Metodoloki pristupi prouavanju narativa I 1 FINSKA KOLA

Metodološki pristupi proučavanju narativa I 1. FINSKA ŠKOLA - ISTORIJSKOGEOGRAFSKI METOD 2. AXEL OLRIK – POČECI STRUKTURALNOG ISTRAŽIVANJA

Finska škola: istorijsko-geografski pristup �Osnivači: Julius Kron i njegov sin Karle Kron �Osnova proučavanja je Kalevala – finski narodni ep �Centar škole – Helsinki �Časopis koji su pokrenuli i danas je jedan od najuglednijih folklorističkih časopisa Folklore Fellows Communications – FFC ili FF Communications

Julius Kron �Julius Kron – izdao studiju o finskom epu Nova Kalevala 1888. godine �Istakao važnost varijanti za popularizaciju i širenje priča. �Izjednačio po značaju usmene i pisane izvore narodnih priča

Karle Kron �Folkloristička radna metoda – 1928; �Vodič kroz Kalevalu – 1932 � Karle Kron presudno uticao na razvoj istorijsko-geografske metode i same “Finske škole” folklora

Metod Finske škole � Proučavanje geneze i difuzije narodnih priča � Upoređivanje svih poznatih i dostupnih usmenih i pisanih varijanti i redakcija � Formiranje mapa kretanja priče po geografskom kriterijumu difuzije usmenih varijanti � Formiranje hronološkog razvoja po istorijskom kriterijumu porekla književnih izvora � Formiranje Indeksa motiva i tipova priča

Indeksi tipova i motiva priča �Antti Aarne – Pregled tipova bajki, 1910 �Antti Aarne i Stith Thompson – Indeks motiva i tipova priča – 1926 �Stith Thompson – Indeks motiva , 1961 �Johanes Bolte i Georg Polivka, Napomene uz bajke braće Grim, pet tomova, 1913 -1935

Arne-Tompsonov Indeks Po Aarneovom i Tompsonovom Indeksu prihvaćene su međunarodne oznake za u kategeorizaciji priča: AT tip priče Životinjske priče : AT 1 - AT 295 Bajke: AT 300 – At 749 Religiozne priče: AT 750 – AT 849 Novele : AT 850 – AT 969 Itd.

Arne-Tompsonov Indeks Bajki – dalje podele kategorija �Natprirodni protivnici: AT 300 - AT 399 �Natprirodni ili začarani supružnici: AT 400 – AT 459 �Nadljudski zadaci: AT 460 – AT 499 �Natprirodni pomoćnici : AT 500 – 559 �Magični predmeti: AT 560 – AT 649 �Natprirodna moć ili znanje: AT 650 -699 �Druge priče o natprirodnom: AT 700 - 749

Arne-Tompsonov Indeks Bajke – tipovi i podpodele �Podpodela unutar većih celina �AT 300 - borba sa zmajem �AT 313 - Devojka pomaže junaku u bekstvu �AT 313 B – isto sa dodatkom motiva Zabranjena odaja �AT 313 C – isto sa motivom Zaboravljene verenice �AT 400 – Muž u potrazi za izgubljenom ženom �AT 410 – Uspavana lepotica

Zasluge finske škole �Veoma popularan metod do sredine XX veka u Evropi i Americi �Zasluga u indeksiranju priča �Indeksi kao pomoćna metodološka sredstva u klasifikaciji i sistematizaciji tipova i motiva �Nijedna analiza priče se ne radi danas bez njenog “legitimisanja” uz pomoć AT tipa

Mane finske škole �Veoma zahtevan, složen i dugotrajan metod �Analitički rezultati mršavi i plitki �Pogodan za složene priče, jednoepizodične se “otimaju” metodi �Mehanički karakter indeksiranja �Ne vodi računa o lokalnim kulturnim specifičnostima koje utiču na priče

Kritike na račun Finske škole � 1. Kritika “nezavisnosti” motiva i tipova priča u Indeksu: Konstatuje se da su motivi međusobno isprepletani i međuzavisni, pa je ponuđen izraz “motivski kompleks”. § 2. Kritika o navodnom evrocentrizmu Indeksa motiva i tipova priča: Ova kritika je odbačena kada je uočeno da je tipizacija skoro opšta karaketristika bilo čijeg folklora § 3. Preklapanje motiva i tipa: Mnoge jednoepizodične forme priča sastoje se samo od jednog motiva i nije jasna razlika između motiva i tipa � 4. Cenzurisanje: Namerno Tompsonovo cenzurisanje opscenih priča i motiva u Indeksu, deo od X 700 do X 749 je prazan, dok je današnje shvatanje nauke je da takvih cenzura ne bi smelo da bude.

