WPROWADZENIE DO INTERPRETACJI PRAWNICZEJ wykad II Clara non

WPROWADZENIE DO INTERPRETACJI PRAWNICZEJ wykład II Clara non sunt interpretanda czy omnia sunt interpretanda?

Państwo prawa a wykładnia prawa 1. Pewność prawa jako podstawowa wartość prawa. 2. Zasady konstytucyjne jako konkretyzacja pewności prawa: zasada państwa prawa ↓ zasada pewności prawa/ zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa ↓ zasada określoności przepisów prawa/ zasada prawidłowej legislacji

zasada demokratycznego państwa prawnego jako zasada zasad: > zasada pochodna I stopnia: zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (zasada lojalności państwa wobec obywateli) K. 45/05, z 21 XII 2005 r. , OTK ZU 2005, seria A, nr 11, poz. 140). Ødotyczy nie tylko trybu i formy stanowionego prawa, ale także całego procesu stosowania prawa, szczególnie wykładni prawa. (po raz pierwszy TK w sprawie U. 11/97, z 27 XI 1997 r. , OTK ZU 1997, nr 5 - 6, poz. 67, podobnie SN w orzeczeniu z 5 III 2002 r. , I CKN 1079/00)

> oznacza konstytucyjny nakaz skierowany do ustawodawcy precyzyjnego określenia w ustawie granic koniecznej interwencji państwa w sferę prywatności obywateli ( K 4/04, z 20 VI 2005 r. , OTK ZU 2005, seria A, nr 6, poz. 64) Øzawiera zasady pochodne II stopnia: ochrony praw nabytych, poszanowania interesów w toku, zakazu retroakcji, stosownego vacatio legis, nakazu umieszczania przepisów przejściowych.

Zasada określoności przepisów prawa jako element zasady prawidłowej legislacji 1/ poprawność, jasność, precyzyjność przepisów prawa – przewidywalność skutków jego zastosowania; 2/ poprawność – warstwa językowa i struktura logiczna; 3/ jasność – klarowność i zrozumiałość dla adresatów; 4/ precyzyjność – obowiązki adresatów mają być sformułowane na tyle konkretnie, by ich treść była oczywista.

zagrożenia przewidywalności prawa występują, gdy: Øprzesłanki zwrotu niedookreślonego są determinowane elementami subiektywnymi; Ø zwrotom takim nie nadaje się brzmienia, które gwarantowałoby jednolitość linii orzeczniczej; Ø ustalenie znaczenia pojęć nieostrych powierza się organom stosującym te przepisy, zwłaszcza, gdy są to organy administracji publicznej, czyni to z nich faktycznie organy prawotwórcze (K 4/03 z 11 V 2004 r. , OTK ZU 2004, seria A, nr 5, poz. 41).

6/ dopuszczalność stosowania zwrotów pozaprawnych, nieostrych i ocennych; 7/ jedynie niedookreśloność kwalifikowana skutkuje niekonstytucyjnością przepisu (dowolność albo brak możliwości poprawnej logicznie i funkcjonalnie oraz spójnej systemowo interpretacji). 8/ naruszenie zasady określoności w ustawowej regulacji ingerowania państwa w sferę konstytucyjnych wolności i praw jednostki może stanowić samoistną przesłankę stwierdzenia niezgodności tej regulacji zarówno z art. 2 (zasada państwa prawnego i zasady pochodne), jaki i art. 31 ust. 3 konstytucji (wymóg poprawnej drogi ustawowej) – K. 32/04, z 12 XII 2004 r. , OTK ZU 2005, seria A, nr 11, poz. 132.

