Hipokrates z Kos ur ok 460 p n

Hipokrates z Kos, ur. ok. 460 p. n. e. na wyspie Kos, zm. ok. 370 p. n. e. w Larysie) – lekarz grecki, jeden z prekursorów współczesnej medycyny, obdarzony przydomkiem "ojca medycyny".

Metoda Hipokratesa opierała się na metodach racjonalnych. Na podstawie obserwacji i doświadczeń wyciągał wnioski prowadzące do ustalenia diagnozy i dobierał odpowiadające jej sposoby leczenia. Jego szkoła nacechowana była troską o zdrowie chorego (łac. salus aegroti suprema lex – zdrowie chorego najwyższym prawem). Leczenie miało polegać na wspomaganiu naturalnych procesów zdrowienia, a naczelną zasadą było nieszkodzenie choremu (łac. primum non nocere – po pierwsze nie szkodzić). Główną siłą leczącą jest sama natura, lekarz ma jej jedynie pomagać, jest więc minister naturae (sługą natury) Stworzył pierwsze opisy dotyczące zimna, ciepła słonecznego, światła i ćwiczeń fizycznych jako zabiegów leczniczych. Zajmował się zniekształceniami kręgosłupa (stworzył urządzenie do redukcji skoliozy). Opisał także sposób amputacji kończyn, budowę protez oraz obuwia korygującego wady stóp. Opisywał leczenie złamań, ran, hemoroidów. Stosował balneoterapię w leczeniu chorych.

Temperamenty Wyróżnił w organizmie cztery podstawowe soki (płyny, "humory"): 1. 2. 3. 4. krew, żółć, śluz zwierzęcy, czarna żółć. Zaburzenie równowagi między nimi miało być przyczyną choroby (patologia humoralna). Przewaga jednego z tych elementów miała również być przyczyną określonego typu temperamentu: 1. sangwiniczny – przewaga krwi, 2. choleryczny – żółci, 3. flegmatyczny – śluzu, 4. melancholiczny – czarnej żółci. Wprowadził dietę i higienę jako środki profilaktyczne, zapobiegające chorobom. Hipokrates uważał też, że na podstawie wyglądu człowieka można ustalić jego stan zdrowia. Sama twarz może wiele o tym powiedzieć.

XII wieczny manuskrypt bizantyjski przysięgi Hipokratesa zapisany w formie krzyża. Biblioteka Watykańska

Apollo – w mitologii greckiej syn Zeusa i Leto. Uważany za boga piękna, światła, życia, śmierci, patrona sztuki. Asklepios (Eskulap)– w mitologii greckiej bóg sztuki lekarskiej - medycyny, (syn Apollo) Higieja (Zdrowie, Salus) – bogini i uosobienie zdrowia w mitologii greckiej (córka boga Asklepiosa) Panakeja (Panaceja, Panacea ‘Wszechlecząca’, – w mitologii greckiej bogini i uosobienie uzdrawiania za pomocą ziół (ziołolecznictwo) i panaceum (środka uniwersalnego przeciw wszystkim chorobom), mocy leczenia wszystkich chorób, lecznictwa (córka boga Asklepiosa) rodzina „lekarzy”

Przysięga Hipokratesa Przysięgam na Apollona lekarza, na Asklepiosa, Hygieje, i Panaceje oraz na wszystkich bogów i boginie, biorąc ich na świadków, że wedle mej możności i rozeznania będę dochowywał tej przysięgi i tych zobowiązań. Mistrza mego w tej sztuce będę szanował na równi z rodzicami, będę się dzielił z nim mieniem i na żądanie zaspokajał jego potrzeby: synów jego będę uważał za swoich braci i będę uczył ich swej sztuki, gdyby zapragnęli się w niej kształcić, bez wynagrodzenia i żadnego zobowiązania z ich strony; prawideł, wykładów i całej pozostałej nauki będę udzielał swym synom, synom swego mistrza oraz uczniom, wpisanym i związanym prawem lekarskim, poza tym nikomu innemu. Będę stosował zabiegi lecznicze wedle mych możności i rozeznania ku pożytkowi chorych, broniąc ich od uszczerbku i krzywdy. (primum non nocere)

