NOVI RELIGIJSKI POKRETI I SEKTE Nain nastanka dva

NOVI RELIGIJSKI POKRETI I SEKTE

Način nastanka / dva pravca mišljenja n Definicije: anti- kultne i akademske n 1) Sekte nastaju šizmom otcepljenjem od već postojeće verske organizacije ; n 2) verske novine – imaju osnivača koji obično doživi spoznaju, okupi članove i stvori novu veru. n Ustaljeni termin u oba slučaja - sekta. n Stark i Bejnbridž razliku prave izmedju sekte i kulta (sekte su za njih samo u prvom slučaju dok su kultovi novi pokreti koji ne predstavljaju šizme verskih organizacija).

n Melton Gordon - nove religijske grupe ili pokreti primarne religijske grupe koji deluju izvan dominantne kulture ( hrišćanski Zapad) u kojoj su smešteni ali traže pristalice iz nove kulture domaćina

Značenje termina -etimologija n 1) seco, secare znači odvojiti (smatraju da sekte n n nastaju šizmom - odvajanjem od crkve) 2) sequl – slediti ( U smislu da je sekta grupa sledbenika nekog posebnog verskog mišljenja ili pravca). Termin sekta ima negativnu konotaciju koju mu je pridala crkva kod nas se koristi i termin “mala verska zajednica”, “alternativni religijski pokreti”. polemike oko toga da li termin sekta treba koristiti samo kada je reč o prvom tipu nastanka koji se pre svega odnosio na hrišćanske sekte. ima negativnu konotaciju - od strane hrišćanske crkve takve grupe žigosane kao otpadničke

n Prvi talas- Prve alternativne religijske organizacije nastaju u 16. veku kao reformističke. Protestanti n U XVII veku – ezoterija - Rozenkrojceri n Drugi talas – 60 - 70 –tih godina novi religijski pokreti – uticaj istočnjačkih religija

Klasifikacija verskih organizacija Ernest Trelč n dve glavne vrste religijskih org: crkve i sekte n osnovna razlika: crkva predstavlja konzervativnu instituciju koja prihvata svetovni poredak i nastoji da ostvari dominaciju nad masama; ona je univerzalna i želi da obuhvati celokupni život čovečanstva; Postaje zavisna od vladajuće klase - koristi se državom i vladajućim klasama, postaje integralni deo socijalnog poretka. n sekta je mala grupa - nastoji da ostvari lični odnos izmedju članova; stav prema državi i društvu – tolerantan, neprijateljski ili ravnodušan; ne kontrolišu društvo već nude alternative; sekte nastaju u nižim klasama ili u onim delovima društva koji se suprotstavljaju državi i društvu.

Podela religijskih organizacija n kulta – sekta - denominacija (Nibur) - crkva n Prema veličini i strukturi sekte mogu biti: kult, sekta, denominacija i stabilna sekta. n Kult – male, nestalne zajednice, slabo organizovane, ezoterične i mistične. n Denominacja – kad se sekta razvije, adaptira i postane prihvaćena u društvu

n Kult je početna faza jedne nove , zasebne religije koja može da nastane iz radikalnog zaokreta i raskida sa matičnom religijom. Primer hrišćanstva iz judaizma. Razlika izmedju sekte koja takodje nastaje raskidom ili odcepljenjem je što se sekta vraća nekim učenjima za koja smatra da je crkva odstupila od prvobitnog učenja pa u tom smislu sekte optužuju crkve i same ne stvaraju novu veru već obnavljaju staru. n Kultovi mogu biti domaći i uveženi ali bitno je da predstavljaju novinu u odnosu na druge religijske organizacije. Neki kultovi se nikada ne razviju do verskog pokreta.

