjno-doradczej prowadzonej przez szkołę 12

Uczeń niepełnosprawny w szkole Podstawa programowa kształcenia ogólnego: określona została w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego poszczególnych typach szkół odrębna podstawa została określona dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym treści podstawy uwzględnione są podczas realizacji indywidualnych programów edukacyjno – terapeutycznych opracowywanych dla uczniów niepełnosprawnych dzieci i młodzież z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim realizują obowiązek szkolny i obowiązek nauki poprzez udział w zajęciach rewalidacyjno – wychowawczych organizowanych dla nich przez przedszkola, szkoły i placówki oświatowe 13

Uczeń niepełnosprawny w szkole Indywidualizacja procesu kształcenia uczniów niepełnosprawnych poprzez: możliwość wydłużenia okresu kształcenia na każdym etapie edukacyjnym - co najmniej o jeden rok dostosowanie wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia niepełnosprawnego na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego realizację indywidualnych programów edukacyjno terapeutycznych 14

Uczeń niepełnosprawny w szkole Nauczyciele posiadający kwalifikacje w zakresie pedagogii specjalnej zatrudnieni dodatkowo w szkołach integracyjnych oraz z oddziałami integracyjnymi: współorganizują kształcenie w formach integracyjnych w szczególności: wspólnie z nauczycielami prowadzą zajęcia edukacyjne i pracę wychowawczą realizują zintegrowane działania i zajęcia określone w programie uczestniczą w zajęciach edukacyjnych prowadzonych przez innych nauczycieli oraz w zintegrowanych działaniach i zajęciach, określonych w programie, realizowanych przez nauczycieli i specjalistów udzielają pomocy nauczycielom prowadzącym zajęcia edukacyjne w doborze form i metod pracy z uczniami niepełnosprawnymi 15

Nauczyciel w zespole Nauczyciel w pracach zespołu planującego pomoc dla ucznia: • wymienia się doświadczeniami z pracy z uczniem • uzupełnia wiedzę innych swoją wiedzą • analizuje posiadaną przez szkołę dokumentację ucznia (opinia, orzeczenie) • uczestniczy w opracowaniu dla ucznia planu działań wspierających lub indywidualnego programu edukacyjno – terapeutycznego (co zawiera plan i program opisują rozporządzenia, odpowiednio w sprawie pomocy psychologiczno – pedagogicznej i organizacji kształcenia specjalnego) • dba o dobrą atmosferę spotkania i przyjazne relacje z rodzicami 16

Nauczyciel współpracuje współpraca z rodzicami współpraca przedszkoli, szkół i placówek oświatowych w sposób jak najbardziej trafny i efektywny placówka doskonalenia nauczycieli poradnia psychologicznopedagogiczna szkoła 17

Nauczyciel wie, że opinia, rozpoznanie nauczycieli = karta indywidualnych potrzeb ucznia + plan działań wspierających Nie dotyczy opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego = – indywidualny program edukacyjno – terapeutyczny (IPET) dla ucznia niezależnie od szkoły, do której uczęszcza 18

Nauczyciel wie, że 1. 2. 3. Jest zobowiązany do indywidualizacji działań pedagogicznych, zarówno na obowiązkowych, jaki i na dodatkowych zajęciach edukacyjnych. Jest zobowiązany do dostosowania wymagań edukacyjnych (na podstawie orzeczenia i ustaleń zawartych w IPET, opinii i ustaleń zawartych w PDW, ustaleń zawartych w PDW jeśli uczeń nie posiada opinii). Ucznia z afazją zwalnia się z nauki drugiego obowiązkowego języka obcego. Rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. 19

Nauczyciel wie, że q Zmieniła się formuła wydawania uczniowi opinii o specyficznych trudnościach w uczeniu się: – opinia wydawana będzie nie wcześniej niż po ukończeniu klasy III szkoły podstawowej i nie później niż do ukończenia przez ucznia szkoły podstawowej, – określony został sposób postępowania w przypadku ubiegania się o opinię w terminie późniejszym, – wydana opinia jest ważna przez wszystkie lata nauki szkolnej – nie będzie konieczne wydawanie kolejnej opinii na następny etap edukacyjny. 20

Nauczyciel wie, że W uzasadnionych przypadkach 1. 2. Opinia może być wydana po ukończeniu szkoły podstawowej: Na wniosek nauczyciela lub specjalisty prowadzących zajęcia z uczniem w szkole, po uzyskaniu zgody rodziców. Na wniosek rodziców wnioski składane są do dyrektora szkoły 3. Dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej przekazuje wniosek wraz z uzasadnieniem oraz opinią rady do poradni psychologiczno – pedagogicznej i informuje o tym rodziców. 21