Nikomu, nawet na żądanie, nie dam śmiercionośnej trucizny, ani nikomu nie będę jej doradzał, podobnie też nie dam nigdy niewieście środka poronnego. W czystości i niewinności zachowam życie swoje i sztukę swoją. Nie będę operował chorych na kamicę, pozostawiając to ludziom zawodowo stosującym ten zabieg. Do jakiegokolwiek wejdę domu, wejdę doń dla pożytku chorych, nie po to, żeby świadomie wyrządzać krzywdę lub szkodzić w inny sposób, wolny od pożądań zmysłowych tak wobec niewiast jak i mężczyzn, wobec wolnych i niewolników. Cokolwiek bym podczas leczenia, czy poza nim, z życia ludzkiego ujrzał, czy usłyszał, czego nie należy na zewnątrz rozgłaszać, będę milczał, zachowując to w tajemnicy. Jeżeli dochowam tej przysięgi, i nie złamię jej, obym osiągnął pomyślność w życiu i pełnieniu tej sztuki, ciesząc się uznaniem ludzi po wszystkie czasy; jeżeli ją przekroczę i złamię, niech mnie los przeciwny dotknie.

A modern successor to the Hippocratic Oath for physicians around the world has been approved by the World Medical Association. AS A MEMBER OF THE MEDICAL PROFESSION: I SOLEMNLY PLEDGE to dedicate my life to the service of humanity; THE HEALTH AND WELL-BEING OF MY PATIENT will be my first consideration; I WILL RESPECT the autonomy and dignity of my patient; I WILL MAINTAIN the utmost respect for human life; I WILL NOT PERMIT considerations of age, disease or disability, creed, ethnic origin, gender, nationality, political affiliation, race, sexual orientation, social standing, or any other factor to intervene between my duty and my patient; I WILL RESPECT the secrets that are confided in me, even after the patient has died; I WILL PRACTISE my profession with conscience and dignity and in accordance with good medical practice;

I WILL FOSTER the honour and noble traditions of the medical profession; I WILL GIVE to my teachers, colleagues, and students the respect and gratitude that is their due; I WILL SHARE my medical knowledge for the benefit of the patient and the advancement of healthcare; I WILL ATTEND TO my own health, well-being, and abilities in order to provide care of the highest standard; I WILL NOT USE my medical knowledge to violate human rights and civil liberties, even under threat; I MAKE THESE PROMISES solemnly, freely, and upon my honour

It is interesting to compare the 2017 version with the 1948 version. In many respects they are strikingly different. 1948: I will maintain the utmost respect for human life from the time of conception 2017: I will maintain the utmost respect for human life. 1948: even under threat, I will not use my medical knowledge contrary to the laws of humanity 2017: I will not use my medical knowledge to violate human rights and civil liberties, even under threat. 1948: I will maintain by all the means in my power, the honor and the noble traditions of the medical profession; my colleagues will be my brothers 2017: I will foster the honour and noble traditions of the medical profession

Przyrzeczenie Lekarskie Przyjmuję z szacunkiem i wdzięcznością dla moich Mistrzów nadany mi tytuł lekarza i w pełni świadomy związanych z nim obowiązków przyrzekam: obowiązki te sumiennie wypełniać; służyć życiu i zdrowiu ludzkiemu; według najlepszej mej wiedzy przeciwdziałać cierpieniu i zapobiegać chorobom, a chorym nieść pomoc bez żadnych różnic, takich jak: rasa, religia, narodowość, poglądy polityczne, stan majątkowy i inne, mając na celu wyłącznie ich dobro i okazując należny im szacunek; nie nadużywać ich zaufania i dochować tajemnicy lekarskiej nawet po śmierci chorego; strzec godności stanu lekarskiego i niczym jej nie splamić, a do kolegów lekarzy odnosić się z należną im życzliwością, nie podważając zaufania do nich, jednak postępując bezstronnie i mając na względzie dobro chorych; stale poszerzać swą wiedzę lekarską i podawać do wiadomości świata lekarskiego wszystko to, co uda mi się wynaleźć i udoskonalić. Przyrzekam to uroczyście!