Tri stepena organizacije kulta - Stark i Bejnbridž n Razlikuju: n 1) Najslabije organizovana je publika; Članovi koji se povremeno okupljaju da čuju neko predavanje prate literaturu koja se odnosi na kult, to su više potrošački orijentisani zantiželjnici n 2) Klijentela - u ovakvim kultovima odnos izmedju onih koji promovišu kult i onih koji se njime služe je odnos izmedju terapeuta i pacijenta savetodavca i klijenta; Postoji znatan stepen organizovanosti; klijentela je slabo organizovana tj, može pripadati i nekoj drugoj religijskoj instituciji ili verskom pokretu a da to ne dolazi u koliziju. n 3) Kultni pokreti koji se razlikuju od ostalih verskih pokreta u smislu koji su naveli za razlikovanje sekte i kulta.

n Kultovi tipa publike nude slabe kompenzatore koji su više zabava n Kultovi tipa klijentele nude specifične kompenzaotre koji su pre magijski nego verski zato što ne predstavljaju odgovore na pitanja o vrhunskom smislu što nude kultni pokreti. n Samo su kultni pokreti zaista verski iako mogu da negiraju da su religija n Transcendentalna meditacija, sajentologija , silva metod verski pokreti. Kriterijum je ako nude prilično opšte kompenzatore (sisteme vrhunskog smisla)

n Denominacija n Nibur je uključio i ovu kategoriju u razvrstavanju n Smatra da sekte nastaju kao rezultat podela i diferencija u društvu. Sekta nastaje kao prilagodjavanje društvenim promenama. Sekta traje samo jednu generaciju. Naredna generacija je rodjena unutar sekte i ima druge motive za ostanak – formalno moraju da svesno pristupe – prerastaju u denominacije.

Razlike izmedju crkve i sekte (hrišćanske) n n n 1) učenje, verska ideologija Sekte obično uzimaju Bibliju kao jedini izvor učenja shvataju bukvalistički, teologija koju zagovara sekta je fundamentalistička. Vraća se na izvorni izraz vere na primer Beseda na gori se smatra manifestom hrišćanstva. Pojedine sekte čak izvlače iz koteksta samo jedan segment iz Biblije i na njemu grade svoje učenje, na primer učenje o ponovnom dolasku Hrista i hiljadugodišnjoj vladavini nakon toga - adventistička sekta (advent - ponovni dolazak), Jehovini svedoci (ovaj deo kao centralni i dodaju da će se samo odredjeni broj spasiti). Sekte odbacuju i neke od važnih dogmi kao nrp. O svetom trojstvu ili o božanskom stvaranju sveta.

n 2 ) organizacija - crkva je institucionalizovana i hijerarhijski organizovana; sekte - malobrojne grupe; način prijema novih članova –dobrovoljan - pristupa odrastao čovek; crkvi se pripada po rodjenju. n Sekta je religijska zajednica zatvorenog tipa elitistička. Sekte čak insistiraju na «izabranosti» pa su uvodile posebne metode razlikovanja ili čak ednogamiju. n stroge moralne norme – (izbacuju one koji ih ne poštuju). n sekta je egalitarna organizacija - nema religijske funkcionere sveštenike; svako ima pravo da propoveda i vrši obrede; u nekim sektama uopšte nema sveštenika već su svi laici; izdvajaju posebno nadahnuti vernici koji mogu da postanu vodje.

n n 3) Rituali – U crkvi je učeće u ritualima i primanje svetih tajni jedno od osnovnih pokazatelja poripadnosti crkvi. Spasenje se dobija putem božije milosti a milost se prenosi putem sakramenta koje vrši crkvena hijarahija. Sekte odbacuju brojne svete tajne (zadržavaju krštenje i pričešće, rituale životnog ciklusa – rodjenje, svadba, smrt) odbacuju liturgiju i zamenjuju je čitanjem i tumačenjem Biblije. Crkveni obred je formalan i ima odredjenu proceduru i nema sponatanog izliva emocija; obred u sektama, ako ga uopste praktikuju, spontan i neformalan; insitira se na individualnom preobraćenju i doživljajima Sekte se razlikuju od crkve i po samom činu krštenja; različito tumače i praktikuju svetu tajnu krštenja, (baptisti - grčki baptisto - znači zagnjuriti u vodu, krstiti) smatraju da čovek treba da se krsti kao odrastao - čin svesne odluke i želje.