Literatura �Đuzepe Kokjara, Istorija folklora u Evropi, knj. 2: Finska škola i istorijsko-geografski metod: 45 -52 �Alan Dundes, The Anthropologist and the Comparative Method in Folklore, Journal of Folklore Research, Vol. 23, No. 2/3, 125 -146.

Axel Olrik (1864 – 1917) � Epski zakoni folklorne naracije – 1909 � Smatrao da epski zakoni nisu limitirani ni na jedan poseban žanr, već su primenljivi na mnoge folklorne forme � Preteča strukturalizma � Alan Dandes o Olriku: jedna od bazičnih studija u folkloru, mada relativno malo poznata

Olrikovo shvatanje folklora kao sui generis pojave �Folklor je za Olrika autonoman apstraktni proces koji prati sopstvene zakone – sui generis pojava �Epski pesnik ili pripovedač treba da primenjuje zakone epike koji su formulisani u davnoj prošlosti i prenose se tradicijom �Isključio je udeo i značaj “folka” za stvaranje i preoblikovanje folklorne građe �Ignorisao je značaj etničkih i kulturoloških posebnosti osim na nivou jezika �Formulisao nekoliko bazičnih zakona foklorne naracije

Olrikovi zakoni epike �Zakon otvaranja i zakon zatvaranja �Priča niti počinje niti se naglo završava. Početak je obeležen prelaskom iz mirnog u dinamično stanje �Nakon junakovih avantura, priča se smiruje i vraća ka ponovnom uspostavljanju ravnoteže, bez obzira na srećan ili tužan kraj �Zakon ponavljanja i Zakon broja 3 �Služi izgrađivanju neophodne tenzije u pripovedanju, kao i naglašavanju pojedinih epizoda. Karakteristična su trojna ponavljanja u indoevropskoj baštini

Olrikovi zakoni epike �Zakon dvojice na sceni �Na sceni u istom trenutku mogu biti samo dve osobe ili dva bića. Svaki od ta dva lika je po nečemu poseban: junak i protivnik, junak i pomoćnik, junak i njegov konj, junak i princeza, itd. �Zakon kontrasta �Priče se zasnivaju na antitezi – na nivou protagonista ili na nivou preduzetih akcija. Likovi su uvek polarizovani: snažan i slab, pametan i glup, naivan i lukav, star i mlad, dobar i zao, itd.

Olrikovi zakoni epike �Važnost početne i finalne pozicije �U seriji događaja uvek su najznačajniji događaji i/ili osobe koji se jave na početku i na kraju priče. Olrik to zove: “zakon pramca” i “zakon krme” �Zakon jednomernosti �Folklorna priča se uvek kreće u jednom pravcu, unapred! Nikad se ne vraća unazad da bi nam saopštila nedostajuće informacije �Jednodimenzionalna – ne poznaje perspektivu ni dubinu u pričanju

Olrikovi zakoni epike �Zakon jedinstva zapleta �Zaplet je jedinstven i monolitan. Grupisanje narativnih elemenata radi stvaranja nekog događaja po tradicionalnom klišeu, što nam omogućava predvidljivost daljeg razvoja radnje �Zakon koncentracije na glavnu ličnost �U folkloru je pripovedanje uvek koncentrisano oko glavnog lika, i svi drugi likovi su mu podređeni. Analiza priča uvek počinje od subjekta – glavnog lika.

Literatura �Axel Olrik, Epic Laws of Folk Narrative, 129 - 142; fotokopija ili word dokument