"La Declaración de Ginebra", "El Juramento del médico", y "La Consagración del Médico a su Profesión" Prometo solemnemente consagrar mi vida al servicio de la humanidad; Otorgar a mis maestros el respeto y la gratitud que merecen; Ejercer mi profesión dignamente y a conciencia; Velar solícitamente, y ante todo, por la salud de mi paciente; Guardar y respetar el secreto profesional; Mantener incólume, por todos los medios a mi alcance, el honor y las nobles tradiciones de la profesión médica; Considerar como hermanos a mis colegas; Hacer caso omiso de credos políticos y religiosos, nacionalidades, razas, rangos sociales y económicos, evitando que se interpongan entre mis servicios profesionales y mi paciente; Mantener sumo respeto por la vida humana, desde el momento mismo de la concepción; y no utilizar -ni incluso por amenaza- mis conocimientos médicos para contravenir las leyes de la humanidad. Solemne y espontáneamente, bajo mi palabra de honor, prometo cumplir lo atendicho.

Awenzoara (1090 – 1162) Sewilla, Albucasis (912 – 1013), Awerroes, Kordoba.

Przysięgam na Boga Wszechmogącego: mieć zawsze wzgląd na Boga, wykonując mój zawód; chronić życie ludzkie we wszelkich jego stadiach i we wszelkich okolicznościach, robiąc wszystko, co w mojej mocy, by ratować je od śmierci, choroby, bólu, niepokoju; zachowywać ludzką godność, szanować prywatność ludzi i dochowywać ich tajemnic; być przez cały czas narzędziem boskiego miłosierdzia, rozciągając moją medyczną opiekę na bliższych i dalszych, pełnych cnót i grzesznych, przyjaciół i wrogów; nie ustawać w zdobywaniu wiedzy, użytkując ją dla dobra, a nie przeciw ludzkości; szanować moich nauczycieli, uczyć młodszych, być bratem dla członków medycznej profesji, złączonych w pobożności i miłosierdziu; wyznawać moją wiarę prywatnie i publicznie, unikając wszystkiego, co mogłoby splamić mnie w oczach Boga, Jego Apostola i mojego pełnego wiary bliźniego. Niech Bóg będzie świadkiem tej Przysięgi. (muzułmańska)

Chrześcijańska przysięga hipokratesa (II – III) 1. Do Boga Ojca naszego Pana Jezusa Chrystusa…. 2. Będę praktykował tę sztukę z czystością i świętością… 3. Zachowam tajemnicę jako świętą Kodeksem postępowania lekarza-chrześcijanina były normy zawarte w przypowieści o Dobrym Samarytaninie. Bezinteresowna postawa wobec chorego. Kompetentne postępowanie kliniczne.

Nie potrzebują lekarza zdrowi, lecz ci, którzy się źle mają (Mt 9, 12) Choruje ktoś wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła, by się modlili nad nim i namaścili go olejem w imię Pana. A modlitwa pełna wiary będzie dla chorego ratunkiem i Pan go podźwignie, a jeśliby popełnił grzechy, będą mu odpuszczone. (Jk 5, 14 -15)

Scribonius Largus, lekarz rzymski (I) Lekarz powinien być pełen miłosierdzia – wymaganie właściwe dla zawodu Bycie lekarzem (sztuka lekarska) jest powołaniem vir bonus, medendi peritus, plenus misericordia et humanitas Rady Eskulapa Zapewniam Cię (bycie lekarzem): jest to kapłaństwo. . . kuracja, kurować – (łac. curare), hiszp. cura – ksiądz, fr. curé „Curé d'Ars” Przyrzeczenie inicjacji lekarskiej (Indie, około I) Mistrz winien instruować ucznia w obecności boskiego ognia w oczności innych lekarzy mówiąc: będziesz żył jako celibatariusz, nie będziesz jadł mięsa, będziesz jadł wyłącznie czyste jedzenie.