n 4) Etika- Sekte istuču negativan stav prema bogaćenju i luksuzu naročito prema bogaćenju sveštenika i bogatstvu crkve (reformacija i protestantizam kao rekacija na naplaćivanje oproštajnica i bogaćenje rimokatolilčke crkve); Sekte insitiraju na etici prvobitnog hrišćanstva koje je osudjivalo bogaćenje, veruju da svet može da re radikalo promeni u moralnom smislu; smatra se da su neke od ideja nastale upravo jer su članovi sketi zapravo bili regrutovani iz siromašnijih slojeva pa je ovakvo učenje bilo prijemčivo za njih; sve sekte zabranjuju upotrebu alkohola, duvana, droga, neke su protiv ratovanja (nazareni - odbijaju da nose oružje)

Vilsonova tipologija n Na osnovu «vrste reakcije na svet» - što obuhvata učenje, način organizovanja , način života itd. n preobratiteljske sekte (konverzionističke)–doživljaj religijskog budjenja, istinskog preobraćenja iskustva koje dovodi do korenite promene u «srcu» ; Sam ritual pristupanja sekti predstvalja taj doživljaj; Odbacuju modernu nauku teoriju evolucije, geologiju. (Vojska spasa i pentakostalni pokreti) n Revolucionarne ili adventističke sekte - skora propast sveta i radiklana promenu sveta i poretka nakon toga; drugi Hristov dolazak; spasenje je moguće samo za odredjen kategorije ljudi (moralno čisti ili samo njihovi člnaovi kao npr Jehovini svedoci -144 000) (Adventisti sednog dana, Hirstadelfijsci i Jehovini svedoci).

n Introvertni ili pietističke su zajednice vernika koja propagira spasenje samo u okviru zajednice; izdvajaju se iz društva i žive izolovano često stvarajući sopstvena naselja; nemaju sveštenstvo niti duhovne vodje; učenje je manje važno; naglasak je na sopstvenom duhovnom uzdizanju pomoću Biblije (amiši, kvekeri). n gnostičke sekte (Manipulatorske sekte); ističu značaj unutrašnje spoznaje i postepenog dolaženja do prosvetljenja procesom učenja; različito stepenuju napredovanje na stazi; nisu organizovane kao zajednice već više kroz sastanke i predavanja šire svoje učenje; članstvo je privremeno i broj članova je promenljiv. (Sajentologija, Silva metod )

n Taumaturgijske sekte veruju u sposobnost činjenja čuda, isceljenja. To su grupe koje se okupljaju oko medija, vračeva, vidovnjaka, iscelitelja. To je uglavnom klijentela – spiritizam n Reformističke sekte nastoje da ublaže društvene probleme insistiraju na značaju savesti i činjenju dobrih dela n Utopističke sekte osnivaju zajednice ili naselja sa komunističkim karakeristikama i sebe smatraju modelom za društvene promene za stvaranjem novog poretka koji bi se zasnivao na religijskim i moralnim vrenostima (primer onejidi)

Volisov pristup i klasifikacija n Na osnovu odnosa prema svetu, odnosn, društvu n 1. pokreti koji odbacuju društveno okruženje n 2. koji prihvataju n 3. koji se prilagodjavaju n 1. inisitiraju na radikalnoj promeni sveta, zagovaraju apokaliptučna verovanja, zajednica je čvrsto povezana(interesi zajednice u prvom planu a ne lični interesi, odanost guruu, vodji grupe, život u komuni (braća, sestre, otac – ljubav i odnosi medju članovima)Božja deca, Hram naroda, Menson, -Hare Krišna

n 2. često nemaju karakteristike vazane za religijske pokrete (rituale, crkvu, teologiju. . . ); zagovaraju individualizovani pristup nekoj višoj sili, inteligenciji; ne odbacuju društvo zato što veruju da je problem u pojedincu i instistiraju na razvijanju duhovnih i drugih potencijala – promenom velikog broja pojedinaca, promenilo bi se i društvo; angažovani oko ekoloških pitanja, humanitarnih aktivnosti. . . ; često menjaju učenja, Transcendetalna meditacija, Sajentologija, Silva metod, Soka Gakai, pokreti za razijanje ljudskog potencijal

n 3. pokreti koji se prilagodjavaju: posvećeni vernici insistiraju na istinskoj a kritikuju formalnu religioznost; duhovni preobražaj vodi preobražaju društva; važnost zajedničkih rituala i religijske prakse, Neopentekostalizam