Przekroczenie pewnego poziomu niejasności przepisów stanowić może samoistną przesłankę stwierdzenia ich niezgodności z wyrażoną w art. 2 Konstytucji zasadą państwa prawnego. Dla oceny zgodności sformułowania określonego przepisu prawa z wymaganiami poprawnej legislacji istotne są przy tym trzy ogólne założenia. 1/ każdy przepis powinien być sformułowany w sposób pozwalający jednoznacznie ustalić, kto i w jakiej sytuacji podlega ograniczeniom; 2/ przepis taki powinien być na tyle precyzyjny, aby zapewniona była jego jednolita wykładnia i stosowanie; 3/ przepis ten powinien być tak ujęty, aby zakres jego zastosowania obejmował tylko te sytuacje, w których działający racjonalnie ustawodawca zamierzał wprowadzić regulację ograniczającą korzystanie z konstytucyjnych wolności i praw.

Jasność prawa/przepisu prawnego 1. Pojęcie jasności nie jest jasne. Øzawiera normę dla innych pojęć Ø może dotyczyć zdań, myśli, wypowiedzi, aktów komunikacji, pojęć 2. Zdolność poznania czegoś jest zależna od: a/ jasnego przedstawienia przedmiotu poznania (przepisu prawnego) b/ struktury władz poznawczych podmiotu (interpretatora).

3. Jasność zdania: a/ zdanie precyzyjne (jednoznaczne); b/ zdanie wieloznaczne, ale uznawane za jasne; c/ zdanie mętne jako zdanie niejasne. 4. Jasność tekstu prawnego jako środek realizacji pewności prawa: a/ tekst prawny powinien być jednoznaczny na gruncie reguł języka, w którym został sformułowany; b/ tekst prawny powinien być zrozumiały dla adresatów.

Rola zasad techniki prawodawczej i zasady prawidłowej legislacji Zasady techniki prawodawczej dotyczące języka aktu prawnego § 5. Przepisy ustawy redaguje się zwięźle i syntetycznie, unikając nadmiernej szczegółowości, a zarazem w sposób, w jaki opisuje się typowe sytuacje występujące w dziedzinie spraw regulowanych tą ustawą. § 6. Przepisy ustawy redaguje się tak, aby dokładnie i w sposób zrozumiały dla adresatów zawartych w nich norm wyrażały intencje prawodawcy. § 7. Zdania w ustawie redaguje się zgodnie z powszechnie przyjętymi regułami składni języka polskiego, unikając zdań wielokrotnie złożonych.

Tekst jednoznaczny to tekst, który nie jest wieloznaczny. Tekst jest wieloznaczny, gdy: 1/ można mu przypisać dwa lub więcej alternatywnych znaczeń, przy czym podmiot dokonujący aktu rozumienia tekstu dysponuje „doskonałą kompetencją językową”; 2/ tekstowi przypisujemy jedno znaczenie, ale jest ono nieprecyzyjne- zwroty są nieostre, niedookreślone, ocenne, wartościujące.

tekst prawny nigdy nie będzie w pełni jednoznaczny, bo język prawny jest rejestrem języka naturalnego tekst prawny nie jest jednoznaczny bo takie jest założenie prawodawcy ↓ luz decyzyjny organów stosujących prawo w praktyce stosowania prawa

Zrozumiałość tekstu prawnego: 1/rozumienie tekstu prawnego in concreto: w związku z potrzebą zakwalifikowania i rozstrzygnięcia pewnego określonego stanu faktycznego > wykładnia operatywna 2/ rozumienie tekstu prawnego in abstracto – bez związku z określonym stanem faktycznym. Umiejętność zakwalifikowania dowolnego stanu faktycznego jako nakazanego, zakazanego lub dozwolonego przez normy prawne zawarte w tekście prawnym. Wykładnia doktrynalna.

Ø rozumienie tekstu prawnego in abstracto nie jest warunkiem koniecznym jego rozumienia in concreto, ale rozumienie in abstracto przesądza o rozumieniu in concreto Ø pomiędzy rozumieniem in concreto a rozumieniem in abstracto istnieją stopnie pośrednie ↓ problem: rozumienie (umiejętność zakwalifikowania) tzw. granicznych stanów faktycznych