Kultura grecka IV – I przed Chrystusem 1. Wygląd dobry kolor, solidny wygląd, czysty, wyperfumowany (dobry zapach), 2. Uporządkowany w swoim życiu – ma to wpływ na reputacje 3. Charakter – dobra osoba, poważny i życzliwy dla wszystkich, 4. Zachowanie - wygląd na twarzy (myślący, zamyślony), nie „skwaszony” wygląd twarzy 5. Panowanie nad sobą 6. Gotowy być duszą i ciałem – LEKARZEM

Mojżesz Majmonides (XII-XIII) Pismo Święte Bóg stwórca ciała ludzkiego Ty połączyłeś na 10 tys. sposobów 10 tys. organów, które działają harmonijnie i bez przerwy zachowując piękno stworzenia… Ty posyłasz człowiekowi chorobę jako dobrego posłańca, który ostrzega przed niebezpieczeństwem… Ty pobłogosławiłeś ziemię, góry i wody lekarstwem… (por. Wzgórza trawą pokrywa i ziołami, które służą ludziom Ps 147) Ty mnie wybrałeś (powołałeś)… Bez Twojej pomocy nic co robię nie odniesie pozytywnego skutku…

w służbie lekarskiej niezbędne są następujące cnoty: 1) wierność i stałość w zaufaniu oraz w dotrzymywaniu obietnic (fidelity to trust and promise), 2) trzymanie w ryzach swoich korzyści (effacement of self-interest), 3) intelektualna uczciwość (intellectual honesty), 4) współczucie i troska (compassion and caring), 5) odwaga (courage), 6) sprawiedliwość (justice) 7) roztropność (prudence).

Mądrość Syracha (38, 1 -15) Lekarz i leki Czcij lekarza czcią należną z powodu jego posług, albowiem i jego stworzył Pan. Od Najwyższego pochodzi uzdrowienie, i od Króla dar się otrzymuje. Wiedza lekarza podnosi mu głowę, nawet i wobec możnowładców będą go podziwiać. Pan stworzył z ziemi lekarstwa, a człowiek mądry nie będzie nimi gardził. Czyż to nie drzewo wodę uczyniło słodką2, aby moc Jego poznano? On dał ludziom wiedzę, aby się wsławili dzięki Jego dziwnym dziełom. Dzięki nim się leczy i ból usuwa, z nich aptekarz sporządza leki,

aby się nie kończyło Jego działanie i pokój od Niego był po całej ziemi. Synu, w chorobie swej nie odwracaj się od Pana, ale módl się do Niego, a On cię uleczy. Usuń przewrotność - wyprostuj ręce 4 i oczyść serce z wszelkiego grzechu! Ofiaruj kadzidło, złóż ofiarę dziękczynną z najczystszej mąki, i hojne dary, na jakie cię tylko stać5. Potem sprowadź lekarza, bo jego też stworzył Pan, nie odsuwaj się od niego, albowiem jest on ci potrzebny. Jest czas, kiedy w ich rękach jest wyjście z choroby: oni sami będą błagać Pana, aby dał im moc przyniesienia ulgi i uleczenia, celem zachowania życia. Grzeszący przeciw Stwórcy swemu niech wpadnie w ręce lekarza!

MODEL PATERNALISTYCZNY W RELACJI LEKARZ – PACJENT (Pater – Ojciec) Hipokrates twierdził, że lekarz powinien "urządzać sposób życia chorego" „Opiekując się pacjentem rób wszystko spokojnie i umiejętnie, większość rzeczy przed nim ukrywając. Niezbędne polecenia wydawaj z pogodą i łagodnością, odwracając jego uwagę od wykonywanych u niego zabiegów; czasem zgań go ostro i zdecydowanie, niczego nie ujawniając w kwestii jego przyszłego lub obecnego stanu” (Hipokrates)

Od lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia już tylko 5% lekarzy w skali całego świata składa przysięgę Hipokratesa, 10% – ślubowanie w duchu genewskim, około 50% – specjalne formularze przysięgi, przyjęte przez wyższe uczelnie medyczne albo kodeksy lekarskie, 30% nie składa żadnej przysięgi ani ślubowania