New age n Obuhvata različite ideje, pokrete – osnovne karakteristike: sinkretistički, eklektički, holistički n pokušaj produbljivanja i proširivanja svesti kao jedinog puta za spasenje ljudske vrste. n New Age je u prvom talasu isticao ezoterizam, spiritualnost, humanističku psihologiju, nove terapije i holistički pristup zdravlju, a u novije vrijeme ističe jačanje društvene i političke svesti. n Prihvataju i neduhovne društvene pokrete, kao što su ekološki, feministički, mirotvorni.

n New age verovanja uključuju ezoterizam, okultizam, magiju, astrologiju, vidovnaštvo, razne oblike meditacije i psihoterapije, prirodne ili alternativne metode samoizlječenja (aromaterapija, joga, refleksologija…), spiritizam, tarot, feng shui, misticizam, ekologija temeljena na duhovnom (vjerovanje u Geu) itd… n Usmjerenost na unutarnju spiritualnost (duhovnost), samospoznaju, duhovni samorazvoj n Insistiranje na značaju ličnog iskustava, individualizam n Holistički pristup (celovitost tijela, duše i duha)

n Ideja o različitim nivoima svesti i ljudskim bićima koja deluju na nižim nivoima a imaju potencijal za preobražajem i dotizanjem viših nivoa n tehnike i metode, ideja i aktivnosti koje im pomažu u širenju svesti i duhovnom preobražaju n duhovni preobražaj će se odraziti na sve aspekte života n Odbacuju istine zvanične crkve i religija

Kako se objašnjva pojava sekti i njihov razvoj n razlozi su veoma kompleksni ekonomski, politički, n n n kulturni i treba ih posmatrati u istorijskom kontekstu proces industrijalizacije i urbanizacije doprineo većem broju sekti. radi se o obično o društvima koja su zahvaćena velikim promenama (recimo društva u tranziciji) Religijski pluralna društva – multikulturalna i multireligijska Informacije o drugim kulturama – mediji Veća zainteresovanost za druge kulture i verovanja, sklonost eksperimentisanju kako bi se poboljšao način života – “ovde i sada” Ideologija NEW AGE -a

n Različita stanja dugotrajne uskraćenosti su povoljna klima za to n n naročito u društvima u kojima ne postoje socijalne institucije koje bi takava stanja promenila i pomogla svojim gradjanima. NRP su u stanju da svojim članovima pruže načine da se snadju u promenjenim okolnostima da nude osećaj identiteta i zajedništva Međutim, znače i krizu identiteta jer sledbenici NRP lako prelaze iz jednog kulta, pokreta u drugi, religiozni su ali to je religioznost bez identiteta Nastaju kao kritika postojećih religija – pružaju ono što zvanična crkva i religija ne mogu Ne opterećuju teškim teološkim pitanjima; nisu vezani za odredjenu ili samo jednu religijsku tradiciju već su eklektički, sinkretistički. Ističu “Duhovnost” okretanje ka sebi , duhovnom samorazvoju, izvan granica zvanične religije

n Timoti Oliver – NRP – tretiraju članove kao individue nasuprot crkve koja ih tretira kao masu; crkve izgubile lični kontakt sa članovima; nrp baziraju ideologiju na ličnom kontaktu; n Kurt Lester – glavni razlozi za pojavu NRP – globalizacija (posebne pogodnosti u SAD – 50 -70 tih godina porast ekonomije, imigranata, otvorenost za nove kulture i drugačije načine života n NRP su uspešni jer nude drugačiji pogled na svet, moderni, otvoreni, nude inidividualizam i samoprezentacju nasuprot zvaničnim crkvama koje su tradicionalne, konzervativne n Normativna etika NRP je veoma zahtevna – razlog brzog napustanja ili prelaza iz jedne NRP grupe u drugu

Anti -kultni pokreti n Anti -kultni pokreti – ističu negativne, destruktivne aspekte nrp: psihološka manipulacija – „ispiranje mozga“; neupitna predanost i poslušnost (masovne smrti – Hram naroda - Dzim Džons 1978 - Gvajana) n Deprogramiranje Ted Patrik 1972. godine – kasnije ukinuto; sada se bave podizanjem svesti o štetnosti nrp, vode političku kampanju; savetovanja za izlazak iz nrp