różne pojęcia jasności tekstu prawnego ↓ claritas odnosi się wyłącznie do interpretacji sensu stricto: „zakłada wykładnię w przypadku wątpliwości co do znaczenia zwrotu językowego w konkretnej sytuacji komunikacyjnej” – J. Wróblewski. ↓ jasność to brak wątpliwości „Z punktu widzenia zagwarantowania pewności prawa istotne jest zwłaszcza rozumienie in concreto. Dla adresata norm prawnych praktyczne znaczenie ma umiejętność kwalifikacji stanów faktycznych, które są relewantne z punktu widzenia jego potrzeb życiowych i decyzji podejmowanych w celu ich realizacji”. T. Gizbert – Studnicki, Postulat jasności i zrozumiałości tekstów prawnych a dostęp do prawa, (w: ) A. Mróz, A. Niewiadomski, M. Pawelec (red. ), Prawo i język, Warszawa 2009, s. 13.

Zasada clara non sunt interpretanda ma przede wszystkim znaczenie pragmatyczne: Øsąd nie jest zobowiązany do dokonywania wykładni przepisu, którego sens nie budzi uzasadnionych wątpliwości ani w doktrynie, ani w orzecznictwie Ø wykładnia dokonywana przez SN ma inny charakter niż zwykładnia sądów powszechnych. Uchwały SN bardziej przypominają akty prawotwórcze.

Szczególnie ważne jest stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku , V KKN 188/00, LEX nr 55866 z dnia 27 maja 2002 r. , : "Jeżeli podstawą zarzutu rażącego naruszenia prawa jest stosowanie w danej sprawie przepisu prawa w sposób niezgodny z treścią uchwały Sądu Najwyższego, podjętej w innej sprawie - to zarzut ten może być uznany za zasadny jedynie w wyniku stwierdzenia, że odmienny pogląd sądu orzekającego nie został logicznie i wyczerpująco uzasadniony, a sąd ten nie ustosunkował się należycie do argumentacji stanowiącej podstawę wyrażonego w uchwale poglądu prawnego". Moc wiążąca uchwał jest ograniczona, "niemniej uchwały Sądu Najwyższego zawierające interpretację przepisów szeroko oddziałują na praktykę stosowania prawa - swą moc czerpią z autorytetu tego organu".

uchwała SN z dnia 18 października 2001 r. I KZP 22/01, LEX nr 49127: "Pierwszeństwo i podstawowe znaczenie w procesie wykładni tekstu prawnego ma niewątpliwie metoda językowa, odwołująca się do reguł znaczeniowych języka potocznego. Z założenia racjonalności ustawodawcy wyprowadzana jest zasada, że jeśli przepis jednoznacznie formułuje normę postępowania, to tak właśnie należy dany przepis rozumieć. Jeśli zaś dyrektywy wykładni językowej nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej treści normy, trzeba wybrać jedno z zazwyczaj kilku dopuszczalnych językowo znaczeń tekstu, odwołując się wówczas do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa" Sąd Najwyższy powołał się w tym zakresie na: J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s. 123 i n. ; L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 1997, s. 151; A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 203 i n.

Omnia sunt interpretanda: wszystkie przepisy podlegają interpretacji. ØKoncepcja zaprezentowana przez prof. Macieja Zielińskiego w 2004 r. ØSzczególnie na gruncie współczesnych polskich tekstów prawnych, w ogóle trudno wskazać przypadki clara, zwłaszcza w kontekście niejasności związanej z wysłowieniem elementów treści normy w różnych (nawet bardzo odległych przepisach); na 35. 000 orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego w latach 1971 -2001 na paremię tę powołano się zaledwie 29 razy, Ø Sąd Najwyższy w przytłaczającej większości przypadków, nawet w sytuacji uzyskania jednoznaczności językowej przepisu, poddał go również interpretacji systemowej funkcjonalnej. Zwykle po to, by wzmocnić rezultat językowy, ale częściowo i po to, by sprawdzić, czy uzyskana jednoznaczność nie prowadzi do sprzeczności w systemie prawa (np. z normami hierarchicznie wyższymi albo z zasadami prawa), albo też czy nie burzy powszechnie akceptowanych społecznie wartości.