Modlitwa w intencji lekarzy Boże Ojcze Stworzycielu, Ty dałeś nam życie. Na skutek grzechu pierworodnego nasze ciało podlega cierpieniu, chorobie i śmierci. Twoje miłosierdzie jednak nie zna granic. Przez pracę lekarzy pomagasz nam w cierpieniach i chorobach. Prosimy, błogosław wszystkim lekarzom. Obdarzaj ich chęcią do służby, jasnością umysłu i światłem Ducha Świętego, aby stawiali właściwe diagnozy, podejmowali skuteczne leczenie i zapobiegali chorobom. Udziel im łaski komunikowania się z pacjentami i daj im radość ze swojej pracy. Amen. Święty Błażeju, módl się za nami Święty Cezary z Nazjanzu, módl się za nami Święty Łukaszu Ewangelisto, módl się za nami Święty Pantaleonie, módl się za nami Święty Rafale Archaniele, módl się za nami

Aegroto dum anima est, spes est. Dopóki chory oddycha, jest nadzieja. (Hipokrates) Bene dignoscitur, bene curatur. Dobre rozpoznanie, dobre leczenie. Bona valetudo melior est quam maximae divitiae. Dobry stan zdrowia jest lepszy niż największe bogactwo. Contra vim mortis non est medicamen in hortis. Przeciw sile śmierci nie ma zioła w ogrodach. Dum spiro, spero. Dopóki oddycham, mam nadzieję. Etiam sanato vulnere cicatrix manet. Nawet je�li rana zostanie wyleczona, blizna pozostaje. Facile omnes, cum valemus, recta consilia aegrotis damus. Gdy jesteśmy my zdrowi, wszyscy łatwo dajemy dobre rady chorym. Homini cibus utilissimus est simplex. Najpożyteczniejszy dla człowieka jest pokarm prosty.

In vino veritas, in aqua sanitas. W winie prawda, w wodzie zdrowie. Intemperantia medicorum nutrix. Brak umiarkowania źródłem dobrobytu lekarzy. Medice, sana te ipsum! Lekarzu, ulecz się naprzód sam! Medicina fructuosior ars nulla. Żadna sztuka nie jest płodniejsza od medycyny. Medicina soror philosophiae. Medycyna jest siostrą filozofii. Medicus curat, natura sanat. Lekarz zabiega, natura uzdrawia. Medicus homo est. Lekarz jest tylko człowiekiem. Mens sana in corpore sano. W zdrowym ciele zdrowy duch. Morbi non eloquentia, sed remediis curantur. Choroby leczy się lekarstwami, nie gadaniem

Nulla res tam necessaria est omni generi hominum quam medicina. Nic nie jest tak potrzebne człowiekowi, jak medycyna. Omnium profecto artium medicina nobilissima. Zaiste ze wszystkich nauk medycyna jest najszlachetniejsza. (Hipokrates) Optimum medicamentum quies est. Najlepszym lekarstwem jest spokój. Orandum est, ut sit mens sana in corpore sano. Trzeba prosić (bogów) o zdrowie ciała i ducha. Primum non nocere. Przede wszystkim nie szkodzić. Quae medicamenta non sanant, ferrum sanat; quae ferrum non sanat, ignis sanat; quae vero ignis non sanat, insanabilia putare oportet. Czego leki nie uzdrowią uzdrowi nóż (skalpel); czego nóż nie uzdrowi, uzdrowi ogień (przypalenie); czego zaś i ogień nie uzdrowi, to należy uważać za nieuleczalne. (Hipokrates)

Quod medicina aliis, aliis est acre venenum. Co jest lekarstwem dla jednych, dla drugich – ostrą trucizną. Salus aegroti suprema lux esto! Niechaj zdrowie chorego będzie najważniejszym prawem! Sublata causa tollitur effectus. Z usunięciem przyczyny ginie skutek. Venit morbus eques, suevit abire pedes. Choroba przybywa konno (szybko), a odchodzić zwykła pieszo (powoli). Ventrem nimis replere nocet. Zbytnie przepełnienie żołądka jest szkodliwe. Vivere naturae si convenienter amarent mortales, medica nil opus esset ope. Gdyby ludzie znajdowali upodobanie w życiu zgodnym z naturą, nie potrzeba byłoby pomocy lekarskiej. Vulnera dum sanas, dolor est medicina doloris. Gdy leczysz rany, ból jest lekarstwem na ból.