Nauczyciel wie, że 1) 2) Ø Ø 3) Ø Opinie wydane przed dniem wejścia w życie przepisów znowelizowanego rozporządzenia (w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów…): w sprawie dostosowania wymagań edukacyjnych wynikających z programu nauczania do indywidualnych potrzeb ucznia ze względu na stwierdzone u niego specyficzne trudności w uczeniu się, uniemożliwiające sprostanie tym wymaganiom w sprawie przystąpienia do sprawdzianu i egzaminów zewnętrznych w warunkach i formie dostosowanych do indywidualnych potrzeb ucznia ze względu na stwierdzone u niego specyficzne trudności w uczeniu się są podstawą do dostosowania wymagań edukacyjnych wynikających z programu nauczania przez okres kształcenia w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej podstawą do dostosowania warunków sprawdziany i egzaminu gimnazjalnego, maturalnego oraz zawodowego w sprawie dostosowania wymagań edukacyjnych wynikających z programu nauczania do indywidualnych potrzeb ucznia ze względu na stwierdzone u niego zaburzenia i odchylenia rozwojowe są podstawą do dostosowania wymagań edukacyjnych wynikających z programu nauczania 22

Nauczyciel wie, że 1. 2. 3. 4. Rada Pedagogiczna wyposażona została w nową kompetencję w zakresie dostosowania warunków sprawdzianu i egzaminów zewnętrznych dla uczniów. Rada pedagogiczna wskazuje sposób lub sposoby dostosowania warunków przeprowadzania sprawdzianu i egzaminów do potrzeb i możliwości uczniów: Posiadających orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania. Posiadających opinie o specyficznych trudnościach w uczeniu się. Posiadających zaświadczenie o ostanie zdrowia wydane przez lekarza Objętych w roku szkolnym, w którym przystępują do sprawdzianu lub egzaminu pomocą psychologiczno – pedagogiczną w szkole ze względu na trudności adaptacyjne, zaburzenia komunikacji językowej, sytuację kryzysową lub traumatyczną, na podstawie pozytywnej opinii rady pedagogicznej. Rada pedagogiczna wybiera spośród podanych w szczegółowej informacji dyrektora CKE. W roku szkolnym 2011/2012 dotyczy egzaminu gimnazjalnego. 23

Rok szkolny 2011/2012 W roku szkolnym 2011/2012: • do 30 września 2011 r. zespół nauczycieli i specjalistów w przedszkolach, gimnazjach i placówkach specjalnych: Ø opracował plan działań wspierających (PDW) Ø dokonał wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia objętego kształceniem specjalnym Ø dostosował indywidualne programy edukacyjne do wymogów rozporządzenia Ø opracował indywidualne programy edukacyjno – terapeutyczne (IPET) dla uczniów, którzy powinni zostać objęci kształceniem specjalnym od roku 2011/2012 (np. uczniów klas pierwszych) Ø realizuje zadania wynikające z przyjętych ustaleń w zakresie pomocy psychologiczno – pedagogicznej i kształcenia specjalnego Ø oceni efektywność udzielanego wsparcia i zaplanuje działania na rok szkolny 2012/2013 24

Rok szkolny 2011/2012 W roku szkolnym 2011/2012 dyrektor: w ogólnodostępnej i integracyjnej szkole podstawowej i ponadgimnazjalnej Ø przygotowuje radę pedagogiczną do realizacji zadań wynikających z przepisów prawa, analizuje zasoby szkoły (bazowe, kadrowe) Ø tworzy do 31 marca 2012 r. – zespół nauczycieli i specjalistów Ø organizuje pierwsze spotkanie zespołu nauczycieli i specjalistów, prowadzących zajęcia z uczniem na zasadach, wynikających z ustanowionego prawa wewnątrzszkolnego oraz wyznacza osobę koordynującą pracę zespołu lub osobę koordynującą pracę kilku zespołów Zespół: Ø dokonuje oceny efektywności udzielanej dotychczas pomocy Ø zakłada karty indywidualnych potrzeb dla uczniów Ø rekomenduje dyrektorowi rodzaj wsparcia dla uczniów Dyrektor: Ø uwzględnia rekomendacje zespołu w arkuszu organizacji szkoły na rok szkolny 2012/2013 Ø składa arkusz do organu prowadzącego Ø po zatwierdzeniu arkusza informuje na piśmie rodziców ucznia o zaplanowanych dla niego formach pomocy 25

Edukacja dla wszystkich i dla każdego z osobna Gdyby wszyscy byli tacy sami, nikt nikomu nie byłby potrzebny ks. J. Twardowski Dziękuję bardzo. 26